ଅଥୈନଂ ଭକ୍ଷିତୈଃ ପାଦୈର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ତତଃ। ତତୋ ଵୈ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵେ ମୁଦିତମାନସାଃ
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଖାଇଦିଆଯିବ, ବାଘ ତାକୁ ଧରିବ; ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରିବୁ।
ଜମ୍ବୁକସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତଥା ଚକ୍ରଃ ସମାହିତାଃ। ମୂଷିକାଭକ୍ଷିତୈଃ ପାଦୈର୍ମୃଗଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋଽଵଧୀତ୍ତଦା
ଶିଆଳଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ଏହିପରି କରିଲେ; ମୂଷା ଯେଉଁ ହରିଣର ପାଦ ଖାଇଦେଲା, ବାଘ ସେହି ହରିଣକୁ ମାରିଦେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଚେଷ୍ଟମାନଂ ତୁ ଭୂମୌ ମୃଗକଲେଵରମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵାଽଽଗଚ୍ଛତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋରକ୍ଷାମୀତ୍ଯାହ ଜମ୍ବୁକଃ
ଭୂମିରେ ମୃତ ହରିଣ ଦେହକୁ ଦେଖି, ଶିଆଳ କହିଲା, 'ତମେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭରେ ଫେରିଆସ; ଏହାକୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ଶୃଗାଲଵଚନାତ୍ତେଽପି ଗତାଃ ସର୍ଵେ ନଦୀଂ ତତଃ। ସ ଚିନ୍ତାପରମୋ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ତତ୍ରୈଵ ଜମ୍ବୁକଃ
ଶିଆଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଦୀକୁ ଚଲିଗଲେ; ଶିଆଳ ତଥାଇ ରହିଗଲା, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲା।
ଅଥାଜଗାମ ପୂର୍ଵଂ ତୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଦଦର୍ଶ ଜମ୍ବୁକଂ ଚୈଵ ଚିନ୍ତାକୁଲିତମାନସମ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରି ଆସିଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ଶିଆଳକୁ ଦେଖିଲା।
କିଂ ଶୋଚସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ଵଂ ନୋ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ। ଅଶିତ୍ଵା ପିଶିତାନ୍ଯଦ୍ଯ ଵିହରିଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ବାଘ କହିଲା, 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ତୁମେ କି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁ? ଆଜି ଆମେ ମାଂସ ଖାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିବା।'
ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୂଷିକୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଧିଗ୍ବଲଂ ମୃଗରାଜସ୍ଯ ମଯାଦ୍ଯାଯଂ ମୃଗୋ ହତଃ
'ମୋର କଥା ଶୁଣ, ବଡ଼ବାହୁ, ମୂଷ ଯାହା କହିଥିଲା ତାହା ଶୁଣ। ହରିଣ ସିଂହର ଶକ୍ତିକୁ ଲଜ୍ଜା, କାରଣ ଆଜି ଏହି ହରିଣକୁ ମୁଁ ମାରିଛି।'
ମଦ୍ବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତୃପ୍ତିମଦ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯତି। ତସ୍ଯୈଵଂ ଗର୍ଜିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ରୋଚଯେ
'ମୋର ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆଜି ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି। ଏଭଳି ଗର୍ବ ଶୁଣି, ମୋତେ ଏହି ମାଂସ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ରହିଲା ନାହିଁ।'
ବ୍ରଵୀତି ଯଦି ସ ହ୍ଯେଵଂ କାଲେ ହ୍ଯସ୍ମି ପ୍ରବୋଧିତଃ। ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ଵନେଚରାନ୍
'ଯଦି ସେ ସତ୍ୟ କହିଥିବେ, ଏବେ ମୁଁ ସଚେତନ ହେଇଛି, ନିଜ ବଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟର ପଶୁମାନେକୁ ମାରିଦେବି।'
ଖାଦିଷ୍ଯେ ତତ୍ର ମାଂସାନି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥିତୋଵନମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମୂଷିକୋଽପ୍ଯାଜଗାମ ହ
'ମୁଁ ସେଠାରେ ମାଂସ ଖାଇବି,' ବୋଲି ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ମୂଷ ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଶୃଗାଲୋଽପ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ଶୃଣୁ ମୀଷିକ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନକୁଲୋ ଯଦିହାବ୍ରଵୀତ୍
ତାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଶିଆଳ କହିଲା, 'ଶୁଣ, ମୂଷ, ତୋର ଭଲ ହେଉ; ଏଠାରେ ନକୁଳ ଯାହା କହିଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।'
ମୃଗମାଂସଂ ନ ଖାଦେଯଂ ଗରମେତନ୍ନ ରୋଚତେ। ମୂଷିକଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ଭଵାନନୁମନ୍ଯତାମ୍
'ମୁଁ ହରିଣ ମାଂସ ଖାଇବିନାହିଁ; ଏଭଳି ଗର୍ବ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ମୁଁ ମୂଷ ଖାଇବି; ଏହି କଥାକୁ ତୁମେ ମନେ ରଖ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୂଷିକୋ ଵାକ୍ଯଂ ସଂତ୍ରସ୍ତଃ ପ୍ରଗତୋ ବିଲମ୍। ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ସ ଵୈ ତତ୍ର ଆଜଗାମ ଵୃକୋ ନପୃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୟଭୀତ ମୂଷ ତୁରନ୍ତି ତାର ବିଲକୁ ପଳାଇଗଲା। ତାପରେ, ସ୍ନାନ କରି, ଓଠାରେ ଓଲି ଆସିଲା।
ତମାଗତମିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀଜ୍ଜମ୍ବୁକସ୍ତଦା। ମୃଗରାଜୋ ହି ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନ ତେ ସାଧୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଶିଆଳ କହିଲା, 'ସିଂହ ଏବେ ଖୁବ୍ ରୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି; ତୋ ପାଇଁ ଏହା ଭଲ ହେବ ନାହିଁ।'
ସକଲତ୍ରସ୍ତ୍ଵିହାଯାତି କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍। ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତସ୍ତେନ ଜମ୍ବୁକେନ ତଦା ଵୃକଃ
'ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ଏଠାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କର।' ଏଭଳି ଶିଆଳ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାରେ, ଓଲି—
ତତୋଽଵଲୁମ୍ପନଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯାତଃ ପିଶିତାଶନଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ନକୁଲୋଽପ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଏକ ଅଂଶ ନେଇ, ସେ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ଚଲିଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ନକୁଳ ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
ତମୁଵାଚ ମହାରାଜ ନକୁଲଂ ଜମ୍ବୁକୋ ଵନେ। ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନିର୍ଜିତାସ୍ତେଽନ୍ଯତୋ ଗତାଃ
ଅରଣ୍ୟରେ, ଶିଆଳ ନକୁଳକୁ କହିଲା, 'ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେମାନେ ହାରିଗଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଠାକୁ ଚଲିଗଲେ।'
ମମ ଦତ୍ଵା ନିଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ମାଂସଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
'ମୋ ସହିତ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତ ମାଂସ ଖାଇପାରିବ।'
ନିର୍ଜିତା ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଵୀରାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵୀରତରୋ ଭଵାନ୍। ନ ତ୍ଵଯାପ୍ଯୁତ୍ସହେ ଯୋଦ୍ଧୁମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୋଽପ୍ଯୁପାଗମତ୍
'ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ବୀରମାନେକୁ ହରାଇଛ, ତୁମେ ସେମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ସାହସୀ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁ,' ବୋଲି ସେ ମଧ୍ୟ ଚଲିଗଲା।
ଏଵଂ ତେଷୁ ପ୍ରଯାତେଷୁ ଜମ୍ବୁକୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ। ଖାଦତି ସ୍ମ ତଦା ମାଂସମେକଃ ସନ୍ମନ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚଯାତ୍। ଏଵଂ ସମାଚରନ୍ନିତ୍ଯଂ ସୁଖମେଧେତ ଭୂପତିଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତେ ଚଲିଯିବା ପରେ, ଶିଆଳ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାକି ମାଂସ ଖାଇଲା, ମନରେ ଭଲ ଭାବି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି। ଏଭଳି ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ରାଜା ନିଜେ ଶୁଭ ଓ ସୁଖରେ ଅବସ୍ଥା କରିପାରିବେ।
ଭଯେନ ଭେଦଯେଦ୍ଭୀରୁଂ ଶୂରମଞ୍ଜଲିକର୍ମଣା। ଲୁବ୍ଧମର୍ଥପ୍ରଦାନେନ ସମଂ ନ୍ଯୂନଂ ତଥୌଜସା
ଭୟଭିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ ଦମନ କର; ସାହସୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅନୁଗତ କର; ଲୋଭୀଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ଜିତ; ସମାନ କିମ୍ବା କମ୍ଜନକୁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଅନୁଶାସନ କର।
ଏଵଂ ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯପରଂ ତଥା
ଏଭଳି ତୁମକୁ କୁହିଲି, ରାଜା; ଏବେ ଆଉ ଏକ ଉପଦେଶ ଶୁଣ।
ପୁତ୍ରଃ ସଖା ଵା ଭ୍ରାତା ଵା ପିତା ଵା ଯଦି ଵା ଗୁରୁଃ। ରିପୁସ୍ଯାନେଷୁ ଵର୍ତନ୍ତୋ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ, ବାପା କିମ୍ବା ଗୁରୁ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ଯଦି ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛି, ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ବିନାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଶପଥେନାପ୍ଯରିଂ ହନ୍ଯାଦର୍ଥଦାନେନ ଵା ପୁନଃ। ଵିଷେଣ ମାଯଯା ଵାପି ନୋପେକ୍ଷେତେ କଥଂଚନ। ଉଭୌ ଚେତ୍ସଂଶଯୋପେତୌ ଶ୍ରଦ୍ଧଵାଂସ୍ତତ୍ର ଵର୍ଧତେ
ଶପଥ କରି କିମ୍ବା ଧନ ଦେଇ, ବା ବିଷ କିମ୍ବା ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ; କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଦୁଇଜଣ ଶଙ୍କାରେ ରହନ୍ତି, ଯିଏ ଭିତରେ ଆସ୍ଥା ରଖେ, ସେଉଁଠି ଜିତିଥାଏ।
ଗୁରୋରପ୍ଯଵଲିପ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ। ଉତ୍ପଥଂ ପ୍ରତିପନ୍ନସ୍ଯ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଭଵତି ଶାସନମ୍
ଯଦି ଗୁରୁ ଅହଂକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ ଅନୁଚିତ୍ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽପ୍ଯକ୍ରୁଦ୍ଧରୂପଃ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷିତା। `ନ ଚୈନଂ କ୍ରୋଧସଂଦୀପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍କଶ୍ଚିତ୍କଥଂଚନ।' ନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯମପଧ୍ଵଂସେତ୍କଦାଚିତ୍କୋପସଂଯୁତଃ
କ୍ରୋଧ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଅ, ହସି କଥା ଆରମ୍ଭ କର। କେହି କେବେ ତୁମକୁ ରାଗରେ ତପ୍ତ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରହରିଷ୍ଯନ୍ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରହରନ୍ନପି ଭାରତ। ପ୍ରହୃତ୍ଯ ଚ ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାଚ୍ଛୋଚନ୍ନିଵ ରୁଦନ୍ନିଵ
ମାରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ ମଧୁର କଥା କହ; ମାରୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଭାରତ, ଦୟା ଓ ଦୁଃଖର ଅଭିନୟ କରି ମଧୁର କଥା କହ।
ଆଶ୍ଵାସଯେଚ୍ଚାପି ପରଂ ସାନ୍ତ୍ଵଧର୍ମାର୍ଥଵୃତ୍ତିଭିଃ। ଅଥ ତଂ ପ୍ରହରେତ୍କାଲେ ତଥା ଵିଚଲିତଂ ପଥି
ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଧର୍ମ ଓ ଉପକାରୀ କଥା ଦେଇ ଅନ୍ୟଜନକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଅ; ତାପରେ ସଠିକ୍ ସମୟରେ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।
ଅପି ଘୋରାପରାଧସ୍ଯ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତଃ। ସ ହି ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯତେ ଦୋଷଃ ଶୈଲୋ ମେଘୈରିଵାସିତୈଃ
ଯଦିଓ କିଏ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ଯଦି ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ପାହାଡ଼କୁ ମେଘ ଢାକିଦେବା ପରି ଲୁଚିଯାଏ।
ଯଃ ସ୍ଯାଦନୁପ୍ରାପ୍ତଵଧସ୍ତସ୍ଯାଗାରଂ ପ୍ରଦୀପଯେତ୍। ଅଧନାନ୍ନାସ୍ତିକାଂଶ୍ଚୋରାନ୍ଵିଷକର୍ମସୁ ଯୋଜଯେତ୍
ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଜାଳିଦିଅ; ଧନହୀନ, ଅନାସ୍ଥିକ ଓ ଚୋରମାନେକୁ ବିଷ କାମରେ ଲାଗାଅ।