ଵଧମେଵ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଶତ୍ରୂଣାମପକାରିଣାମ୍। ସୁଵିଦୀର୍ଣଂ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୁଯୁଦ୍ଧଂ ସୁପଲାଯିତମ୍
ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ, ଯୁଦ୍ଧ କରି ଓ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାରିଦେବାକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଆପଦ୍ଯାପଦି କାଲେ କୁର୍ଵୀତ ନ ଵିଚାରଯେତ୍। ନାଵଜ୍ଞେଯୋ ରିପୁସ୍ତାତ ଦୁର୍ବଲୋଽପି କଥଂ ଚନ
ସମସ୍ୟା ସମୟରେ ବିଚାର କରିବା ଛାଡ଼ି କାମ କରିଦେବା ଉଚିତ୍। ହେ ବାପା, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଲ୍ପୋଽପ୍ଯଗ୍ନିର୍ଵନଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଦହତ୍ଯାଶ୍ରଯସଂଶ୍ରଯାତ୍। ଅନ୍ଧଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଧଵେଲାଯାଂ ବାଧିର୍ଯମପି ଚାଶ୍ରଯେତ୍
ସାନ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇପାରେ। ଅନ୍ଧକାର ସମୟରେ ଲୋକ ଅନ୍ଧ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ବେଳେ ବେଳେ ବଧିରତା ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
କୁର୍ଯାତ୍ତୃଣମଯଂ ଚାପଂ ଶଯୀତ ମୃଗଶାଯିକାମ୍। ସାନ୍ତ୍ଵାଦିଭିରୁପାଯୈସ୍ତୁ ହନ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରୁଂ ଵଶେ ସ୍ଥିତଂ
ତିନି ଘାସର ଧନୁଷ ବନାଇବା ଓ ମୃଗ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍। ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦଯା ନ ତସ୍ମିନ୍କର୍ତଵ୍ଯା ଶରଣାଗତ ଇତ୍ଯୁତ। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ହି ଭଵତି ନ ହତାଜ୍ଜାଯତେ ଭଯମ୍
ଯେଉଁଠି ଶରଣ ନେଇଛି, ସେଠି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏହାରେ ସେ ଭୟହୀନ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅଘାତ ହେଉଥିବା ଲୋକଠାରୁ କେବେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ହନ୍ଯାଦମିତ୍ରଂ ଦାନେନ ତଥା ପୂର୍ଵାପକାରିଣମ୍। ହନ୍ଯାତ୍ତ୍ରୀନ୍ପଞ୍ଚ ସପ୍ତେତି ପରପକ୍ଷସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ଶତ୍ରୁକୁ ଦାନ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି ସେମାନେକୁ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରତିପକ୍ଷର ତିନି, ପାଞ୍ଚ, କିମ୍ବା ସାତ ଜଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମୂଲମେଵାଦିତଶ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ପରପକ୍ଷସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ତତଃ ସହାଯାଂସ୍ତତ୍ପକ୍ଷାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ତଦନନ୍ତରମ୍
ପ୍ରତିପକ୍ଷର ମୂଳକୁ ସଦା ସଦା କାଟି ଦେବା ଉଚିତ୍; ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ପକ୍ଷପାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ପରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଦରକାର।
ଛିନ୍ନମୂଲେ ହ୍ଯଧିଷ୍ଠାନେ ସର୍ଵେ ତଜ୍ଜୀଵିନୋ ହତାଃ। କଥଂ ନୁ ଶାଖାସ୍ତିଷ୍ଠେରଂଶ୍ଛିନ୍ନମୂଲେ ଵନସ୍ପତୌ
ଯେତେବେଳେ ମୂଳ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଧାର କଟାଯାଏ, ସେଠାରେ ତାହାରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଗଛର ମୂଳ କଟାଯିବା ପରେ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକିପରି ଟିକି ରହିପାରିବ?
ଏକାଗ୍ରଃ ସ୍ଯାଦଵିଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଵରଦର୍ଶକଃ। ରାଜନ୍ନିତ୍ଯଂ ସପତ୍ନେଷୁ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସମାଚରେତ୍
ରାଜା ସବୁବେଳେ ଏକାଗ୍ର ମନ, ଗୁପ୍ତତା ରଖିବା, ସଦା ସୁଯୋଗ ଦେଖିବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଧାନେନ ଯଜ୍ଞେନ କାଷାଯେଣ ଜଟାଜିନୈଃ। ଲୋକାନ୍ଵିଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵୈଵ ତତୋ ଲୁମ୍ପେଦ୍ଯଥା ଵୃକଃ
ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ, ଯଜ୍ଞ, କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ଜଟା ଏବଂ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି ଲୋକଙ୍କ ଭରସା ଜିତିବା ଉଚିତ୍, ତାପରେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ନିର୍ଦୟ ଭେଡ଼ା ପରି ଲୁଟିବା ଦରକାର।
ଅଙ୍କୁଶଂ ଶୋଚମିତ୍ଯାହୁରର୍ଥାନାମୁପଧାରଣେ। ଆନାମ୍ଯ ଫଲିତାଂ ଶାଖାଂ ପକ୍ଵଂ ପକ୍ଵଂ ପ୍ରଶାତଯେତ୍
ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିବାରେ ଦୁଃଖକୁ ଲୋକେ ଅଙ୍କୁଶ ଭାବେ କହନ୍ତି; ଫଳ ଭରା ଶାଖାକୁ ନମାଇ ନମାଇ, ପକ୍କା ଫଳ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଆବାର ଆବାର ତାହାକୁ ତୁଳିବା ଉଚିତ୍।
ଫଲାର୍ଥୋଽଯଂ ସମାରମ୍ଭୋ ଲୋକେ ପୁଂସାଂ ଵିପଶ୍ଚିତାମ୍। ଵହେଦମିତ୍ରଂ ସ୍କନ୍ଧେନ ଯାଵତ୍କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ
ଏହି ଜଗତରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କାମ କରନ୍ତି, ସେସବୁ ଫଳ ପାଇଁ ହୁଏ; ଶତ୍ରୁକୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ଆସିନଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ୟରେ ଦେହରେ ବୋହି ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତେ କାଲେ ଭିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ଧୃଟମିଵାଶ୍ମନି। ଅମିତ୍ରୋ ନ ଵିମୋକ୍ତଵ୍ଯଃ କୃପଣଂ ବହ୍ଵପି ବ୍ରୁଵନ୍
ଏହାପରେ, ସମୟ ଫେରି ଆସିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପାଥରରେ ଭାଙ୍ଗାଯାଏ, ସେପରି ଶତ୍ରୁକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ଉଚିତ୍; ଶତ୍ରୁ ଯେତେ ଦୁଃଖରେ ଥାଉ, ବହୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୃପା ନ ତସ୍ମିନ୍କର୍ତଵ୍ଯା ହନ୍ଯାଦେଵାପକାରିଣମ୍। ହନ୍ଯାଦମିତ୍ରଂ ସାନ୍ତ୍ଵେନ ତଥା ଦାନେନ ଵା ପୁନଃ
ସେଠି କୌଣସି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅପରାଧୀକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ଦରକାର। ଶତ୍ରୁକୁ ମିଳନ କିମ୍ବା ଦାନ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତଥୈଵ ଭେଦଦଣ୍ଡାଭ୍ଯାଂ ସର୍ଵୋପାଯୈଃ ପ୍ରଶାତଯେତ୍
ଏହିପରି ଭାଗ କରିବା, ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ବଶ କରିବା ଦରକାର।
ଅମିତ୍ରଃ ଶକ୍ଯତେ ହନ୍ତୁଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଯଥାତଥମ୍
ଶତ୍ରୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ପାଇଁ ଠିକ୍ କିପରି କରିବି, ମୋତେ ଏହା କହ।
ଜମ୍ବୁକସ୍ଯ ମହାରାଜ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ। ଅଥ କଶ୍ଚିତ୍କୃତପ୍ରଜ୍ଞଃ ଶୃଗାଲଃ ସ୍ଵାର୍ଥପଣ୍ଡିତଃ
ହେ ରାଜା, ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଏକ ଶିଆଳ ଥିଲା; ଏବଂ ଏକ ଚତୁର ଶୃଗାଳ ଥିଲା, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ସଖିଭିର୍ନ୍ଯଵସତ୍ସାର୍ଧଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଖୁଵୃକବଭ୍ରୁଭିଃ। ତେଽପଶ୍ଯନ୍ଵିପିନେ ତସ୍ମିନ୍ବଲିନଂ ମୃଗଯୂଥପମ୍
ସେ ଶିଆଳ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ବାଘ, ଉଠ, ଭେଡ଼ା ଏବଂ ଭଲୁକ ସହିତ ରହୁଥିଲା; ସେମାନେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରିଣ ଦଳପତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅସକୃଦ୍ଯତିତୋ ହ୍ଯେଷ ହନ୍ତୁଂ ଵ୍ଯାଘ୍ର ଵନେ ତ୍ଵଯା
ଏହି ହରିଣକୁ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାରମ୍ବାର ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛ।
ଯୁଵା ଵୈ ଜଵସଂପନ୍ନୋ ବୁଦ୍ଧିଶାଲୀ ନ ଶକ୍ଯତେ। ମୂଷିକୋଽସ୍ଯ ଶଯାନସ୍ଯ ଚରଣୌ ଭକ୍ଷଯତ୍ଵଯମ୍
ସେ ଯୁବକ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତାକୁ ପରାଜିତ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ମୂଷା ତାହା ଶୁଅଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଖାଇଦିଅ।
ଅଥୈନଂ ଭକ୍ଷିତୈଃ ପାଦୈର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗୃହ୍ଣାତୁ ଵୈ ତତଃ। ତତୋ ଵୈ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ଵେ ମୁଦିତମାନସାଃ
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଖାଇଦିଆଯିବ, ବାଘ ତାକୁ ଧରିବ; ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରିବୁ।
ଜମ୍ବୁକସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତଥା ଚକ୍ରଃ ସମାହିତାଃ। ମୂଷିକାଭକ୍ଷିତୈଃ ପାଦୈର୍ମୃଗଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋଽଵଧୀତ୍ତଦା
ଶିଆଳଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନେ ଏହିପରି କରିଲେ; ମୂଷା ଯେଉଁ ହରିଣର ପାଦ ଖାଇଦେଲା, ବାଘ ସେହି ହରିଣକୁ ମାରିଦେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଚେଷ୍ଟମାନଂ ତୁ ଭୂମୌ ମୃଗକଲେଵରମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵାଽଽଗଚ୍ଛତ ଭଦ୍ରଂ ଵୋରକ୍ଷାମୀତ୍ଯାହ ଜମ୍ବୁକଃ
ଭୂମିରେ ମୃତ ହରିଣ ଦେହକୁ ଦେଖି, ଶିଆଳ କହିଲା, 'ତମେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଭରେ ଫେରିଆସ; ଏହାକୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ଶୃଗାଲଵଚନାତ୍ତେଽପି ଗତାଃ ସର୍ଵେ ନଦୀଂ ତତଃ। ସ ଚିନ୍ତାପରମୋ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ତତ୍ରୈଵ ଜମ୍ବୁକଃ
ଶିଆଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଦୀକୁ ଚଲିଗଲେ; ଶିଆଳ ତଥାଇ ରହିଗଲା, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲା।
ଅଥାଜଗାମ ପୂର୍ଵଂ ତୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମହାବଲଃ। ଦଦର୍ଶ ଜମ୍ବୁକଂ ଚୈଵ ଚିନ୍ତାକୁଲିତମାନସମ୍
ତାପରେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଘ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରି ଆସିଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ଶିଆଳକୁ ଦେଖିଲା।
କିଂ ଶୋଚସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ଵଂ ନୋ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ। ଅଶିତ୍ଵା ପିଶିତାନ୍ଯଦ୍ଯ ଵିହରିଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ବାଘ କହିଲା, 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ତୁମେ କି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁ? ଆଜି ଆମେ ମାଂସ ଖାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିବା।'
ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୂଷିକୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଧିଗ୍ବଲଂ ମୃଗରାଜସ୍ଯ ମଯାଦ୍ଯାଯଂ ମୃଗୋ ହତଃ
'ମୋର କଥା ଶୁଣ, ବଡ଼ବାହୁ, ମୂଷ ଯାହା କହିଥିଲା ତାହା ଶୁଣ। ହରିଣ ସିଂହର ଶକ୍ତିକୁ ଲଜ୍ଜା, କାରଣ ଆଜି ଏହି ହରିଣକୁ ମୁଁ ମାରିଛି।'
ମଦ୍ବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତୃପ୍ତିମଦ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯତି। ତସ୍ଯୈଵଂ ଗର୍ଜିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ନ ରୋଚଯେ
'ମୋର ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆଜି ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି। ଏଭଳି ଗର୍ବ ଶୁଣି, ମୋତେ ଏହି ମାଂସ ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ରହିଲା ନାହିଁ।'
ବ୍ରଵୀତି ଯଦି ସ ହ୍ଯେଵଂ କାଲେ ହ୍ଯସ୍ମି ପ୍ରବୋଧିତଃ। ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ଵନେଚରାନ୍
'ଯଦି ସେ ସତ୍ୟ କହିଥିବେ, ଏବେ ମୁଁ ସଚେତନ ହେଇଛି, ନିଜ ବଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟର ପଶୁମାନେକୁ ମାରିଦେବି।'
ଖାଦିଷ୍ଯେ ତତ୍ର ମାଂସାନି ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥିତୋଵନମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମୂଷିକୋଽପ୍ଯାଜଗାମ ହ
'ମୁଁ ସେଠାରେ ମାଂସ ଖାଇବି,' ବୋଲି ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ମୂଷ ମଧ୍ୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।