ସର୍ଵା ମାତୄସ୍ତଥାଽଽପୃଚ୍ଛ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପ୍ରକୃତୀରପି ସର୍ଵାଶ୍ଚ ପ୍ରଯଯୁର୍ଵାରଣାଵତମ୍
ସମସ୍ତ ମାଆମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ସହିତ ଭାରଣାବତକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଥାଽନ୍ଯେ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାଃ। ପୌରାଶ୍ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାନନ୍ଵୀଯୁଃ ଶୋକକର୍ଶିତାଃ
ବିଦୁର, ଅନ୍ୟ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଓ ସହରର ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ତତ୍ର କେଚିଦ୍ବ୍ରୁଵନ୍ତି ସ୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣା ନିର୍ଭଯାସ୍ତଦା। ଦୀନାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁସୁତାନତୀଵ ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ସେଠାରେ କିଛି ନିର୍ଭୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୀନ ଦେଖି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଵିଷମଂ ପଶ୍ଯତେ ରାଜା ସର୍ଵଥା ସ ସୁମନ୍ଦଧୀଃ। କୌରଵ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ନ ଚ ଧର୍ମଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି
ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବିବେକୀ ଭାବରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛନ୍ତି; କୌରବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଧର୍ମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି।
ନ ହି ପାପମପାପାତ୍ମା ରୋଚଯିଷ୍ଯତି ପାଣ୍ଡଵଃ। ଭୀମୋ ଵା ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୌନ୍ତେଯୋ ଵା ଧନଞ୍ଜଯଃ
ପାଣ୍ଡବ ଶୁଭ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କାମ କରିବେ ନାହିଁ। ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ କିମ୍ବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ଏପରି କିଛି କରିବେ ନାହିଁ।
କୁତ ଏଵ ମହାତ୍ମାନୌ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ କରିଷ୍ଯତଃ। ତାନ୍ରାଜ୍ଯଂ ପିତୃତଃ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନ ମୃଷ୍ଯତି
ତେବେ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଏମିତି ଉତ୍ତମ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକ, ସେମାନେ କିପରି ଏପରି କାମ କରିପାରିବେ? ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଥିବା ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନେ କଥା ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଅଧର୍ମ୍ଯମିଦମତ୍ଯନ୍ତଂ କଥଂ ଭୀଷ୍ମୋଽନୁମନ୍ଯତେ। ଵିଵାସ୍ଯମାନାନସ୍ଥାନେ ନଗରେ ଯୋଽଭିମନ୍ଯତେ
ଏତେ ଅନ୍ୟାୟ ଘଟୁଛି, ଏହାକୁ କିପରି ଭୀଷ୍ମ ମନୋମନେ ମନ୍ଜୁର କରୁଛନ୍ତି? ଯେଉଁଠାରେ ଅଧିକାର ଥିବା ଲୋକମାନେ ନଗରରୁ ତାଡ଼ି ଦିଆଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠି ଭୀଷ୍ମ କିପରି ସମ୍ମତି ଦେଉଛନ୍ତି?
ପିତେଵ ହି ନୃପୋଽସ୍ମାକମଭୂଚ୍ଛାନ୍ତନଵଃ ପୁରା। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ରାଜର୍ଷିଃ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ କୁରୁନନ୍ଦନଃ
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା, ଆମ ପାଇଁ ପୂର୍ବେ ପିତା ପରି ଥିଲେ। ରାଜା ଋଷି ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଓ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ପାଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଥିଲେ।
ସ ତସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ଦେଵଭାଵଂ ଗତେ ସତି। ରାଜପୁତ୍ରାନିମାନ୍ବାଲାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନ ମୃଷ୍ଯତି
ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଦେବତା ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏହି ଅପରିପକ୍କ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କ ଭାଉଜମାନେ, ଥିବା କଥା ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଵଯମେତଦନିଚ୍ଛନ୍ତଃ ସର୍ଵ ଏଵ ପୁରୋତ୍ତମାତ୍। ଗୃହାନ୍ଵିହାଯ ଗଚ୍ଛାମୋ ଯତ୍ର ଗନ୍ତା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ହେ ସ୍ଥାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଅନିଚ୍ଛାରେ ଘର ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ଯେଉଁଠାକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯିବେ, ସେଠାକୁ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଯିବୁ।
ତାଂସ୍ତଥା ଵାଦିନଃ ପୌରାନ୍ଦୁଃକିତାନ୍ଦୁଃଖକର୍ଶିତଃ। ଉଵାଚ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥିବା ପୌରମାନେ ଏପରି କଥା କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମନେ ଭାବି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପିତା ମାନ୍ଯୋ ଗୁରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଦାହ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଅଶଙ୍କମାନୈସ୍ତତ୍କାର୍ଯମସ୍ମାଭିରିତି ନୋ ଵ୍ରତମ୍
ରାଜା, ଆମ ପିତା, ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗୁରୁ। ସେଉଁଠିଏ କହିଥିବା କଥା, ଆମେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ—ଏହି ଆମର ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଭଵନ୍ତଃ ସୁହୃଦୋଽସ୍ମାକଂ ଯାତ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯ ତଥାଽଽଶୀର୍ଭିର୍ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ଯଥାଗୃହମ୍
ଆପଣମାନେ ଆମର ବନ୍ଧୁ। ଆମକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଆପଣମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯିବେ।
ଯଦା ତୁ କାର୍ଯମସ୍ମାକଂ ଭଵଦ୍ଭିରୁପପତ୍ସ୍ଯତେ। ତଦା କରିଷ୍ଯଥାସ୍ମାକଂ ପ୍ରିଯାଣି ଚ ହିତାନି ଚ
ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର ପଡ଼ିବ, ସେତେବେଳେ ଆପଣମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ ଏବଂ ପ୍ରିୟ, ତାହା କରିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତଦା ପୌରାଃ କୃତ୍ଵା ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଆଶୀର୍ଭିଶ୍ଚାଭିନନ୍ଦ୍ଯୈତାଞ୍ଜଗ୍ମୁର୍ନଗରମେଵ ହି
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେହି ପୌରମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଏବଂ ପୁଣି ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ପୌରେଷୁ ଵିନିଵୃତ୍ତେଷୁ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍। ବୋଧଯନ୍ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପୌରମାନେ ଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ବିଦୁର, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ପ୍ରଲାପଜ୍ଞଃ ପ୍ରଲାପଜ୍ଞମିଦଂ ଵଚଃ। ଯୋ ଜାନାତି ପରପ୍ରଜ୍ଞାଂ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରିଣୀମ୍। ଵିଜ୍ଞାଯେହ ତଥା କୁର୍ଯାଦାପଦଂ ନିସ୍ତରେଦ୍ଯଥା
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଏ, ଚତୁର ଲୋକ ଚତୁରଙ୍କ ସହ। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ଜାଣି, ନୀତି ଅନୁସାରେ କାମ କରିବା ଦରକାର, ସେଉଁଠି ଏଭଳି ଚାଲିଲେ ଆପଦ ଦୂର କରିପାରିବ।
ଅଲୋହଂ ନିଶିତଂ ଶସ୍ତ୍ରଂ ଶରୀପରିକର୍ତନମ୍। ଯୋ ଵେତ୍ତି ନ ତୁ ତଂ ଘ୍ନନ୍ତି ପ୍ରତିଘାତଵିଦଂ ଦ୍ଵିଷଃ
ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହାର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖିଥାଏ ଏବଂ ତାହାକୁ କିପରି ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ଜାଣେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରେନାହିଁ।
କକ୍ଷଘ୍ନଃ ଶିଶିରଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାକକ୍ଷେ ବିଲୌକସଃ। ନ ଦହେଦିତି ଚାତ୍ମାନଂ ଯୋ ରକ୍ଷତି ସ ଜୀଵତି
ଯିଏ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ରହି, ଗୁହା ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ବା ଶୀତ ଦୂର କରୁଥିବା ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏବଂ ନିଜକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ବଞ୍ଚିଯାଏ।
ନାଚକ୍ଷୁର୍ଵେତ୍ତି ପନ୍ଥାନଂ ନାଚକ୍ଷୁର୍ଵିନ୍ଦତେ ଦିଶଃ। ନାଧୃତିର୍ଭୂତିମାପ୍ନୋତି ବୁଧ୍ଯସ୍ଵୈଵଂ ପ୍ରବୋଧିତଃ
ଚକ୍ଷୁ ରାସ୍ତା ଜାଣେନାହିଁ, ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରେନାହିଁ। ଧୃଡ଼ ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ିଲେ କେହି ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଉନାହାନ୍ତି—ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ଅନାପ୍ତୈର୍ଦତ୍ତମାଦତ୍ତେ ନରଃ ଶସ୍ତ୍ରମଲୋହଜମ୍। ଶ୍ଵାଵିଚ୍ଛରଣମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ହୁତାଶନାତ୍
ଅଜଣା ଲୋକ ଦେଇଥିବା ଲୋହାର ଅସ୍ତ୍ର ଏକ ଲୋକ ନେଇପାରେ; କୁକୁରର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ।
ଚରନ୍ମାର୍ଗାନ୍ଵିଜାନାତି ନକ୍ଷତ୍ରୈର୍ଵିନ୍ଦତେ ଦିଶଃ। ଆତ୍ମନା ଚାତ୍ମନଃ ପଞ୍ଚ ପୀଡଯନ୍ନାନୁପୀଡ୍ଯତେ
ପଥରେ ଚାଲିଲେ ରାସ୍ତା ଜାଣିପାରିବ, ତାରା ଦେଖି ଦିଗ ଚିହ୍ନିପାରିବ; ନିଜ ପାଞ୍ଚେଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କଲେ, ଜୀବନରେ କେହି ତାକୁ ଦୁଃଖିତ କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଵିଦୁରଂ ଵିଦୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜ୍ଞାତମିତ୍ଯେଵ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜଣେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦୁରଙ୍କୁ 'ମୁଁ ବୁଝିଲି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅନୁଶିକ୍ଷ୍ଯାନୁଗମ୍ଯୈତାନ୍କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ ଵିଦୁରଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗୃହାନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ପରିଦକ୍ଷିଣା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ବିଦୁର ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ନିଵୃତ୍ତେ ଵିଦୁରେ ଚାପି ଭୀଷ୍ମେ ପୌରଜନେ ତଥା। ଅଜାତଶତ୍ରୁମାସାଦ୍ଯ କୁନ୍ତୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁର, ଭୀଷ୍ମ ଓ ସହରବାସୀମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ କୁନ୍ତୀ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ ।
କ୍ଷତ୍ତା ଯଦବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଜନମଧ୍ଯେଽବ୍ରୁଵନ୍ନିଵ। ତ୍ଵଯା ଚ ସ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜାନୀମୋ ନ ଚ ତଦ୍ଵଯମ୍
କ୍ଷତ୍ତା ବିଦୁର ଯେଉଁ କଥା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଥିଲେ, ତୁମେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲା, କିନ୍ତୁ ଆମେ କଣ କହିଥିଲେ ଜାଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ ।
ଯଦୀଦଂ ଶକ୍ଯମସ୍ମାଭିର୍ଜ୍ଞାତୁଂ ନୈଵ ଚ ଦୋଷଵତ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂଵାଦଂ ତଵ ତସ୍ଯ ଚ
ଏହି କଥା ଯଦି ଆମେ ଜାଣିପାରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅନୁଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମେ ବିଦୁରଙ୍କ ସହିତ କହିଥିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।
ଵିଷାଦଗ୍ନେଶ୍ଚ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ମାଂ ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ପନ୍ଥାନୋ ଵେଦିତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରୈଶ୍ଚ ତଥା ଦିଶଃ। `କୁଡ୍ଯାଶ୍ଚଵିଦିତାଃକାର୍ଯାଃସ୍ଯାଚ୍ଛୁଦ୍ଧିରିତିଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଦୁର ମୋତେ କହିଥିଲେ, 'ବିଷର ଅଗ୍ନି ବୁଝିବା, ତାରା ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିବା, ଅଜଣା ଦିଵାଲ ତିଆରି କରିବା ଓ ପବିତ୍ରତା ରଖିବା ଦରକାର' ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଶ୍ଚ ଵସୁଧାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତୀତି ଚ ମେଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵିଜ୍ଞାତମିତି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଦୁରୋ ମଯା
ସେ ଆଉ କହିଥିଲେ, 'ଯିଏ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିପାରିବ, ସେ ପୃଥିବୀ ଅଧିକାର କରିବ' । ମୁଁ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲି, 'ଏହି ସବୁ ବୁଝିଲି' ।
ଅଷ୍ଟମେଽହନି ରୋହିଣ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାତାଃ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ତେ। ଵାରଣାଵତମାସାଦ୍ଯ ଦଦୃଶୁର୍ନାଗରଂ ଜନମ୍
ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ସେମାନେ ବାରଣାବତକୁ ଯାଇ ସହରବାସୀମାନେକୁ ଦେଖିଲେ ।