ଭଯେନ ଭେଦଯେଦ୍ଭୀରୁଂ ଶୂରମଞ୍ଜଲିକର୍ମଣା। ଲୁବ୍ଧମର୍ଥପ୍ରଦାନେନ ସମଂ ନ୍ଯୂନଂ ତଥୌଜସା
ଭୟଭିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ ଦମନ କର; ସାହସୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅନୁଗତ କର; ଲୋଭୀଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ଜିତ; ସମାନ କିମ୍ବା କମ୍ଜନକୁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଅନୁଶାସନ କର।
ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯପରଂ ତଥା
ଏଭଳି ତୁମକୁ କୁହିଲି, ରାଜା; ଏବେ ଆଉ ଏକ ଉପଦେଶ ଶୁଣ।
ପୁତ୍ରଃ ସଖା ଵା ଭ୍ରାତା ଵା ପିତା ଵା ଯଦି ଵା ଗୁରୁଃ। ରିପୁସ୍ଯାନେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତୋ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ, ବାପା କିମ୍ବା ଗୁରୁ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ଯଦି ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛି, ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ବିନାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଶପଥେନାପ୍ଯରିଂ ହନ୍ଯାଦର୍ଥଦାନେନ ଵା ପୁନଃ। ଵିଷେଣ ମାଯଯା ଵାପି ନୋପେକ୍ଷେତେ କଥଂଚନ। ଉଭୌ ଚେତ୍ସଂଶଯୋପେତୌ ଶ୍ରଦ୍ଧଵାଂସ୍ତତ୍ର ଵର୍ଧତେ
ଶପଥ କରି କିମ୍ବା ଧନ ଦେଇ, ବା ବିଷ କିମ୍ବା ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ; କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଦୁଇଜଣ ଶଙ୍କାରେ ରହନ୍ତି, ଯିଏ ଭିତରେ ଆସ୍ଥା ରଖେ, ସେଉଁଠି ଜିତିଥାଏ।
ଗୁରୋରପ୍ଯଵଲିପ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ। ଉତ୍ପଥଂ ପ୍ରତିପନ୍ନସ୍ଯ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଭଵତି ଶାସନମ୍
ଯଦି ଗୁରୁ ଅହଂକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ ଅନୁଚିତ୍ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽପ୍ଯକ୍ରୁଦ୍ଧରୂପଃ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିତା। `ନ ଚୈନଂ କ୍ରୋଧସଂଦୀପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଶ୍ଚିତ୍କଥଂଚନ।' ନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯମପଧ୍ଵଂସେତ୍କଦାଚିତ୍କୋପସଂଯୁତଃ
କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଅ, ହସି କଥା ଆରମ୍ଭ କର। କେହି କେବେ ତୁମକୁ ରାଗରେ ତପ୍ତ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରହରିଷ୍ଯନ୍ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରହରନ୍ନପି ଭାରତ। ପ୍ରହୃତ୍ଯ ଚ ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାଚ୍ଛୋଚନ୍ନିଵ ରୁଦନ୍ନିଵ
ମାରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ମଧୁର କଥା କହ; ମାରୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତ, ଦୟା ଓ ଦୁଃଖର ଅଭିନୟ କରି ମଧୁର କଥା କହ।
ଆଶ୍ଵାସଯେଚ୍ଚାପି ପରଂ ସାନ୍ତ୍ଵଧର୍ମାର୍ଥଵୃତ୍ତିଭିଃ। ଅଥ ତଂ ପ୍ରହରେତ୍କାଲେ ତଥା ଵିଚଲିତଂ ପଥି
ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଧର୍ମ ଓ ଉପକାରୀ କଥା ଦେଇ ଅନ୍ୟଜନକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଅ; ତାପରେ ସଠିକ୍ ସମୟରେ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।
ଅପି ଘୋରାପରାଧସ୍ଯ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତଃ। ସ ହି ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯତେ ଦୋଷଃ ଶୈଲୋ ମେଘୈରିଵାସିତୈଃ
ଯଦିଓ କିଏ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ଯଦି ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ପାହାଡ଼କୁ ମେଘ ଢାକିଦେବା ପରି ଲୁଚିଯାଏ।
ଯଃ ସ୍ଯାଦନୁପ୍ରାପ୍ତଵଧସ୍ତସ୍ଯାଗାରଂ ପ୍ରଦୀପଯେତ୍। ଅଧନାନ୍ନାସ୍ତିକାଂଶ୍ଚୋରାନ୍ଵିଷକର୍ମସୁ ଯୋଜଯେତ୍
ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଜାଳିଦିଅ; ଧନହୀନ, ଅନାସ୍ଥିକ ଓ ଚୋରମାନେକୁ ବିଷ କାମରେ ଲାଗାଅ।
ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନାସନାଦ୍ଯେନ ସଂପ୍ରଦାନେନ କେନଚିତ୍। ଅତିଵିଶ୍ରବ୍ଧଘାତୀ ସ୍ଯାତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂଦଷ୍ଟ୍ରୋ ନିମଗ୍ନକଃ
ଉଠିବା, ଆସନ ଦେବା କିମ୍ବା କିଛି ଦେଇ ଏମିତି ଭରସା ଜଗାଇପାରିବ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଭଳି ଘାତକ ହୋଇପାରିବ।
ଅଶଙ୍କିତେଭ୍ଯଃ ଶଙ୍କେତ ଶଙ୍କିତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଅଶଙ୍କ୍ଯାଦ୍ଭଯମୁତ୍ପନ୍ନମପି ମୂଲଂ ନିକୃନ୍ତତି
ଯେଉଁମାନେ ଅନୁମାନ କରାଯାଉନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ଦେହ କର; ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ, ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଦିନ ସତର୍କ ରୁହ। ଅନୁମାନ ନ କରାଯାଇଥିବା ଭୟ ମଧ୍ୟ ମୂଳକୁ କାଟିଦେଉଛି।
ନ ଵିଶ୍ଵସେଦଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ନାତିଵିଶ୍ଵସେତ୍। ଵିଶ୍ଵାସାଦ୍ଭଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ମୂଲାନ୍ଯପି ନିକୃନ୍ତତି
ଯାହାକୁ ଭରସା କରିହେବ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯାହାକୁ ଭରସା କରିପାରିବ, ତାଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭରସାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟ ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଉଛି।
ଚାରଃ ସୁଵିହିତଃ କାର୍ଯ ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ପରସ୍ଯ ଵା। ପାଷଣ୍ଡାଂସ୍ତାପସାଦୀଂଶ୍ଚ ପରରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଯୋଜଯେତ୍
ଏକ ଭଲ ଗୁପ୍ତଚର ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ସେଉଁଠି ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ। ବିଦେଶ ଦେଶରେ ପାଖଣ୍ଡୀ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଲାଗାଅ।
ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଵିହାରେଷୁ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ। ପାନାଗାରେଷୁ ରଥ୍ଯାସୁ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଚାପ୍ଯଥ
ଉଦ୍ୟାନ, ବିହାର, ଦେଉଳ, ମଦିରା ଘର, ରାସ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ—
ଚତ୍ଵରେଷୁ ଚ କୂପେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ। ସମଵାଯେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସରିତ୍ସୁ ଚ ଵିଚାରଯେତ୍
ଚଉକ, କୁଆଁ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ସମସ୍ତ ସଭା ଓ ନଦୀରେ—ସେମାନଙ୍କୁ ଚରାଇ ତଦନ୍ତ କରାଅ।
ଵାଚା ଭୃଶଂ ଵିନୀତଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧୃଦଯେନ ତଥା କ୍ଷୁରଃ। ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷୀ ସ୍ଯାତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ରୌଦ୍ରସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
ବାକ୍ୟରେ ବହୁତ ନମ୍ର ହେଉ, ହୃଦୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରୁହ। କଠୋର କାମ ଦିଆଯିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ହସି କଥା କହ।
ଅଞ୍ଜଲିଃ ଶପଥଃ ସାନ୍ତ୍ଵଂ ଶିରସା ପାଦଵନ୍ଦନମ୍। ଆଶାକରଣମିତ୍ଯେଵଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଯୋଗ ହାତରେ ନମସ୍କାର, ଶପଥ, ମୃଦୁ କଥା, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା, ପାଦ ଛୁଇଁବା ଓ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣିବା—ଏସବୁ କରିବା ଉଚିତ ଯିଏ ଭୃଦ୍ଧି ଚାହେ।
ସୁପୁଷ୍ପିତଃ ସ୍ଯାଦଫଲଃ ଫଲଵାନ୍ସ୍ଯାଦ୍ଦୁରାରୁହଃ। ଆମଃ ସ୍ଯାତ୍ପକ୍ଵସଙ୍କାଶୋ ନଚ ଜୀର୍ଯେତ କର୍ହିଚିତ୍
ଗଛଟି ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ନ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ଫଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚଢିବାକୁ କଷ୍ଟଦାୟକ ହୋଇପାରେ। କେବେ କେବେ ଅପକ୍ୱ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପକ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଗଛ କେବେ ବୁଢ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ।
ତ୍ରିଵର୍ଗେ ତ୍ରିଵିଧା ପୀଡା ହ୍ଯନୁବନ୍ଧାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଅନୁବନ୍ଧାଃ ଶୁଭା ଜ୍ଞେଯାଃ ପୀଡାସ୍ତୁ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଜୀବନର ତିନିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାବେଳେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଓ ପରିଣାମ ଦେଖାଯାଏ। ଭଲ ପରିଣାମକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମଂ ଵିଚରତଃ ପୀଡା ସାପି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ନିଯଚ୍ଛତି। ଅର୍ଥଂ ଚାପ୍ଯର୍ଥଲୁବ୍ଧସ୍ଯ କାମଂ ଚାତିପ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଏହାକୁ ଦୁଇଟି ଉପାୟରେ ରୋକିହେବା: ଧନ ଲାଗି ଲୋଭୀ ଓ କାମନାରେ ଅତି ଲିନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ।
ଅଗର୍ଵିତାତ୍ମା ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ସାନ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତୋଽନସୂଯିତା। ଅଵେକ୍ଷିତାର୍ଥଃ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ମନ୍ତ୍ରଯୀତ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସହା
ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ କରେ, ମିଳନସାର ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ, ଭଲଭାବେ ଭାବି ଦେଖେ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଥାଏ, ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ମିଳି ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ମଣା ଯେନ କେନୈଵ ମୃଦୁନା ଦାରୁଣେନ ଚ। ଉଦ୍ଧରେଦ୍ଦୀନମାତ୍ମାନଂ ସମର୍ଥୋ ଧର୍ମମାଚରେତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଉପାୟ ହେଉ, ସେଠି ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ସମର୍ଥ, ସେ ନିଜ ଦୁଃଖିତ ଆତ୍ମାକୁ ଉଠାଇ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ସଂଶଯମନାରୁହ୍ଯ ନରୋ ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି। ସଂଶଯଂ ପୁନରାରୁହ୍ଯ ଯଦି ଜୀଵତି ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ସନ୍ଦେହର ଗଛକୁ ଚଢ଼େ ନାହିଁ, ସେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଚଢ଼ି ରହିଯାଏ ଓ ବଞ୍ଚିଯାଏ, ତେବେ ସେ ଦେଖିପାରେ।
ଯସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ପରିଭଵେତ୍ତମତୀତେନ ସାନ୍ତ୍ଵଯେତ୍। ଅନାଗତେନ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନେନ ପଣ୍ଡିତମ୍
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ, ସେଉଁଠି ପୂର୍ବ ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ଦ୍ୱାରା, ଓ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯୋଽରିଣା ସହ ସନ୍ଧାଯ ଶଯୀତ କୃତକୃତ୍ଯଵତ୍। ସ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେ ଯଥା ସୁପ୍ତଃ ପତିତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ
ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ମିଳି ନିଜ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇଯାଏ, ସେ ଗଛ ଶିରେ ଶୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରି, ପଡ଼ିଗଲା ପରେ ମାତ୍ର ସଚେତନ ହୁଏ।
ମନ୍ତ୍ରସଂଵରଣେ ଯତ୍ନଃ ସଦା କାର୍ଯୋଽନସୂଯତା। ଆକାରମଭିରକ୍ଷେତ ଚାରେଣାପ୍ଯନୁପାଲିତଃ
ମନ୍ତ୍ର ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ପାଇଁ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି। ନିଜ ଆଚରଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଗୁପ୍ତଚର ଦେଖୁନାହାନ୍ତି।
ନ ରାତ୍ରୌ ମନ୍ତ୍ରଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ଚ କୈଶ୍ଚିଦୁପାସିତଃ। ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରେ ଶିଲାଗ୍ରେ ଵା ଵିଶାଲେ ଵିଜନେପି ଵା
ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ରାତିରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାଜମହଳ ଶିରେ, ପାଥର ଶିରେ, ବଡ଼ ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ଏକାକି ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସମନ୍ତାତ୍ତତ୍ର ପଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ ସହାପ୍ତୈରେଵ ମନ୍ତ୍ରଯେତ୍। ନୈଵ ସଂଵେଶଯେତ୍ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଵେଶ୍ମନି ଶାରିକାମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦେଖୁଥିବା ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ମାତ୍ର ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଘରେ କଦାପି ଶାରିକା ପକ୍ଷୀକୁ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶୁକାନ୍ଵା ଶାରିକା ଵାପି ବାଲମୂର୍ଖଜଡାନପି। ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନପି ନିର୍ଵାସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଯେଦ୍ଧାର୍ମିକୈର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ
ଶୁକା, ଶାରିକା, କିମ୍ବା ଶିଶୁ, ମୂର୍ଖ, ଅବୁଦ୍ଧିମାନ—ଏମାନେ ଯଦି ମନ୍ତ୍ର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମିକ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ମାତ୍ର ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।