ଵିନିଦ୍ରାକରଣଂ ଘୋରଂ ହୃଦି ଶଲ୍ଯମିଵାର୍ପିତମ୍। ଶୋପକପାଵକମୁଦ୍ଧୂତଂ କର୍ମଣାନେନ ନାଶଯ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନିଦ୍ରା ଯେଉଁଥିରେ ହୃଦୟରେ କଣ୍ଟକ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଲାଗିଛି, ଏହି ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱାନ କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ବଲୋଦ୍ରିକ୍ତାନ୍ମହୌଜସଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପାଲଶ୍ଚିନ୍ତାମଗମଦାତୁରଃ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବୀର, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତତ ଆହୂଯ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିତ୍ତମମ୍। କଣିକଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ରାଜନୀତି ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କଣିକଙ୍କୁ ଡାକି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—
ଉତ୍ସକ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡଵା ନିତ୍ଯଂ ତେଭ୍ଯୋଽସୂଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତ୍ର ମେ ନିଶ୍ଚିତତମଂ ସନ୍ଧିଵିଗ୍ରହକାରଣମ୍। କଣିକ ତ୍ଵଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ଉତ୍ସାହୀ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସେମାନେ ପ୍ରତି ଇର୍ଷ୍ୟା କରେ; ତେଣୁ, କଣିକ, ସନ୍ଧି କିମ୍ବା ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ କହ, ମୁଁ ତୁମର କଥା ମାନିବି।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽଥ ଶକୁନିଃ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଵପି। କଣିକଂ ହ୍ଯୁପସଂଗୃହ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶକୁନି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ କଣିକ, ସୌବଳଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ନୈକଧା। ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଃ ପାଣ୍ଡଵା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରସାମହେ
ସେମାନେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ; କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ସଚେତନ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅନୂନଂ ସର୍ଵପକ୍ଷାଣାଂ ଯଦ୍ଭଵେତ୍କ୍ଷେମକାରକମ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜ ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ କରିଷ୍ଯାମଃ କଥଂ ଵଯମ୍
ହେ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଆମେ କିପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍? ଆମକୁ ଏହା କହ।
ସ ପ୍ରସନ୍ନମନାସ୍ତେନ ପରିପୃଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ସେ ଲୋକଟି ଖୁସି ମନେ ପଚାରିବା ପରେ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ରାଜନୀତିର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇ ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ନିଦଂ ତତ୍ର ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନଂ ମଯାନଘ। ନ ମେଽଭ୍ଯସୂଯା କର୍ତଵ୍ଯା ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍କୁରୁସତ୍ତମ
ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତାହା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ହେ ପାପହୀନ, ଏହି କଥା ଶୁଣି କିଛି ମନେ ଖରାପ କରିବା ନାହିଁ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତଦଣ୍ଡଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଵୃତପୌରୁଷଃ। ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଶ୍ଛିଦ୍ରଦର୍ଶୀ ସ୍ଯାତ୍ପରେଷାଂ ଵିଵରାନୁଗଃ
ସେ ସଦା ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଉଚିତ୍, ସଦା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍। ନିଜେ ଦୋଷରହିତ ହେବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଚିହ୍ନିବାରେ ଚତୁର ହେବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତଦଣ୍ଡାଦ୍ଧି ଭଋଶମୁଦ୍ଵିଜତେ ଜନଃ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଦଣ୍ଡେନୈଵ ଵିଧାରଯେତ୍
ସଦା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଭୟ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାମ କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାସ୍ଯ ଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରଃ ପଶ୍ଯେଚ୍ଛିଦ୍ରେଣ ପରମନ୍ଵିଯାତ୍। ଗୂହେତ୍କୂର୍ମ ଇଵାଙ୍ଗାନି ରକ୍ଷେଦ୍ଵିଵରମାତ୍ମନଃ
ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବାକୁ ନ ଦିଅ, ଦୁର୍ବଳତା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ନ ଦିଅ। କୁମିର ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଓ ନିଜ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୂଜ୍ଯା ନୃପେଣ ହିତମିଚ୍ଛତା। ସୃଷ୍ଟୋ ନୃପୋ ହି ଵିପ୍ରାମାଂ ପାଲନେ ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହେ
ଯେ ରାଜା ଭଲ ଚାହେ, ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ରାଜା ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି।
ଉଭାବ୍ଯାଂ ଵର୍ଧତେ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଜିତାଵୁଭୌ। ଲୋକଶ୍ଚାଯଂ ପରଶ୍ଚୈଵ ତତୋ ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁହିଁ ଜିତିଥାଏ। ତେଣୁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
କୃତାପରାଧଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଃ କ୍ଷମତେ ନୃପଃ। ତେନାଵମାନମାପ୍ନୋତି ପାପଂ ଚେହ ପରତ୍ର ଚ
ଯେ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକକୁ ଖ୍ଷମା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅପମାନ ଓ ପାପ ଭୋଗେ।
ଯୋ ଵିଭୂତିମଵାପ୍ଯୋଚ୍ଚୈ ରାଜ୍ଞୋ ଵିକୁରୁତେଽଧମଃ। ତମାନଯିତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧୀନାଯ ତଦ୍ଧନମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଧନ ଲାଗି ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାମ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ମାରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଦରିଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ନୋ ଚେଦ୍ଧୁରି ନିଯୁକ୍ତା ଯେ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ଵଶମାତ୍ମନଃ। ରାଜା ନିଯୁଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ପୁରୁଷାନାପ୍ତାନ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦାନ୍
ଯଦି ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଜା ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଯେ ନିଯୁକ୍ତାସ୍ତଥା କେଚିଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵା ଯଦି ଵା ପୁରମ୍। ଗ୍ରାମଂ ଜନପଦଂ ଵାପି ବାଧେଯୁର୍ଯଦି ଵା ନ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ, ସହର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜନପଦରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ନ କରିପାରନ୍ତି, ଯେପରି ହେଉ।
ପରୀକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵିସୃଜେଦାନତାଂଶ୍ଛନ୍ନରୂପିଣଃ। ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ପାପକଂ ଜହ୍ଯାଦ୍ଧନମାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ
ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଲୋକମାନେକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ୍। ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ସେମାନେଙ୍କୁ ବାହାର କରି, ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ ନିବା ଉଚିତ୍।
ନାସମ୍ଯକ୍କୃତ୍ଯକାରୀ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମ୍ଯ କଦାଚନ। କଣ୍ଟକୋ ହ୍ଯପି ଦୁଶ୍ଛିନ୍ନ ଆସ୍ରାଵଂ ଜନଯେଚ୍ଚିରମ୍
କୌଣସି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବାବେଳେ ଭୁଲ ଭାବେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଭଲ ଭାବେ ନ କାଟିଥିବା କଣ୍ଟକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତପାତ କରାଇପାରେ।
ଵଧମେଵ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଶତ୍ରୂଣାମପକାରିଣାମ୍। ସୁଵିଦୀର୍ଣଂ ସୁଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୁଯୁଦ୍ଧଂ ସୁପଲାଯିତମ୍
ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ, ଯୁଦ୍ଧ କରି ଓ ଚେଷ୍ଟା କରି ମାରିଦେବାକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଆପଦ୍ଯାପଦି କାଲେ କୁର୍ଵୀତ ନ ଵିଚାରଯେତ୍। ନାଵଜ୍ଞେଯୋ ରିପୁସ୍ତାତ ଦୁର୍ବଲୋଽପି କଥଂ ଚନ
ସମସ୍ୟା ସମୟରେ ବିଚାର କରିବା ଛାଡ଼ି କାମ କରିଦେବା ଉଚିତ୍। ହେ ବାପା, ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଲ୍ପୋଽପ୍ଯଗ୍ନିର୍ଵନଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଦହତ୍ଯାଶ୍ରଯସଂଶ୍ରଯାତ୍। ଅନ୍ଧଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଧଵେଲାଯାଂ ବାଧିର୍ଯମପି ଚାଶ୍ରଯେତ୍
ସାନ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇପାରେ। ଅନ୍ଧକାର ସମୟରେ ଲୋକ ଅନ୍ଧ ହୋଇପାରେ, ଏବଂ ବେଳେ ବେଳେ ବଧିରତା ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
କୁର୍ଯାତ୍ତୃଣମଯଂ ଚାପଂ ଶଯୀତ ମୃଗଶାଯିକାମ୍। ସାନ୍ତ୍ଵାଦିଭିରୁପାଯୈସ୍ତୁ ହନ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରୁଂ ଵଶେ ସ୍ଥିତଂ
ତିନି ଘାସର ଧନୁଷ ବନାଇବା ଓ ମୃଗ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍। ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦଯା ନ ତସ୍ମିନ୍କର୍ତଵ୍ଯା ଶରଣାଗତ ଇତ୍ଯୁତ। ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ହି ଭଵତି ନ ହତାଜ୍ଜାଯତେ ଭଯମ୍
ଯେଉଁଠି ଶରଣ ନେଇଛି, ସେଠି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଏହାରେ ସେ ଭୟହୀନ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅଘାତ ହେଉଥିବା ଲୋକଠାରୁ କେବେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ହନ୍ଯାଦମିତ୍ରଂ ଦାନେନ ତଥା ପୂର୍ଵାପକାରିଣମ୍। ହନ୍ଯାତ୍ତ୍ରୀନ୍ପଞ୍ଚ ସପ୍ତେତି ପରପକ୍ଷସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ଶତ୍ରୁକୁ ଦାନ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତି କରିଛନ୍ତି ସେମାନେକୁ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରତିପକ୍ଷର ତିନି, ପାଞ୍ଚ, କିମ୍ବା ସାତ ଜଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମୂଲମେଵାଦିତଶ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ପରପକ୍ଷସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ତତଃ ସହାଯାଂସ୍ତତ୍ପକ୍ଷାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ତଦନନ୍ତରମ୍
ପ୍ରତିପକ୍ଷର ମୂଳକୁ ସଦା ସଦା କାଟି ଦେବା ଉଚିତ୍; ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀ ଏବଂ ପକ୍ଷପାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ପରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଦରକାର।
ଛିନ୍ନମୂଲେ ହ୍ଯଧିଷ୍ଠାନେ ସର୍ଵେ ତଜ୍ଜୀଵିନୋ ହତାଃ। କଥଂ ନୁ ଶାଖାସ୍ତିଷ୍ଠେରଂଶ୍ଛିନ୍ନମୂଲେ ଵନସ୍ପତୌ
ଯେତେବେଳେ ମୂଳ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଧାର କଟାଯାଏ, ସେଠାରେ ତାହାରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଗଛର ମୂଳ କଟାଯିବା ପରେ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକିପରି ଟିକି ରହିପାରିବ?
ଏକାଗ୍ରଃ ସ୍ଯାଦଵିଵୃତୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଵରଦର୍ଶକଃ। ରାଜନ୍ନିତ୍ଯଂ ସପତ୍ନେଷୁ ନିତ୍ଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସମାଚରେତ୍
ରାଜା ସବୁବେଳେ ଏକାଗ୍ର ମନ, ଗୁପ୍ତତା ରଖିବା, ସଦା ସୁଯୋଗ ଦେଖିବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଗ୍ନ୍ଯାଧାନେନ ଯଜ୍ଞେନ କାଷାଯେଣ ଜଟାଜିନୈଃ। ଲୋକାନ୍ଵିଶ୍ଵାସଯିତ୍ଵୈଵ ତତୋ ଲୁମ୍ପେଦ୍ଯଥା ଵୃକଃ
ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ, ଯଜ୍ଞ, କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ଜଟା ଏବଂ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି ଲୋକଙ୍କ ଭରସା ଜିତିବା ଉଚିତ୍, ତାପରେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ନିର୍ଦୟ ଭେଡ଼ା ପରି ଲୁଟିବା ଦରକାର।