ଦୈଵେନୋପହତଂ ଶତ୍ରୁମନୁଗୃହ୍ଣାତି ଯୋ ନରଃ। ସ ମୃତ୍ଯୁମୁପଗୃହ୍ଣାତି ଗର୍ଭମଶ୍ଵତରୀ ଯଥା
ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଶତ୍ରୁକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବାହୁଡେଇ ନେଇଥାଏ; ଯେପରି ଅଶ୍ୱତରୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ନିଜ ଶେଷ ଆଣିଥାଏ।
ଅନାଗତଂ ହି ବୁଧ୍ଯେତ ଯଚ୍ଚ କାର୍ଯଂ ପୁରଃ ସ୍ଥିତମ୍। ନ ତୁ ବୁଦ୍ଧିକ୍ଷଯାତ୍କିଂଚିଦତିକ୍ରାମେତ୍ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେଉଁ କାମ ଆସିବାକୁ ଅଛି କିମ୍ବା ସାମ୍ନାରେ ଅଛି, ସେ କାମକୁ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁମାନ କରିବା ଉଚିତ; ମନର ଅବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହାରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଉତ୍ସାହଶ୍ଚାପି ଯତ୍ନେନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା। ଵିଭଜ୍ଯ ଦେଶକାଲୌ ଚ ଦୈଵଂ ଧର୍ମାଦଯସ୍ତ୍ରଯଃ। ନୈଃଶ୍ରେଯସୌ ତୁ ତୌ ଜ୍ଞେଯୌ ଦେଶକାଲାଵିତି ସ୍ଥିତିଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶ୍ରମରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ; ଦେଶ ଓ ସମୟକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର, ଦୈବ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ଏବଂ କାମ ଏହି ତିନିଟିକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ। ତଥାପି, ଦେଶ ଓ ସମୟ ସଫଳତାର ମୂଳ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଦରକାର।
ତାଲଵତ୍କୁରୁତେ ମୂଲଂ ବାଲଃ ଶତ୍ରୁରୁପେକ୍ଷିତଃ। ଗହନେଽଗ୍ନିରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସଂଜାଯତେ ମହାନ୍
ଅବହେଳିତ ଶତ୍ରୁ, ଯଦି ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିବା ସତ୍ତା, ତାଳ ଗଛ ପରି ମୂଳ ନିବାଇ ନେଇଥାଏ; ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଭଲ ହୋଇଯାଏ।
ଅଗ୍ନିସ୍ତୋକମିଵାତ୍ମାନଂ ସନ୍ଧୁକ୍ଷଯତି ଯୋ ନରଃ। ସ ଵର୍ଧମାନୋ ଗ୍ରସତେ ମହାନ୍ତମପି ସଂଚଯମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜକୁ ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ପରି ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ସେ ଆରମ୍ଭରେ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ସଂଗ୍ରହକୁ ବି ଖାଇ ନେଇପାରେ।
ଆଦାଵେଵ ଦଦାନୀତି ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନିରର୍ଥକମ୍
ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର କଥା କହିବା ଉଚିତ, 'ଦେବି' ବୋଲି କହିବା ଦରକାର, ଯଦିଓ ସେ କଥା ଖାଲି ହେଉ।
ଆଶାଂ କାଲଵତୀଂ କୁର୍ଯାତ୍କାଲଂ ଵିଘ୍ନେନ ଯୋଜଯେତ୍। ଵିଘ୍ନଂ ନିମିତ୍ତତୋ ବ୍ରୂଯାନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଵାଽପି ହେତୁତଃ
ଆଶାକୁ ସମୟ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ, ବାଧା ଦେଇ ସମୟ ଖେପାଇବା ଦରକାର; ବାଧାକୁ କାରଣ ଭାବେ କହିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା କାରଣକୁ ନିମିତ୍ତ ଭାବେ ଦେଖାଇବା ଦରକାର।
କ୍ଷୁରୋ ଭୂତ୍ଵା ହରେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ନିଶିତଃ କାଲସାଧନଃ। ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନୋ ଲୋମହାରୀ ଦ୍ଵିଷତାଂ ପରିକର୍ତନଃ
କ୍ଷୁର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇବା ଉଚିତ; ଲୁଚି ରହି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କମାଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କମାଇ ଦେବା ଦରକାର।
ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଯଥାନ୍ଯାଯମନ୍ଯେଷୁ ଚ କୁରୂଦ୍ଵହ। ଵର୍ତମାନୋ ନ ମଜ୍ଜେସ୍ତ୍ଵଂ ତଥା କୃତ୍ଯଂ ସମାଚର
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ନ୍ୟାୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଛ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ କାମରେ ସେପରି କର; ତେବେ ତୁମେ କେବେ ଡୁବିବା ନାହିଁ।
ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣସଂପନ୍ନୋ ଵିଶିଷ୍ଟ ଇତି ନିଶ୍ଚଯଃ। ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ରକ୍ଷାତ୍ମାନଂ ନରାଧିପ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଭରିଥାଏ, ସେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ; ଏହିପରି ଦେଖି, ରାଜା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।
ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯା ବଲଵନ୍ତସ୍ତେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ନରାଧିପ। ପଶ୍ଚାତ୍ତାପୋ ଯଥା ନ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ, ରାଜା, ତୁମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ; ତୁମର ନୀତି ଏପରି ହେଉ, ଯେପରି ତୁମେ ପଛରେ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଂପ୍ରତସ୍ଥେ କଣିକଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ତତଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽପି କୌରଵ୍ଯଃ ଶୋକାର୍ତଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଏପରି କହି, କଣିକା ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କୌରବ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ।
କଣିକସ୍ଯ ମତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଭରତର୍ଷଭ। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ଦୁଶାସନଚତୁର୍ଥାସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁରେକଦା
କଣିକାଙ୍କର ଉପଦେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ, ଶକୁନି (ସୁବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର) ଓ ଦୁଶାସନ ଚାରିଜଣ ଏକଥିରେ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ତେ କୌରଵ୍ଯମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନରାଧିପମ୍। ଦହନେ ତୁ ସପୁତ୍ରାଯାଃ କୁନ୍ତ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିମକାରଯନ୍
ସେମାନେ କୌରବ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, କୁନ୍ତୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ।
ତେଷାମିଙ୍ଗିତଭାଵଜ୍ଞୋ ଵିଦୁରସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଵାନ୍। ଆକାରେଣ ଚ ତଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ବୁବୁଧେ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍
ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରଣା କୁ ବୁଝିବାରେ ବିଦୁର ଅତି ଚତୁର ଓ ସତ୍ୟ ଜଣାଇଥିବା ଜଣେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଚେହେରା ଓ ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯୋଜନାକୁ ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯାତ୍ମା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ହିତେ ରତଃ। ପଲାଯନେ ମତିଂ ଚକ୍ରେ କୁନ୍ତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୈଃ ସହାନଘଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଭଲରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ବିଦୁର, ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝି ନିଶ୍ଚିତ କରିଲେ ଯେ, କୁନ୍ତୀ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ ପଳାଇବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଵାତସହାଂ ନାଵଂ ଯନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତାଂ ପତାକିନୀମ୍। ଊର୍ମିକ୍ଷମାଂ ଦୃଢାଂ କୃତ୍ଵା କୁନ୍ତୀମିଦମୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ବିଦୁର ଏକ ଦୃଢ଼ ନାଉ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ପତାକା ଲାଗିଥିଲା, ଯନ୍ତ୍ର ଲାଗିଥିଲା, ଓ ବାୟୁ ଓ ତରଙ୍ଗକୁ ସହିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସେ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଏଷ ଜାତଃ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ କୀର୍ତିଵଂଶପ୍ରଣାଶନଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପରୀତାତ୍ମା ଧର୍ମଂ ତ୍ଯଜତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଏହି କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବଂଶ ଓ କୀର୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟପଥରେ ଲାଗି, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମକୁ ଛାଡିଦେଲେ।
ଇଯଂ ଵାରିପଥେ ଯୁକ୍ତା ତରଙ୍ଗପଵନକ୍ଷମା। ନୌର୍ଯଯା ମୃତ୍ଯୁପାଶାତ୍ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରା ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଶୁଭେ
ଏହି ନାଉ ଜଳପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତରଙ୍ଗ ଓ ପବନକୁ ସହିପାରିବା; ଏହା ତୁମକୁ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବ, ଶୁଭେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତା କୁନ୍ତୀ ପୁତ୍ରୈଃ ସହ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ନାଵମାରୁହ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରଯଯୌ ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ନାଉରେ ଚଢ଼ି ଗଙ୍ଗାରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତୋ ଵିଦୁରଵାକ୍ଯେନ ନାଵଂ ଵିକ୍ଷିପ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଧନଂ ଚାଦାଯ ତୈର୍ଦତ୍ତମରିଷ୍ଟଂ ପ୍ରାଵିଶନ୍ଵନମ୍
ତାପରେ ବିଦୁରଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ନାଉକୁ ଚାଲାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦିଆ ଧନ ନେଇ, ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିଷାଦୀ ପଞ୍ଚପୁତ୍ରା ତୁ ଜାତେଷୁ ତତ୍ର ଵେଶ୍ମନି। କାରଣାଭ୍ଯାଗତା ଦଗ୍ଧା ସହ ପୁତ୍ରୈରନାଗସା
ସେଠାରେ, ଏହି ଘରରେ, ନିଷାଦୀ ଓ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପୁଅ, କିଛି କାରଣରେ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଅପରାଧ ନଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଦହିଗଲେ।
ସ ଚ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଧମଃ ପାପୋ ଦଗ୍ଧସ୍ତତ୍ର ପୁରୋଚନଃ। ଵଞ୍ଚିତାଶ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ସହାନୁଗାଃ
ସେଠାରେ, ପୁରୋଚନ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମନ୍ଦ ଜନ, ଦହିଗଲା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟମନସ୍କ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଠକିଗଲେ।
ଅଵିଜ୍ଞାତା ମହାତ୍ମନୋ ଜନାନାମକ୍ଷତାସ୍ତଥା। ଜନନ୍ଯା ସହ କୌନ୍ତେଯା ମୁକ୍ତା ଵିଦୁରମନ୍ତ୍ରିତାଃ
ଲୋକମାନେ ଜଣାନଥିଲେ, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଆ ସହିତ, ବିଦୁରଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ଲୋକା ନଗରେ ଵାରଣାଵତେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜତୁଗୃହଂ ଦଗ୍ଧମନ୍ଵଶୋଚନ୍ତ ଦୁଃଖିତାଃ
ତାପରେ, ଭାରଣାବତ ନଗରରେ, ଲୋକମାନେ ଜତୁ ଘର ଦହିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଶୋକ କରିଲେ।
ପ୍ରେଷଯାମାସୂ ରାଜାନଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ନିଵେଦିତୁମ୍। ସଂଵୃତସ୍ତେ ମହାନ୍କାମଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦଗ୍ଧଵାନସି
ସେମାନେ ଘଟିଥିବା କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇବାକୁ ଜଣେ ଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦହିଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା।
ସକାମୋ ଭଵ କୌରଵ୍ଯ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ରାଜ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରକଃ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ସହପୁତ୍ରେଣ ଶୋଚଯନ୍
‘କୌରବ, ତୁମେ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟର ଉପଭୋଗ କର;’ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ଚ ତଥା ଚକାର ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତଥା କ୍ଷତ୍ତା ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ କୁରୁସତ୍ତମଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷତ୍ତା ଓ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭୀଷ୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କରିଥିଲେ।
ପୁନର୍ଵିସ୍ତରଶଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଦାହଂ ଜତୁଗୃହସ୍ଯୈଵ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ମୋକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ଘଟଣା, ଜତୁ ଘର ଦହିଯିବା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମୁକ୍ତ ହେବା, ଆଉ ଏକଥା ଆପଣ ଠାରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସୁନୃଶଂସମିଦଂ କର୍ମ ତେଷାଂ କ୍ରୂରୋପସଂହିତମ୍। କୀର୍ତଯସ୍ଵ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଯୋଜିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମିଳିଲା ଦୟାଳୁ ଫଳ; ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଛି, ଦୟାକରି କହ, ମୋ ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ।