ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତଦଣ୍ଡାଦ୍ଧି ଭଋଶମୁଦ୍ଵିଜତେ ଜନଃ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଦଣ୍ଡେନୈଵ ଵିଧାରଯେତ୍
ସଦା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଭୟ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାମ କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାସ୍ଯ ଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରଃ ପଶ୍ଯେଚ୍ଛିଦ୍ରେଣ ପରମନ୍ଵିଯାତ୍। ଗୂହେତ୍କୂର୍ମ ଇଵାଙ୍ଗାନି ରକ୍ଷେଦ୍ଵିଵରମାତ୍ମନଃ
ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବାକୁ ନ ଦିଅ, ଦୁର୍ବଳତା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ନ ଦିଅ। କୁମିର ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଓ ନିଜ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୂଜ୍ଯା ନୃପେଣ ହିତମିଚ୍ଛତା। ସୃଷ୍ଟୋ ନୃପୋ ହି ଵିପ୍ରାମାଂ ପାଲନେ ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହେ
ଯେ ରାଜା ଭଲ ଚାହେ, ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ରାଜା ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି।
ଉଭାବ୍ଯାଂ ଵର୍ଧତେ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଜିତାଵୁଭୌ। ଲୋକଶ୍ଚାଯଂ ପରଶ୍ଚୈଵ ତତୋ ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁହିଁ ଜିତିଥାଏ। ତେଣୁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
କୃତାପରାଧଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଃ କ୍ଷମତେ ନୃପଃ। ତେନାଵମାନମାପ୍ନୋତି ପାପଂ ଚେହ ପରତ୍ର ଚ
ଯେ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକକୁ ଖ୍ଷମା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅପମାନ ଓ ପାପ ଭୋଗେ।
ଯୋ ଵିଭୂତିମଵାପ୍ଯୋଚ୍ଚୈ ରାଜ୍ଞୋ ଵିକୁରୁତେଽଧମଃ। ତମାନଯିତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧୀନାଯ ତଦ୍ଧନମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଧନ ଲାଗି ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାମ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ମାରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଦରିଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ନୋ ଚେଦ୍ଧୁରି ନିଯୁକ୍ତା ଯେ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ଵଶମାତ୍ମନଃ। ରାଜା ନିଯୁଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ପୁରୁଷାନାପ୍ତାନ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦାନ୍
ଯଦି ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଜା ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଯେ ନିଯୁକ୍ତାସ୍ତଥା କେଚିଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵା ଯଦି ଵା ପୁରମ୍। ଗ୍ରାମଂ ଜନପଦଂ ଵାପି ବାଧେଯୁର୍ଯଦି ଵା ନ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ, ସହର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜନପଦରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ନ କରିପାରନ୍ତି, ଯେପରି ହେଉ।
ପରୀକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵିସୃଜେଦାନତାଂଶ୍ଛନ୍ନରୂପିଣଃ। ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ପାପକଂ ଜହ୍ଯାଦ୍ଧନମାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ
ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଲୋକମାନେକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ୍। ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ସେମାନେଙ୍କୁ ବାହାର କରି, ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ ନିବା ଉଚିତ୍।
ନାସମ୍ଯକ୍କୃତ୍ଯକାରୀ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମ୍ଯ କଦାଚନ। କଣ୍ଟକୋ ହ୍ଯପି ଦୁଶ୍ଛିନ୍ନ ଆସ୍ରାଵଂ ଜନଯେଚ୍ଚିରମ୍
କୌଣସି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବାବେଳେ ଭୁଲ ଭାବେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଭଲ ଭାବେ ନ କାଟିଥିବା କଣ୍ଟକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତପାତ କରାଇପାରେ।
ଵଧମେଵ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଶତ୍ରୂଣାମପକାରିଣାମ୍। ସୁଵିଦୀର୍ଣଂ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୁଯୁଦ୍ଧଂ ସୁପଲାଯିତମ୍
ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ, ଯୁଦ୍ଧ କରି ଓ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାରିଦେବାକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଆପଦ୍ଯାପଦି କାଲେ କୁର୍ଵୀତ ନ ଵିଚାରଯେତ୍। ନାଵଜ୍ଞେଯୋ ରିପୁସ୍ତାତ ଦୁର୍ବଲୋଽପି କଥଂ ଚନ
ସମସ୍ୟା ସମୟରେ ବିଚାର କରିବା ଛାଡ଼ି କାମ କରିଦେବା ଉଚିତ୍। ହେ ବାପା, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଲ୍ପୋଽପ୍ଯଗ୍ନିର୍ଵନଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଦହତ୍ଯାଶ୍ରଯସଂଶ୍ରଯାତ୍। ଅନ୍ଧଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଧଵେଲାଯାଂ ବାଧିର୍ଯମପି ଚାଶ୍ରଯେତ୍
ସାନ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇପାରେ। ଅନ୍ଧକାର ସମୟରେ ଲୋକ ଅନ୍ଧ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ବେଳେ ବେଳେ ବଧିରତା ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
କୁର୍ଯାତ୍ତୃଣମଯଂ ଚାପଂ ଶଯୀତ ମୃଗଶାଯିକାମ୍। ସାନ୍ତ୍ଵାଦିଭିରୁପାଯୈସ୍ତୁ ହନ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରୁଂ ଵଶେ ସ୍ଥିତଂ
ତିନି ଘାସର ଧନୁଷ ବନାଇବା ଓ ମୃଗ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍। ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦଯା ନ ତସ୍ମିନ୍କର୍ତଵ୍ଯା ଶରଣାଗତ ଇତ୍ଯୁତ। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ହି ଭଵତି ନ ହତାଜ୍ଜାଯତେ ଭଯମ୍
ଯେଉଁଠି ଶରଣ ନେଇଛି, ସେଠି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏହାରେ ସେ ଭୟହୀନ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅଘାତ ହେଉଥିବା ଲୋକଠାରୁ କେବେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ହନ୍ଯାଦମିତ୍ରଂ ଦାନେନ ତଥା ପୂର୍ଵାପକାରିଣମ୍। ହନ୍ଯାତ୍ତ୍ରୀନ୍ପଞ୍ଚ ସପ୍ତେତି ପରପକ୍ଷସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ଶତ୍ରୁକୁ ଦାନ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି ସେମାନେକୁ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରତିପକ୍ଷର ତିନି, ପାଞ୍ଚ, କିମ୍ବା ସାତ ଜଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମୂଲମେଵାଦିତଶ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ପରପକ୍ଷସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ତତଃ ସହାଯାଂସ୍ତତ୍ପକ୍ଷାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ତଦନନ୍ତରମ୍
ପ୍ରତିପକ୍ଷର ମୂଳକୁ ସଦା ସଦା କାଟି ଦେବା ଉଚିତ୍; ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ପକ୍ଷପାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ପରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଦରକାର।
ଛିନ୍ନମୂଲେ ହ୍ଯଧିଷ୍ଠାନେ ସର୍ଵେ ତଜ୍ଜୀଵିନୋ ହତାଃ। କଥଂ ନୁ ଶାଖାସ୍ତିଷ୍ଠେରଂଶ୍ଛିନ୍ନମୂଲେ ଵନସ୍ପତୌ
ଯେତେବେଳେ ମୂଳ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଧାର କଟାଯାଏ, ସେଠାରେ ତାହାରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଗଛର ମୂଳ କଟାଯିବା ପରେ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକିପରି ଟିକି ରହିପାରିବ?
ଏକାଗ୍ରଃ ସ୍ଯାଦଵିଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଵରଦର୍ଶକଃ। ରାଜନ୍ନିତ୍ଯଂ ସପତ୍ନେଷୁ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସମାଚରେତ୍
ରାଜା ସବୁବେଳେ ଏକାଗ୍ର ମନ, ଗୁପ୍ତତା ରଖିବା, ସଦା ସୁଯୋଗ ଦେଖିବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଧାନେନ ଯଜ୍ଞେନ କାଷାଯେଣ ଜଟାଜିନୈଃ। ଲୋକାନ୍ଵିଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵୈଵ ତତୋ ଲୁମ୍ପେଦ୍ଯଥା ଵୃକଃ
ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ, ଯଜ୍ଞ, କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ଜଟା ଏବଂ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି ଲୋକଙ୍କ ଭରସା ଜିତିବା ଉଚିତ୍, ତାପରେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ନିର୍ଦୟ ଭେଡ଼ା ପରି ଲୁଟିବା ଦରକାର।
ଅଙ୍କୁଶଂ ଶୋଚମିତ୍ଯାହୁରର୍ଥାନାମୁପଧାରଣେ। ଆନାମ୍ଯ ଫଲିତାଂ ଶାଖାଂ ପକ୍ଵଂ ପକ୍ଵଂ ପ୍ରଶାତଯେତ୍
ଧନ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିବାରେ ଦୁଃଖକୁ ଲୋକେ ଅଙ୍କୁଶ ଭାବେ କହନ୍ତି; ଫଳ ଭରା ଶାଖାକୁ ନମାଇ ନମାଇ, ପକ୍କା ଫଳ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଆବାର ଆବାର ତାହାକୁ ତୁଳିବା ଉଚିତ୍।
ଫଲାର୍ଥୋଽଯଂ ସମାରମ୍ଭୋ ଲୋକେ ପୁଂସାଂ ଵିପଶ୍ଚିତାମ୍। ଵହେଦମିତ୍ରଂ ସ୍କନ୍ଧେନ ଯାଵତ୍କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯଃ
ଏହି ଜଗତରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କାମ କରନ୍ତି, ସେସବୁ ଫଳ ପାଇଁ ହୁଏ; ଶତ୍ରୁକୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ଆସିନଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ୟରେ ଦେହରେ ବୋହି ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତେ କାଲେ ଭିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ଧୃଟମିଵାଶ୍ମନି। ଅମିତ୍ରୋ ନ ଵିମୋକ୍ତଵ୍ଯଃ କୃପଣଂ ବହ୍ଵପି ବ୍ରୁଵନ୍
ଏହାପରେ, ସମୟ ଫେରି ଆସିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପାଥରରେ ଭାଙ୍ଗାଯାଏ, ସେପରି ଶତ୍ରୁକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ଉଚିତ୍; ଶତ୍ରୁ ଯେତେ ଦୁଃଖରେ ଥାଉ, ବହୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୃପା ନ ତସ୍ମିନ୍କର୍ତଵ୍ଯା ହନ୍ଯାଦେଵାପକାରିଣମ୍। ହନ୍ଯାଦମିତ୍ରଂ ସାନ୍ତ୍ଵେନ ତଥା ଦାନେନ ଵା ପୁନଃ
ସେଠି କୌଣସି କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅପରାଧୀକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ଦରକାର। ଶତ୍ରୁକୁ ମିଳନ କିମ୍ବା ଦାନ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତଥୈଵ ଭେଦଦଣ୍ଡାଭ୍ଯାଂ ସର୍ଵୋପାଯୈଃ ପ୍ରଶାତଯେତ୍
ଏହିପରି ଭାଗ କରିବା, ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ବଶ କରିବା ଦରକାର।
ଅମିତ୍ରଃ ଶକ୍ଯତେ ହନ୍ତୁଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ଯଥାତଥମ୍
ଶତ୍ରୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ପାଇଁ ଠିକ୍ କିପରି କରିବି, ମୋତେ ଏହା କହ।
ଜମ୍ବୁକସ୍ଯ ମହାରାଜ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ। ଅଥ କଶ୍ଚିତ୍କୃତପ୍ରଜ୍ଞଃ ଶୃଗାଲଃ ସ୍ଵାର୍ଥପଣ୍ଡିତଃ
ହେ ରାଜା, ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଏକ ଶିଆଳ ଥିଲା; ଏବଂ ଏକ ଚତୁର ଶୃଗାଳ ଥିଲା, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ସଖିଭିର୍ନ୍ଯଵସତ୍ସାର୍ଧଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଖୁଵୃକବଭ୍ରୁଭିଃ। ତେଽପଶ୍ଯନ୍ଵିପିନେ ତସ୍ମିନ୍ବଲିନଂ ମୃଗଯୂଥପମ୍
ସେ ଶିଆଳ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ବାଘ, ଉଠ, ଭେଡ଼ା ଏବଂ ଭଲୁକ ସହିତ ରହୁଥିଲା; ସେମାନେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରିଣ ଦଳପତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅସକୃଦ୍ଯତିତୋ ହ୍ଯେଷ ହନ୍ତୁଂ ଵ୍ଯାଘ୍ର ଵନେ ତ୍ଵଯା
ଏହି ହରିଣକୁ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାରମ୍ବାର ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛ।
ଯୁଵା ଵୈ ଜଵସଂପନ୍ନୋ ବୁଦ୍ଧିଶାଲୀ ନ ଶକ୍ଯତେ। ମୂଷିକୋଽସ୍ଯ ଶଯାନସ୍ଯ ଚରଣୌ ଭକ୍ଷଯତ୍ଵଯମ୍
ସେ ଯୁବକ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ତାକୁ ପରାଜିତ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ମୂଷା ତାହା ଶୁଅଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଖାଇଦିଅ।