ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଯଥା ପାଣ୍ଡୁସ୍ତଥା ଧର୍ମପରଃ ସଦା। ଗୁଣାଵାଁଲ୍ଲୋକଵିଖ୍ଯାତୋ ନଗରେ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପରି, ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଗୁଣବାନ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସହରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି।
ସ କଥଂ ଶକ୍ଯତେଽସ୍ମାଭିରପାକ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରର୍ଷଭଃ। ରାଜ୍ଯମେଷ ହି ନଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସସହଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ଏମିତି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆମେ କିପରି ଅପସାରଣ କରିପାରିବୁ? ଏହି ରାଜ୍ୟ ତ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ବିଶେଷ କରି ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଥିବାବେଳେ।
ଭୃତା ହି ପାଣ୍ଡୁନାଽମାତ୍ଯା ବଲଂ ଚ ସତତଂ ମତମ୍। ଧୃତାଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ତେଷାମପି ଵିଶେଷତଃ
ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେନା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତ୍ରମାନେ, ବିଶେଷ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ରଖିଥିଲେ।
ତେ ତଥା ସଂସ୍ତୁତାସ୍ତାତ ଵିଷଯେ ପାଣ୍ଡୁନା ନରାଃ। କଥଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାର୍ଥେ ନ ନୋ ହନ୍ଯୁଃ ସବାନ୍ଧଵାନ୍
ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେକୁ ଏତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଓ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ମାରି ଦେବେନାହିଁ?
ନୈତେ ଵିଷଯମିଚ୍ଛେଯୁର୍ଧର୍ମତ୍ଯାଗେ ଵିଶେଷତଃ। ତେ ଵଯଂ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରାଣାମେତେଷାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରିବେନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି; ଆମେ କୌରବ ନାୟକମାନେ ଏବଂ ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ।
କଥଂ ନ ଵାଚ୍ଯତାଂ ତାତ ଗଚ୍ଛେମ ଜଗତସ୍ତଥା
ତେଣୁ, ପ୍ରିୟ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଆମେ ଜଗତରୁ ବିଦାୟ ନେବୁ ବୋଲି କିପରି କୁହାଯିବ ନାହିଁ?
ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ସତତଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରୋ ମଯି ସ୍ଥିତଃ। ଯତଃ ପୁତସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଭୀଷ୍ମ ସଦା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହନ୍ତି, ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ମୋ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ପୁଅ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ଡ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ଯତ ଏଵ ଵଯଂ ତତଃ। ବାଗିନେଯଂ ତତୋ ଦ୍ରୌଣିଂ ନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି କଥଂଚନ
ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପା ମଧ୍ୟ ଏହି କାରଣରେ ଆମ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ କେବେ ତାଙ୍କ ମାମାକୁ ଛାଡ଼ିବେନାହିଁ।
କ୍ଷତ୍ତା ତୁ ବନ୍ଧୁରସ୍ମାକଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନସ୍ତୁ ତତଃ ପରୈଃ। ନ ଚୈକଃ ସ ସମର୍ଥୋଽସ୍ମାନ୍ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥେ ପ୍ରବାଧିତୁମ୍
ବିଦୁର ଆମ ବନ୍ଧୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ଏକାକି ଆମକୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିରୋଧ କରିପାରିବେନାହିଁ।
ସୁଵିସ୍ରବ୍ଧାନ୍ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ସହ ମାତ୍ରା ଵିଵାସଯ। ଵାରଣାଵତମଦ୍ଯୈଵ ନାତ୍ର ଦୋଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ମାଆକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଆଜି ବାରଣାବତକୁ ନିର୍ବାସିତ କର; ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।
ଵିନିଦ୍ରାକରଣଂ ଘୋରଂ ହୃଦି ଶଲ୍ଯମିଵାର୍ପିତମ୍। ଶୋପକପାଵକମୁଦ୍ଧୂତଂ କର୍ମଣାନେନ ନାଶଯ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅନିଦ୍ରା ଯେଉଁଥିରେ ହୃଦୟରେ କଣ୍ଟକ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଲାଗିଛି, ଏହି ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱାନ କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ବଲୋଦ୍ରିକ୍ତାନ୍ମହୌଜସଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପାଲଶ୍ଚିନ୍ତାମଗମଦାତୁରଃ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବୀର, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବୋଲି ଶୁଣି, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତତ ଆହୂଯ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞଂ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଵିତ୍ତମମ୍। କଣିକଂ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ରାଜନୀତି ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କଣିକଙ୍କୁ ଡାକି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—
ଉତ୍ସକ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡଵା ନିତ୍ଯଂ ତେଭ୍ଯୋଽସୂଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତ୍ର ମେ ନିଶ୍ଚିତତମଂ ସନ୍ଧିଵିଗ୍ରହକାରଣମ୍। କଣିକ ତ୍ଵଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ଉତ୍ସାହୀ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସେମାନେ ପ୍ରତି ଇର୍ଷ୍ୟା କରେ; ତେଣୁ, କଣିକ, ସନ୍ଧି କିମ୍ବା ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଉପାୟ କହ, ମୁଁ ତୁମର କଥା ମାନିବି।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽଥ ଶକୁନିଃ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଵପି। କଣିକଂ ହ୍ଯୁପସଂଗୃହ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶକୁନି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ କଣିକ, ସୌବଳଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ନୈକଧା। ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଃ ପାଣ୍ଡଵା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ତେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରସାମହେ
ସେମାନେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପଚାରିଲେ; କାରଣ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ସଚେତନ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅନୂନଂ ସର୍ଵପକ୍ଷାଣାଂ ଯଦ୍ଭଵେତ୍କ୍ଷେମକାରକମ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜ ତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ କରିଷ୍ଯାମଃ କଥଂ ଵଯମ୍
ହେ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଆମେ କିପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍? ଆମକୁ ଏହା କହ।
ସ ପ୍ରସନ୍ନମନାସ୍ତେନ ପରିପୃଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ରାଜଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ସେ ଲୋକଟି ଖୁସି ମନେ ପଚାରିବା ପରେ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ରାଜନୀତିର ଅର୍ଥ ବୁଝାଇ ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ନିଦଂ ତତ୍ର ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନଂ ମଯାନଘ। ନ ମେଽଭ୍ଯସୂଯା କର୍ତଵ୍ଯା ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍କୁରୁସତ୍ତମ
ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ତାହା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ହେ ପାପହୀନ, ଏହି କଥା ଶୁଣି କିଛି ମନେ ଖରାପ କରିବା ନାହିଁ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତଦଣ୍ଡଃ ସ୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵିଵୃତପୌରୁଷଃ। ଅଚ୍ଛିଦ୍ରଶ୍ଛିଦ୍ରଦର୍ଶୀ ସ୍ଯାତ୍ପରେଷାଂ ଵିଵରାନୁଗଃ
ସେ ସଦା ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଉଚିତ୍, ସଦା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍। ନିଜେ ଦୋଷରହିତ ହେବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଚିହ୍ନିବାରେ ଚତୁର ହେବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯତଦଣ୍ଡାଦ୍ଧି ଭଋଶମୁଦ୍ଵିଜତେ ଜନଃ। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଦଣ୍ଡେନୈଵ ଵିଧାରଯେତ୍
ସଦା ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଭୟ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାମ କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନାସ୍ଯ ଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରଃ ପଶ୍ଯେଚ୍ଛିଦ୍ରେଣ ପରମନ୍ଵିଯାତ୍। ଗୂହେତ୍କୂର୍ମ ଇଵାଙ୍ଗାନି ରକ୍ଷେଦ୍ଵିଵରମାତ୍ମନଃ
ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବାକୁ ନ ଦିଅ, ଦୁର୍ବଳତା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ନ ଦିଅ। କୁମିର ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଓ ନିଜ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନିତ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୂଜ୍ଯା ନୃପେଣ ହିତମିଚ୍ଛତା। ସୃଷ୍ଟୋ ନୃପୋ ହି ଵିପ୍ରାମାଂ ପାଲନେ ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହେ
ଯେ ରାଜା ଭଲ ଚାହେ, ସେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ରାଜା ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି।
ଉଭାବ୍ଯାଂ ଵର୍ଧତେ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଜିତାଵୁଭୌ। ଲୋକଶ୍ଚାଯଂ ପରଶ୍ଚୈଵ ତତୋ ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍
ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଧର୍ମ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁହିଁ ଜିତିଥାଏ। ତେଣୁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
କୃତାପରାଧଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଃ କ୍ଷମତେ ନୃପଃ। ତେନାଵମାନମାପ୍ନୋତି ପାପଂ ଚେହ ପରତ୍ର ଚ
ଯେ ରାଜା ଦେଖିବାକୁ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକକୁ ଖ୍ଷମା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅପମାନ ଓ ପାପ ଭୋଗେ।
ଯୋ ଵିଭୂତିମଵାପ୍ଯୋଚ୍ଚୈ ରାଜ୍ଞୋ ଵିକୁରୁତେଽଧମଃ। ତମାନଯିତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧୀନାଯ ତଦ୍ଧନମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଧନ ଲାଗି ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାମ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ମାରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଦରିଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ନୋ ଚେଦ୍ଧୁରି ନିଯୁକ୍ତା ଯେ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ଵଶମାତ୍ମନଃ। ରାଜା ନିଯୁଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ପୁରୁଷାନାପ୍ତାନ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦାନ୍
ଯଦି ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଜା ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଯେ ନିଯୁକ୍ତାସ୍ତଥା କେଚିଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵା ଯଦି ଵା ପୁରମ୍। ଗ୍ରାମଂ ଜନପଦଂ ଵାପି ବାଧେଯୁର୍ଯଦି ଵା ନ ଵା
ଯେଉଁମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ, ସହର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜନପଦରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ନ କରିପାରନ୍ତି, ଯେପରି ହେଉ।
ପରୀକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଵିସୃଜେଦାନତାଂଶ୍ଛନ୍ନରୂପିଣଃ। ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ପାପକଂ ଜହ୍ଯାଦ୍ଧନମାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ
ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଲୋକମାନେକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ୍। ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ସେମାନେଙ୍କୁ ବାହାର କରି, ସମସ୍ତ ଧନ ନେଇ ନିବା ଉଚିତ୍।
ନାସମ୍ଯକ୍କୃତ୍ଯକାରୀ ସ୍ଯାଦୁପକ୍ରମ୍ଯ କଦାଚନ। କଣ୍ଟକୋ ହ୍ଯପି ଦୁଶ୍ଛିନ୍ନ ଆସ୍ରାଵଂ ଜନଯେଚ୍ଚିରମ୍
କୌଣସି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବାବେଳେ ଭୁଲ ଭାବେ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଭଲ ଭାବେ ନ କାଟିଥିବା କଣ୍ଟକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତପାତ କରାଇପାରେ।