ଋଜୁଵକ୍ରଵିଶାଲାନାଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତା ଫାଲ୍ଗୁନୋଽଭଵତ୍। ଲାଘଵେ ସୌଷ୍ଠଵେ ଚୈଵ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଅର୍ଜୁନ ସିଧା, ବାକା ଓ ଚଉଡ଼ା ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ତ୍ୱରିତତା ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ସମାନ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବୀଭତ୍ସୁସଦୃଶୋ ଲୋକ ଇତି ଦ୍ରୋଣୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁଡାକେଶଂ ଦ୍ରୋଣଃ କୌରଵସଂସଦି
ଦ୍ରୋଣ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ ଯେ, ଲୋକରେ କେହି ବୀଭତ୍ସୁ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ କୌରବ ସଭାରେ ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଧନୁର୍ଵେଦେ ଶିଷ୍ଯୋ ମମ ଗୁରୁଃ ପୁରା। ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋଽସ୍ମି ଭାରତ
ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ମୋର ଗୁରୁ ପୂର୍ବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚିତ; ମୁଁ ସେଠାରେ ଶିଷ୍ୟ, ହେ ଭାରତ।
ତୀର୍ଥାତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗମଯିତୁମହମେତତ୍ସମୁଦ୍ଯତଃ। ତପସା ଯନ୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତମମୋଘମଶନିପ୍ରଭମ୍
ମୁଁ ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏକ ଅସଫଳ ନ ହେଉଥିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲି।
ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ଯଦ୍ଦହେତ୍ପୃଥିଵୀମପି। ଦଦତା ଗୁରୁଣା ଚୋକ୍ତଂ ନ ମନୁଷ୍ଯେଷ୍ଵିଦଂତ୍ଵଯା
ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ନାମ 'ବ୍ରହ୍ମଶିର', ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ; ମୋ ଗୁରୁ ଏହା ଦେଇ କହିଥିଲେ, 'ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଭାରଦ୍ଵାଜ ଵିମୋକ୍ତଵ୍ଯମଲ୍ପଵୀର୍ଯେଷୁ ସଂଯୁଗେ। ଯଦ୍ଯଦନ୍ତର୍ହିତଂ ଭୂତଂ କିଂଚିଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ତ୍ଵଯା ସହ
ହେ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ବା କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ।
ମହାତେଜସ୍ତ୍ଵମେତେନ ହନ୍ଯାଃ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ। ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତମିଦଂ ଵୀର ଦିଵ୍ଯଂ ନାନ୍ଯୋଽର୍ହତି ତ୍ଵିଦମ୍
ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଏକମାତ୍ର ତୁମେ, ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସମଯସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯୋ ମୁନିସୃଷ୍ଟୋ ଵିଶାଂପତେ। ଆଚାର୍ଯଦକ୍ଷିଣାଂ ଦେହି ଜ୍ଞାତିଗ୍ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର; ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ଞାତି ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଦଦାନୀତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଫାଲ୍ଗୁନେନାବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁରୁଃ। ଯୁଦ୍ଧେଽହଂ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯୋ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ତ୍ଵଯାଽନଘ
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ଗୁରୁ କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହା ହେଉଛି ତୁମର ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା।'
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଦ୍ରୋଣାଯ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵଃ। ଉପସଂଗୃହ୍ଯ ଚରଣାଵୁପତସ୍ଥେ ଵିନୀତଵତ୍
ତାପରେ, କୁରୁମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ 'ଏହିପରି' ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରି ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଦ୍ରୋଣୋ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନମ୍। ଯନ୍ମଯୋକ୍ତଂ ପୁରା ପାର୍ଥ ତଵ ଲୋକେ ନରଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଦ୍ରୋଣ ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, 'ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନାହିଁ।'
ସଦୃଶଂ କାରଯେ ନୈଵ ସର୍ଵପ୍ରହରଣେ ଯୁଧି। ତତ୍କୃତଂ ଚ ମଯା ସମ୍ଯକ୍ତଵ ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଵର୍ତତେ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି ଯେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ; ଏହି କାମ ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିଛି, ତୁମ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଦେଵା ଯୁଧି ନ ଶକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଦୈତ୍ଯା ନ ଦାନଵାଃ। ନାହଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କିଂ ପୁନର୍ମାନଵା ରଣେ
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ସହିତ ଲଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମଣିଷମାନେ କିପରି ହେବେ?
ଏକସ୍ତଵାଧିକୋ ଲୋକେ ଯୋ ହି ଵୃଷ୍ଣିକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ। କୃଷ୍ଣଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ କଂସକାଲିଯସୂଦନଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମଠାରୁ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି—ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା, କମଳପତ୍ର ନୟନ, କଂସ ଓ କାଳିୟ ନାଶକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ।
ସ ଜେତା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସର୍ଵପ୍ରହରଣାଯୁଧଃ। ନୈତାଵତା ତେ ପାର୍ଥାହଂ ଭଵାମ୍ଯନୃତଵାଗିହ
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ, ପୃଥାନନ୍ଦନ, ଏହି କଥା ମାତ୍ରରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି ବୋଲି ହେଉନାହିଁ।
ତଦଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ପ୍ରଲୀନଂ ତଦୁଦ୍ଭଵମ୍। ତତ୍ପଦଂ ନ ଵିଜାନନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମେଶାନାଦଯୋଽପି ଵା
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଠାରେ ଲୟ ହୁଏ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
ତନ୍ନାଭିପ୍ରଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଭୂତାନି ନିର୍ମମେ। ସ ଏଵ କର୍ତା ଭୋକ୍ତା ଚ ସଂହର୍ତା ଚ ଜଗନ୍ମଯମ୍
ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେ ଏକା ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଉପଭୋକ୍ତା ଓ ସଂହାରକ।
ସ ଏଵ ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଚ ଭଵଚ୍ଚ ପୁରୁଷଃ ପରଃ। ନିତ୍ଯଃ ସର୍ଵଗତଃ ସ୍ଥାଣୁରଚଲୋଽଯଂ ସନାତନଃ
ସେ ଏକା ଅତି ପରମ ପୁରୁଷ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ; ସଦା ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଅଚଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ପୁରାତନ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ଯୋଗାତ୍ମା ପାଲନାର୍ଥଂ ସ ଲୀଲଯା। ତତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ହି ନ ଜାଯେତ ନ ଜାତୋ ନ ଜନିଷ୍ଯତେ
ସେ ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ ଲୀଳାରେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବିର୍ଭାବ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା କେହି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାଁନ୍ତି, ନେଇନାହାଁନ୍ତି, ନେବେ ନାହିଁ।
ସ ହି ମାତୁଲଜୋଽଭୂତ୍ତେ ଚରାଚରଗୁରୁଃ ପିତା। କୋ ହି ତଂ ଜେତୁମୀହେତ ଜାନନ୍ନାତ୍ମହିତଂ ନରଃ
ସେ ମାମାଘରର ପୁଅ ହୋଇ, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଗୁରୁ ଓ ପିତା ହେଲେ; ଜଣେ ଜଣା ଲୋକ ନିଜ ଭଲ ବୁଝି, କିପରି ତାଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବେ?
ଶ୍ଯାଲଶ୍ଚ ତେ ସଖା ଚାସୌ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣଵଲ୍ଲଭଃ। ସ୍ନେହମଭ୍ଯଧିକଂ ତସ୍ଯ ତଵ ସଖ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍
ସେ ତୁମର ଶ୍ୟାଳ ଓ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ; ତାଙ୍କର ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଅଧିକ, ଓ ତୁମର ସଖ୍ୟତା ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୃଢ଼।
ନ ତେନ ଭଵତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଵିତା ନର୍ମତୋଽପି ଵା। ଅପିଚାର୍ଥେ ତଵ ପୁରା ଶକ୍ରେଣ କିଲ ଚୋଦିତଃ
ତୁମେ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ, ମଜାକରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।
ଗୋକୁଲେ ଵର୍ଧମାନସ୍ତୁ ନନ୍ଦଗୋପସ୍ଯ କାରଣାତ୍। ମମାଂଶଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ଲୋକେ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଗୋକୁଳରେ ବଢ଼ିଉଠି, ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ଦୟାରୁ, ମୋର ଅଂଶ ଭାବେ, ପୃଥିବୀରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
କୌନ୍ତେଯାଵରଜଃ ଶ୍ରୀମାନର୍ଜୁନୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଭୁଵୋ ଭାରାପହରଣେ ସାହାଯ୍ଯଂ ତେ କରିଷ୍ଯତି
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ପ୍ରବଳ ବୀର ଅର୍ଜୁନ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାରେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ।
ତଦର୍ଥମଭଯଂ ଦେହି ପାହି ଚାସ୍ମତ୍କୃତେ ପ୍ରଭୋ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷସ୍ତଦା ଶକ୍ରେଣ ଫଲ୍ଗୁନ
ଏହି କାରଣରେ, ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କର ଓ ଆମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ଏହିପରି ଶକ୍ର ଫଳ୍ଗୁନକୁ କହିଥିଲେ, ହେ କମଳନୟନ।
ତମୁଵାଚ ତତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ। ଜାନାମି ପାଣ୍ଡଵେ ଵଂଶେ ଜାତଂ ପାର୍ଥଂ ପିତୃଷ୍ଵସୁଃ
ତାପରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଶ୍ରୀମାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣେ, ପାଣ୍ଡବ ବଂଶରେ ମୋ ପିତୃସ୍ୱସାର ପୁଅ ପୃଥାପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ପାର୍ଥ।'
ପୁତ୍ରଂ ପରମଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍। ପାଲଯାମି ତ୍ଵଦଂଶଂ ତଂ ସର୍ଵଲୋକମହାଭୁଜମ୍
ସେ ଅତି ଧର୍ମିକ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତୁମ ଅଂଶ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରକ୍ଷା କରିବି।
ଆଵଯୋଃ ସଖ୍ଯସଦୃଶଂ ନ ଚ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତଃ ସମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଯସ୍ତଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ସ ମାମପି
ଆମର ସଖ୍ୟତା ପରି ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଆଉ କେହି ହେବ ନାହିଁ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି କରେ; ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ କରେ।
ଯନ୍ମେ ଵିତ୍ତଂ ତୁ ତତ୍ତସ୍ଯ ତଂ ଵିନାହଂ ନ ଜୀଵଯେ। ଇତି ପାର୍ଥ ପୁରା ଶକ୍ରମାହ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ
ମୋର ଯେଉଁଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ; ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି ହରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ହେ ପାର୍ଥ।
ତସ୍ମାତ୍ତଵାପି ସଦୃଶସ୍ତଂ ଵିନାଭ୍ଯଧିକଃ ପୁମାନ୍। ନ ଚେହ ଭଵିତା ଲୋକେ ତମେଵ ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ
ତେଣୁ, ଏହି ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା କେହି ହେବେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ଏକା ଶରଣ ନେ।