ଶରଣ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦେଵଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶରଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଦ୍ରୋଣାଯ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵଃ। ଉପସଂଗୃହ୍ଯ ଚରଣୌ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଵଶୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନୁଗତ ହେଲେ।
ସ୍ଵଭାଵାଦଗମଚ୍ଛବ୍ଦୋ ମହୀଂ ସାଗରମେଖଲାମ୍। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସମୋ ଲୋକେ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଧନୁର୍ଧରଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଧନୁଷର ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣରେ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରିଥିଲା। ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ କୌଶଳୀ ଧନୁର୍ଧର କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଗଦାଯୁଦ୍ଧେଽସିଯୁଦ୍ଧେ ଚ ରଥଯୁଦ୍ଧେ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ପାରଗଶ୍ଚ ଧନୁର୍ଯୁଦ୍ଧେ ବଭୂଵାଥ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଗଦା, ତଳୱାର ଓ ରଥଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଧନଞ୍ଜୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଥିଲେ।
ନୀତିମାନ୍ସକଲାଂ ନୀତିଂ ଵିବୁଧାଧିପତେସ୍ତଦା। `ଅସ୍ତ୍ରେ ଶସ୍ତ୍ରେ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଚ ରଥନାଗାଶ୍ଵକର୍ମଣି।' ଅଵାପ୍ଯ ସହଦେଵୋଽପି ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଵଵୃତେ ଵଶେ
ସହଦେବ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ନୀତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଅସ୍ତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଚଳାଣରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିଥିଲେ।
ଦ୍ରୋଣେନୈଵଂ ଵିନୀତଶ୍ଚ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନକୁଲଃ ପ୍ରିଯଃ। ଚିତ୍ରଯୋଧୀ ସମାଖ୍ଯାତୋ ବଭୂଵାତିରଥୋଦିତଃ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନକୁଳ ଏକ ଅତିଶୟ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଓ ଅତିରଥ ଭାବରେ କ୍ୟାନ୍ଦିଥିଲେ।
ତ୍ରିଵର୍ଷକୃତଯଜ୍ଞସ୍ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମୁପପ୍ଲଵେ। ଅର୍ଜୁନପ୍ରମୁଖୈଃ ପାର୍ଥୈଃ ସୌଵୀରଃ ସମରେ ହତଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ ସଂଘର୍ଷରେ ତିନି ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସୌବୀର ରାଜା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିଥିଲେ।
ନ ଶଶାକ ଵଶେ କର୍ତୁଂ ଯଂ ପାଣ୍ଡୁରପି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସୋଽର୍ଜୁନେନ ଵଶଂ ନୀତୋ ରାଜାସୀଦ୍ଯଵନାଧିପଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଯବନ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଧୀନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଶାସନାଧୀନ କରିଥିଲେ।
ଅତୀଵ ବଲସଂପନ୍ନଃ ସଦା ମାନି କୁରୂନ୍ପ୍ରତି। ଵିପୁଲୋ ନାମ ସୌଵୀରଃ ଶସ୍ତଃ ପାର୍ଥେନ ଧୀମତା
ସୌବୀର ଦେଶର ବିପୁଳ ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କୁରୁମାନେ ପ୍ରତି ଗର୍ବିତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଥିଲେ।
ଦତ୍ତାମିତ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ କୃତନିଶ୍ଚଯମ୍। ସୁମିତ୍ରଂ ନାମ ସୌଵୀରମର୍ଜୁନୋଽଦମଯଚ୍ଛରୈଃ
ଦତ୍ତମିତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୌବୀର ସୁମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଅପରାଜିତ ବାଣରେ ବଶ କରିଥିଲେ।
ଭୀମସେନସହାଯଶ୍ଚ ରଥାନାମଯୁତଂ ଚ ସଃ। ଅର୍ଜୁନଃ ସମରେ ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ସର୍ଵାନେକରଥୋଽଜଯତ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଅର୍ଜୁନ ଏକା ରଥରେ ବସି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଦିଗର ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ଦଶ ହଜାର ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।
ତଥୈଵୈକରଥୋ ଗତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାମଜଯଦ୍ଦିଶମ୍। ଧନୌଘଂ ପ୍ରାପଯାମାସ କୁରୁରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଏହିପରି ଅର୍ଜୁନ ଏକା ରଥରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଜିତି ଅପାର ଧନ କୁରୁ ରାଜ୍ୟକୁ ଆଣିଥିଲେ।
ଯତଃ ପଞ୍ଚଦଶେ ଵର୍ଷେ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚକାର ସଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ତତୋ ଭଯମଜାଯତ
ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ବୟସରେ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଜନ୍ମିଲା।
ଯଃ ସର୍ଵାନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ଵିପ୍ରଚକାର ହ। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁର୍ବଲାଦ୍ବଲଵତାଂ ଵରଃ
ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ବଶ କରିଥିଲେ।
ଅଦୁଷ୍ଟଭାଵଂ ତଂ ଦୋଷୈର୍ଜଗୃହୁର୍ଦୋଷବୁଦ୍ଧଯଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତଥା ସର୍ଵେ ଭଯାଦ୍ଭୀମସ୍ଯ କର୍ମଣା
ଭୀମ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମନଭାବ ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଭୟରେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଖୋଜିଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମଭିଃ ପାର୍ଥାନ୍ସର୍ଵାନାଗତଲକ୍ଷଣାନ୍। ବଲାଦ୍ବହୁଗୁଣାଂସ୍ତେଭ୍ଯୋ ବିଭିଯୁର୍ଦୋଷବୁଦ୍ଧଯଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁମାନେ କର୍ମରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ବଳ ଓ ଗୁଣରେ ଅଧିକ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ମନବୃତ୍ତି ଥିବାମାନେ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵେ ମହାତ୍ମାନଃ ପାଣ୍ଡଵା ମନୁଜୋତ୍ତମାଃ। ପରରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵଵୃଧୁଃ ପୁରା
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଓ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଦେଶୀ ରାଜ୍ୟମାନେ ଜିତି, ନିଜ ଦେଶକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ବଲମତିଖ୍ଯାତଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଦୃଢଧନ୍ଵିନାମ୍। ଦୂଷିତଃ ସହସା ଭାଵୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁଷୁ। ସ ଚିନ୍ତାପରମୋ ରାଜା ନ ନିଦ୍ରାମଲଭନ୍ନିଶି
ଏପରେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ହଠାତ୍ ଦ୍ୱେଷ ଜନ୍ମିଲା। ଅତି ଚିନ୍ତାରେ ତିନି ରାତିରେ ଶୁଇପାରୁନଥିଲେ।
ପ୍ରାଣାଧିକଂ ଭୀମସେନଂ କୃତଵିଦ୍ଯଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ପର୍ଯତପ୍ଯତ ଦୁର୍ମନାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵୈକର୍ତନଃ କର୍ଣଃ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ଅନେକାରଭ୍ଯୁପାଯୈସ୍ତେ ଜିଘାଂସନ୍ତି ସ୍ମ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ତାପରେ ବୃକ୍ରପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵା ଅପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଚକ୍ରୁର୍ଯଥାବଲମ୍। ଉଦ୍ଭାଵନମକୁର୍ଵନ୍ତୋ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମତେ ସ୍ଥିତାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସବୁ କଥାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର କଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ବିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କରି ରହିଲେ ।
ଗୁଣୈଃ ସମୁଦିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌରାଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାଂସ୍ତଦା। କଥଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ତେଷାଂ ଗୁଣାନ୍ସଂସତ୍ସୁ ଭାରତ
ସେଇ ସମୟରେ ନଗରବାସୀମାନେ ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆପସରେ କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ରାଜ୍ଯପ୍ରାପ୍ତିଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପାଣ୍ଡୁସୁତଂ ତଦା। କଥଯନ୍ତି ସ୍ମ ସଂଭୂଯ ଚତ୍ଵରେଷୁ ସଭାସୁ ଚ
ନଗରର ଚକ, ସଭା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଭାଇ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଜ୍ଞାଶ୍ଚକ୍ଷୁରଚକ୍ଷୁଷ୍ଟ୍ଵାଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ। ରାଜ୍ଯଂ ନ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ପୂର୍ଵଂ ସ କଥଂ ନୃପତିର୍ଭଵେତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ହେଲେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧ; ସେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ରାଜ୍ୟ ପାଇନଥିଲେ, ଏବେ କିପରି ରାଜା ହେବେ ?
ତଥା ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ମହାଵ୍ରତଃ। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାଯ ପୁରା ରାଜ୍ଯଂ ନ ସ ଜାତୁ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
ଏହିପରି ଭାବରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟବାନ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବାନ; ସେ ପୂର୍ବରୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେ କେବେ ରାଜ୍ୟ ନେବେ ନାହିଁ ।
ତେ ଵଯଂ ପାଣ୍ଡଵଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ତରୁଣଂ ଵୃଦ୍ଧଶୀଲିନମ୍। ଅଭିଷିଞ୍ଚାମ ସାଧ୍ଵଦ୍ଯ ସତ୍ଯକାରୁଣ୍ଯଵେଦିନମ୍
ତେଣୁ ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ଯୁବକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଦୟାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେଉଁଠି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବା ।
ସ ହି ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ଧର୍ମଵିତ୍। ସପୁତ୍ରଂ ଵିଵିଧୈର୍ଭୋଗୈର୍ଯୋଜଯିଷ୍ଯତି ପୂଜଯନ୍
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ, ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆଦର କରିବେ ।
ତେଷାଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାନି ଵାକ୍ଯାନି ଜଲ୍ପତାମ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରାନୁରକ୍ତାନାଂ ପର୍ଯତପ୍ଯତ ଦୁର୍ମତିଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
ସ ତପ୍ଯମାନୋ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ତେଷାଂ ଵାଚୋ ନ ଚକ୍ଷମେ। ଈର୍ଷ୍ଯଯା ଚାପି ସଂତପ୍ତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁପାଗମତ୍
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି କଥା ମାନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ପୁଡ଼ିଯାଇ, ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ତତୋ ଵିରହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରଂ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ସଃ। ପୌରାନୁରାଗସଂତପ୍ତଃ ପଶ୍ଚାଦିଦମଭାଷତ
ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କରିଲେ; ନଗରବାସୀଙ୍କ ଭଲପାଇବାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପରେ ଏହିପରି କହିଲେ ।