ଶୃଣୁ ଵିସ୍ତରଶୋ ରାଜନ୍ଵଦତୋ ମେ ପରନ୍ତପ। ଦାହଂ ଜତୁଗୃହସ୍ଯୈତତ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ମୋକ୍ଷଣମ୍
ରାଜା, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି ଘଟଣାର ବିସ୍ତାର ଜଣାଇବି: ଜତୁ ଘର ଦହିଯିବା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୁକ୍ତ ହେବା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମଭାଷତ। ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯୋ ଭଯଂ ନଃ ସ୍ଯାତ୍ତାନ୍ଵିଵାସଯତାଂ ଭଵାନ୍। ନିପୁଣେନାଭ୍ଯୁପାଯେନ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍
ତାପରେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପାଣ୍ଡବମାନେ ଠାରୁ ଆମେ ଭୟରେ ରହିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଆପଣ ଚତୁର ଉପାୟରେ ସେମାନେ ଭାରଣାବତ ନଗରରୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ।'
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ପୁତ୍ରେଣ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନମୀରିତମ୍। ମୁହୂର୍ତମିଵ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି, ପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ସଦା ପାଣ୍ଡୁସ୍ତଥା ଧର୍ମପରାଯଣଃ। ସର୍ଵେଷୁ ଜ୍ଞାତିଷୁ ତଥା ମଯି ତ୍ଵାସୀଦ୍ଵିଶେଷତଃ
ପାଣ୍ଡୁ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶେଷକରି ମୋ ପ୍ରତି ସେ ଏଭଳି ଭାବରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।
ନାସୌ କିଂଚିଦ୍ଵିଜାନାତି ଭୋଜନାଦିଚିକୀର୍ଷିତମ୍। ନିଵେଦଯତି ନିତ୍ଯଂ ହି ମମ ରାଜ୍ଯଂ ଧୃତଵ୍ରତଃ
ସେ କେବେ କିଛି କାମ, ଖାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ଜଣେଇ ନଥିଲେ ନାହିଁ; ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେ ସଦା ରାଜ୍ୟର କଥା ମୋତେ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଯଥା ପାଣ୍ଡୁସ୍ତଥା ଧର୍ମପରାଯଣଃ। ଗୁଣଵାନ୍ଲୋକଵିଖ୍ଯାତଃ ପୌରଵାଣାଂ ସୁସଂମତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପରି ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ଗୁଣବାନ୍, ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଚିନ୍ହନ୍ତି, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ।
ସ କଥଂ ଶକ୍ଯତେଽସ୍ମାଭିରପାକର୍ତୁଂ ବଲାଦିତଃ। ପିତୃପୈତାମାହାଦ୍ରାଜ୍ଯାତ୍ସସହାଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ତାଙ୍କୁ ଏହି ପିତୃପୁରୁଷ ରାଜ୍ୟରୁ, ବଳଦ୍ୱାରା, ବାହାର କରିବା କିପରି ସମ୍ଭବ? ବିଶେଷକରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଯୋଗୀ ଥିବାବେଳେ।
ଭୃତା ହି ପାଣ୍ଡୁନାଽମାତ୍ଯା ବଲଂ ଚ ସତତଂ ଭୃତମ୍। ଭୃତାଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ତେଷାମପି ଵିଶେଷତଃ
ପାଣ୍ଡୁ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସେନାକୁ ସଦା ପାଳନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଉଥିଲେ।
ତେ ପୁରା ସତ୍କୃତାସ୍ତାତ ପାଣ୍ଡୁନା ନାଗରା ଜନାଃ। କଥଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାର୍ଥେ ନ ନୋ ହନ୍ଯୁଃ ସବାନ୍ଧଵାନ୍
ହେ ପୁତ୍ର, ସେହି ନଗରବାସୀ ଓ ଲୋକମାନେ ପୂର୍ବେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଇଁ, ସେମାନେ କିପରି ଆମେ ଓ ଆମ ପରିବାରକୁ ମାରିଦେବେ ନାହିଁ?
ଏଵମେତନ୍ମଯା ତାତ ଭାଵିତଂ ଦୋଷମାତ୍ମନି। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵା ଅର୍ଥମାନେନ ପୂଜିତାଃ
ଏଭଳି, ମୁଁ ଏହି ଦୋଷକୁ ନିଜର ଭାବିଛି, ହେ ପୁତ୍ର; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
ଧ୍ରୁଵମସ୍ମତ୍ସହାଯାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଧାନତଃ। ଅର୍ଥଵର୍ଗଃ ସହାମାତ୍ଯୋ ମତ୍ସଂସ୍ଥୋଽଦ୍ଯ ମହୀପତେ
ନିଶ୍ଚୟ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ହେବେ, ବିଶେଷକରି ପ୍ରଧାନମାନେ; ଧନୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ସ ଭଵାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନାଶୁ ଵିଵାସଯିତୁମର୍ହତି। ମୃଦୁନୈଵାଭ୍ଯୁପାଯେନ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ମୃଦୁ ଉପାୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ।
ଯଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ମଯି ରାଜନ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ତଦା କୁନ୍ତୀ ସହାପତ୍ଯା ପୁନରେଷ୍ଯତି ଭାରତ
ଯେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟ ମୋରେ ଦୃଢ଼ ହେବ, ହେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ପୁଣି ଫେରିଆସିବେ, ହେ ଭାରତ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ମମାପ୍ଯେତଦ୍ଧୃଦି ସଂପରିଵର୍ତତେ। ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ଯ ପାପତ୍ଵାନ୍ନୈଵଂ ତୁ ଵିଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଏହି କଥା ମୋ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଘୁରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଖରାପ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁନାହିଁ।
ନ ଚ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ନ ଚ କ୍ଷତ୍ତା ନ ଗୌତମଃ। ଵିଵାସ୍ଯମାନାନ୍କୌନ୍ତେଯାନନୁମଂସ୍ଯନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର କିମ୍ବା କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, କେହି ମଧ୍ୟ କେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ବାହାର କରିବାକୁ ସମ୍ମତି ଦେବେ ନାହିଁ।
ସମା ହି କୌରଵେଯାଣାଂ ଵଯଂ ତେ ଚୈଵ ପୁତ୍ରକ। ନୈତେ ଵିଷମମିଚ୍ଛେଯୁର୍ଧର୍ମଯୁକ୍ତା ମନସ୍ଵିନଃ
ହେ ପୁତ୍ର, ଆମେ ଓ ସେମାନେ, କୁରୁମାନେ ସମାନ; ଏହି ଉଚ୍ଚମନା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କାମନା କରିବେ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ କୌରଵେଯାଣାମେତେଷାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। କଥଂ ନ ଵଧ୍ଯତାଂ ତାତ ଗଚ୍ଛାମ ଜଗତସ୍ତଥା
ଆମେ ଓ ସେମାନେ, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ, ସମସ୍ତେ କୁରୁ; ଏପରି କାମରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ଆମେ କିପରି ଜଗତରେ ନଷ୍ଟ ହେବୁ ନାହିଁ?
ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ସତତଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରୋ ମଯି ସ୍ଥିତଃ। ଯତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଭୀଷ୍ମ ସଦା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ମୋ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ଯିବେ, ଦ୍ରୋଣ ସେଠି ଯିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଯତ ଏତୌ ତତୋ ଭଵେତ୍। ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଭାଗିନେଯଂ ଚ ନ ସ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପା, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବେ; ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ଭାଗିନେଇକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ତାଽର୍ଥବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵସ୍ମାକଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ସଂଯତଃ ପରୈଃ। ନ ଚୈକଃ ସ ସମର୍ଥୋଽସ୍ମାନ୍ପାମ୍ଡଵାର୍ଥେଽଧିବାଧିତୁମ୍
ବିଦୁର ଆମ ସହିତ ଲାଭରେ ବନ୍ଧା, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରୋକିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଆମକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସୁଵିସ୍ରବ୍ଧଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନ୍ସହ ମାତ୍ରା ପ୍ରଵାସଯ। ଵାରଣାଵତମଦ୍ଯୈଵ ଯଥା ଯାନ୍ତି ଯଥା କୁରୁ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ୱାସରେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ସହିତ ଦେଶଛାଡ଼ କରାନ୍ତୁ; ଆପଣ ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ହିଁ ବାରଣାବତକୁ ଯିଅନ୍ତୁ, ହେ କୁରୁ।
ଵିନିଦ୍ରକରଣଂ ଘୋରଂ ହୃଦି ଶଲ୍ଯମିଵାର୍ପିତମ୍। ଶୋକପାଵକମୁଦ୍ଭୂତଂ କର୍ମଣୈତେନ ନାଶଯ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖର ଶଳ୍ୟ ଯେପରି ଘାଁ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ଯେଉଁ ଶୋକର ଅଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ନିଦ୍ରାହୀନ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତୁ।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ
ବୈଶଂପାୟନ କହିଲେ:
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ସର୍ଵାସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତୀଃ ଶନୈଃ। ଅର୍ଥମାନପ୍ରଦାନାଭ୍ଯାଂ ସଂଜହାର ସହାନୁଜଃ। `ଯୁଯୁତ୍ସୁମପନୀଯୈକଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସହୋଦରମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ନିଜ ପକ୍ଷରେ କରିନେଲେ, ଏବଂ ଯୁୟୁତ୍ସୁଙ୍କୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ କେଚିତ୍କୁଶଲମନ୍ତ୍ରିଣଃ। କଥଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ରମ୍ଯଂ ନଗରଂ ଵାରଣାଵତମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ କିଛି ଚତୁର ମନ୍ତ୍ରୀ ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଯଂ ସମାଜଃ ସୁମହାନ୍ରମଣୀଯତମୋ ଭୁଵି। ଉପସ୍ଥିତଃ ପଶୁପତେର୍ନଗରେ ଵାରଣାଵତେ
ଏହି ସଭା ଏତେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭୂମିରେ ସବୁଠାରୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପଶୁପତିଙ୍କ ନଗର ବାରଣାବତରେ ଏହା ଏକଠା ହୋଇଛି।
ସର୍ଵରତ୍ନସମାକୀର୍ଣେ ପୁଣ୍ଯଦେଶେ ମନୋରମେ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵଚନାଚ୍ଚକ୍ରିରେ କଥାଃ
ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଏହି ସ୍ଥାନ ବାରଣାବତ ବୋଲି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କଥା ପୁନିପୁନି କହିଥିଲେ।
କଥ୍ଯମାନେ ତଥା ରମ୍ଯେ ନଗରେ ଵାରଣାଵତେ। ଗମନେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଜଜ୍ଞେ ତତ୍ର ମତିର୍ନୃପ
ଏପରି ଭାବରେ ବାରଣାବତ ନଗରର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ବିଷୟରେ କଥା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେଠାରେ ପଠାଇବାର ଭାବନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଯଦା ତ୍ଵମନ୍ଯତ ନୃପୋ ଜାତକୌତୂହଲା ଇତି। ଉଵାଚୈତାନେତ୍ଯ ତଦା ପାଣ୍ଡଵାନମ୍ବିକାସୁତଃ
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ସୁକତା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ବୋଲି ଅନୁଭବିଲେ, ତେବେ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ଏପରି କହିଲେ।
ଅଧୀତାନି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯୁଷ୍ମାଭିରିହ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ। ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ତଥା ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଗୌତମାଚ୍ଚ ଶରଦ୍ଵତଃ
ତୁମେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଭଲଭାବେ ପଢ଼ିଛ, ଏବଂ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଗୌତମଙ୍କ ପୁଅ ଶରଦ୍ୱତଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଛ।