ଧ୍ରୁଵମସ୍ମତ୍ସହାଯାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଧାନତଃ। ଅର୍ଥଵର୍ଗଃ ସହାମାତ୍ଯୋ ମତ୍ସଂସ୍ଥୋଽଦ୍ଯ ମହୀପତେ
ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହେବେ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଧାନମାନେ; ଧନୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ସ ଭଵାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଶୁ ଵିଵାସଯିତୁମର୍ହତି। ମୃଦୁନୈଵାଭ୍ଯୁପାଯେନ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ମୃଦୁ ଉପାୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ।
ଯଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ମଯି ରାଜନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ତଦା କୁନ୍ତୀ ସହାପତ୍ଯା ପୁନରେଷ୍ଯତି ଭାରତ
ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟ ମୋରେ ଦୃଢ଼ ହେବ, ହେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ପୁଣି ଫେରିଆସିବେ, ହେ ଭାରତ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ମମାପ୍ଯେତଦ୍ଧୃଦି ସଂପରିଵର୍ତତେ। ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ଯ ପାପତ୍ଵାନ୍ନୈଵଂ ତୁ ଵିଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଏହି କଥା ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଘୁରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଖରାପ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁନାହିଁ।
ନ ଚ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ନ ଚ କ୍ଷତ୍ତା ନ ଗୌତମଃ। ଵିଵାସ୍ଯମାନାନ୍କୌନ୍ତେଯାନନୁମଂସ୍ଯନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର କିମ୍ବା କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, କେହି ମଧ୍ୟ କେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ବାହାର କରିବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେବେ ନାହିଁ।
ସମା ହି କୌରଵେଯାଣାଂ ଵଯଂ ତେ ଚୈଵ ପୁତ୍ରକ। ନୈତେ ଵିଷମମିଚ୍ଛେଯୁର୍ଧର୍ମଯୁକ୍ତା ମନସ୍ଵିନଃ
ହେ ପୁତ୍ର, ଆମେ ଓ ସେମାନେ, କୁରୁମାନେ ସମାନ; ଏହି ଉଚ୍ଚମନା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କାମନା କରିବେ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ କୌରଵେଯାଣାମେତେଷାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। କଥଂ ନ ଵଧ୍ଯତାଂ ତାତ ଗଚ୍ଛାମ ଜଗତସ୍ତଥା
ଆମେ ଓ ସେମାନେ, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ, ସମସ୍ତେ କୁରୁ; ଏପରି କାମରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ଆମେ କିପରି ଜଗତରେ ନଷ୍ଟ ହେବୁ ନାହିଁ?
ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ସତତଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରୋ ମଯି ସ୍ଥିତଃ। ଯତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଭୀଷ୍ମ ସଦା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ମୋ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ଯିବେ, ଦ୍ରୋଣ ସେଠି ଯିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଯତ ଏତୌ ତତୋ ଭଵେତ୍। ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଭାଗିନେଯଂ ଚ ନ ସ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପା, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବେ; ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ଭାଗିନେଇକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ତାଽର୍ଥବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵସ୍ମାକଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ସଂଯତଃ ପରୈଃ। ନ ଚୈକଃ ସ ସମର୍ଥୋଽସ୍ମାନ୍ପାମ୍ଡଵାର୍ଥେଽଧିବାଧିତୁମ୍
ବିଦୁର ଆମ ସହିତ ଲାଭରେ ବନ୍ଧା, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରୋକିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଆମକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସୁଵିସ୍ରବ୍ଧଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍ସହ ମାତ୍ରା ପ୍ରଵାସଯ। ଵାରଣାଵତମଦ୍ଯୈଵ ଯଥା ଯାନ୍ତି ଯଥା କୁରୁ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ୱାସରେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ସହିତ ଦେଶଛାଡ଼ କରାନ୍ତୁ; ଆପଣ ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ହିଁ ବାରଣାବତକୁ ଯିଅନ୍ତୁ, ହେ କୁରୁ।
ଵିନିଦ୍ରକରଣଂ ଘୋରଂ ହୃଦି ଶଲ୍ଯମିଵାର୍ପିତମ୍। ଶୋକପାଵକମୁଦ୍ଭୂତଂ କର୍ମଣୈତେନ ନାଶଯ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖର ଶଳ୍ୟ ଯେପରି ଘାଁ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଶୋକର ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ନିଦ୍ରାହୀନ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତୁ।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ:
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସର୍ଵାସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତୀଃ ଶନୈଃ। ଅର୍ଥମାନପ୍ରଦାନାଭ୍ଯାଂ ସଂଜହାର ସହାନୁଜଃ। `ଯୁଯୁତ୍ସୁମପନୀଯୈକଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସହୋଦରମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ନିଜ ପକ୍ଷରେ କରିନେଲେ, ଏବଂ ଯୁୟୁତ୍ସୁଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ କେଚିତ୍କୁଶଲମନ୍ତ୍ରିଣଃ। କଥଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ରମ୍ଯଂ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ କିଛି ଚତୁର ମନ୍ତ୍ରୀ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଯଂ ସମାଜଃ ସୁମହାନ୍ରମଣୀଯତମୋ ଭୁଵି। ଉପସ୍ଥିତଃ ପଶୁପତେର୍ନଗରେ ଵାରଣାଵତେ
ଏହି ସଭା ଏତେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭୂମିରେ ସବୁଠାରୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପଶୁପତିଙ୍କ ନଗର ବାରଣାବତରେ ଏହା ଏକଠା ହୋଇଛି।
ସର୍ଵରତ୍ନସମାକୀର୍ଣେ ପୁଣ୍ଯଦେଶେ ମନୋରମେ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵଚନାଚ୍ଚକ୍ରିରେ କଥାଃ
ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଏହି ସ୍ଥାନ ବାରଣାବତ ବୋଲି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କଥା ପୁନିପୁନି କହିଥିଲେ।
କଥ୍ଯମାନେ ତଥା ରମ୍ଯେ ନଗରେ ଵାରଣାଵତେ। ଗମନେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଜଜ୍ଞେ ତତ୍ର ମତିର୍ନୃପ
ଏପରି ଭାବରେ ବାରଣାବତ ନଗରର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେଠାରେ ପଠାଇବାର ଭାବନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଯଦା ତ୍ଵମନ୍ଯତ ନୃପୋ ଜାତକୌତୂହଲା ଇତି। ଉଵାଚୈତାନେତ୍ଯ ତଦା ପାଣ୍ଡଵାନମ୍ବିକାସୁତଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ସୁକତା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ବୋଲି ଅନୁଭବିଲେ, ତେବେ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ଏପରି କହିଲେ।
ଅଧୀତାନି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯୁଷ୍ମାଭିରିହ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ତଥା ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଗୌତମାଚ୍ଚ ଶରଦ୍ଵତଃ
ତୁମେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଛ, ଏବଂ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଗୌତମଙ୍କ ପୁଅ ଶରଦ୍ୱତଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଛ।
କୃତକୃତ୍ଯା ଭଵନ୍ତସ୍ତୁ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦାଃ। ସୋଽହମେଵଂ ଗତେ ତାତାଶ୍ଚିନ୍ତଯାମି ସମନ୍ତତଃ। ରକ୍ଷଣେ ଵ୍ଯଵହାରେ ଚ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ସତତଂ ହିତେ
ତୁମେ ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଇଛ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ତୁମମାନେଙ୍କୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ରାଜ୍ୟର ଭଲ ଓ ଚାଳଚଳନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛି।
ମମୈତେ ପୁରୁଷା ନିତ୍ଯଂ କଥଯନ୍ତି ପୁନଃପୁନଃ। ରମଣୀଯତମଂ ଲୋକେ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍
ମୋ ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ମତେ ପୁନିପୁନି କହୁଛନ୍ତି ଯେ, ବାରଣାବତ ନଗର ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସବୁଠାରୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନ।
ତେ ତାତା ଯଦି ମନ୍ଯଧ୍ଵମୁତ୍ସଵଂ ଵାରଣାଵତେ। ସଗଣାଃ ସାନ୍ଵଯାଶ୍ଚୈଵ ଵିହରଧ୍ଵଂ ଯଥାଽମରାଃ
ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅମାନେ, ଯଦି ତୁମେ ଚାହଁ, ତେବେ ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନେ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ବାରଣାବତର ଉତ୍ସବକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପରି ଆନନ୍ଦ କର।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ରତ୍ନାନି ଗାଯନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ପ୍ରଯଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଯଥାକାମଂ ଦେଵା ଇଵ ସୁଵର୍ଚସଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଗାୟକମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ ରତ୍ନ ଦାନ କର, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦେଇଥାନ୍ତି।
କଂଚିତ୍କାଲଂ ଵିହୃତ୍ଯୈଵମନୁଭୂଯ ପରାଂ ମୁଦମ୍। ଇଦଂ ଵୈ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ସୁଖିନଃ ପୁନରେଷ୍ଯଥ
ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ରହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ପୁଣି ଏହି ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ସୁଖରେ ଫେରିଆସିବ।
ନିଵସଧ୍ଵଂ ଚ ତତ୍ରୈଵ ସଂରକ୍ଷଣପରାଯଣାଃ। ଵୈଲକ୍ଷଣ୍ଯଂ ନ ଵୈ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି ପରଂତପାଃ
ସେଠାରେ ରୁହ, ନିଜ ସୁରକ୍ଷାରେ ଲାଗିଥିବ; ହେ ଶତ୍ରୁନିବାରକ, ସେଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେବ ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ତଂ କାମମନୁବୁଧ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଆତ୍ମନଶ୍ଚାସହାଯତ୍ଵଂ ତଥେତି ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ନିଜର ଅସହାୟତା ବୁଝି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ 'ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଵିଦୁରଂ ଚ ମହାମତିମ୍। ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ବାହ୍ଲିକଂ ଚୈଵ ସୋମଦତ୍ତଂ ଚ କୌରଵମ୍
ତାପରେ ସେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲିକ ଓ କୌରବ ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
କୃପମାଚାର୍ଯପୁତ୍ରଂ ଚ ଭୂରିଶ୍ରଵସମେଵ ଚ। ମାନ୍ଯାନନ୍ଯାନମାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚ ତପୋଧନାନ୍
ସେ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଭୂରିଶ୍ରବାସଙ୍କୁ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଗରିମାମୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୁରୋହିତାଂଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। `ସର୍ଵା ମାତୄରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ଯୋଷିତଃ।' ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ଶନୈର୍ଦୀନ ଉଵାଚେଦଂ ଵଚସ୍ତଦା
ସେ ପୂରୋହିତମାନେ, ନାତିମାନେ ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ମାଆମାନେ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ଜଣାନୀମାନଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦୁଃଖିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ—