କାଲେନାତିଚିରାଦ୍ରାଜନ୍ପିତା ସ୍ଵର୍ଗମୁପେଯିଵାନ୍। ସ ସମାଗମ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲୈଃ ପାଞ୍ଚାଲେଷ୍ଵଭିଷେଚିତଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ବାପା ଚଳିଗଲେ। ତାପରେ, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୁହୃଦାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନଃ। ରାଜ୍ଯଂ ରରକ୍ଷ ଧର୍ମେଣ ଯଥା ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଲେ। ଧର୍ମରେ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ତାଙ୍କ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଏତନ୍ମଯା ତେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯଥାଵତ୍ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ରାଜର୍ଷେର୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଜନ୍ମ ଚ
ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଡ୍ରୁପଦ ରାଜାଋଷି ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହିଦେଲି।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ରାଜନ୍ଦ୍ରେ ଯଦା କୌରଵନନ୍ଦନମ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଵିଜାନନ୍ଵୈ ସମର୍ଥଂ ରାଜ୍ଯରକ୍ଷଣେ
ଯେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ହେ ରାଜନ୍, କୌରବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିଲେ—
ଯୌଵରାଜ୍ଯାଭିଷେକାର୍ଥମମନ୍ତ୍ରଯତ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ। ତେ ତୁ ବୁଦ୍ଧ୍ଵାନ୍ଵତପ୍ଯନ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜାସ୍ତଦା
ସେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଯୁବରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ଯୌଵରାଜ୍ଯାଯ ପାର୍ଥିଵ। ସ୍ଥାପିତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ତାପରେ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ବସାଯାଇଲା।
ତତୋଽଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ପିତୁରନ୍ତର୍ଦଧେ କୀର୍ତିଂ ଶୀଲଵୃତ୍ତସମାଧିଭିଃ
ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଆଚରଣ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତାଙ୍କର ନାମକୁ ପୁନିଥରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।
ଅସିଯୁଦ୍ଧେ ଗଦାଯୁଦ୍ଧେ ରଥଯୁଦ୍ଧେ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ସଂକର୍ଷଣାଦଶିକ୍ଷଦ୍ଵୈ ଶଶ୍ଵଚ୍ଛିକ୍ଷାଂ ଵୃକୋଦରଃ
ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ରଥଯୁଦ୍ଧରେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମ ସଦା ସଂକର୍ଷଣଙ୍କଠାରୁ ଶିଖ୍ୟା ନେଉଥିଲେ।
ସମାପ୍ତଶିକ୍ଷୋ ଭୀମସ୍ତୁ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନସମୋ ବଲେ। ପରାକ୍ରମେଣ ସଂପନ୍ନୋ ଭ୍ରାତୄଣାମଚରଦ୍ଵଶେ
ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି, ଭୀମ ବଳରେ ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ, ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିଲେ।
ପ୍ରଗାଢଦୃଢମୁଷ୍ଟିତ୍ଵେ ଲାଘଵେ ଵେଧନେ ତଥା। କ୍ଷୁରନାରାଚଭଲ୍ଲାନାଂ ଵିପାଠାନାଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ଭଲ ଧରିବାରେ ଦୃଢ଼, ଚଳାକିରେ ଦକ୍ଷ ଓ ବେଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ କ୍ଷୁର, ନାରାଚ ଓ ଭଲ୍ଲ ଆଦି ଶସ୍ତ୍ରର ନିପୁଣ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ।
ଋଜୁଵକ୍ରଵିଶାଲାନାଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତା ଫାଲ୍ଗୁନୋଽଭଵତ୍। ଲାଘଵେ ସୌଷ୍ଠଵେ ଚୈଵ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଅର୍ଜୁନ ସିଧା, ବାକା ଓ ଚଉଡ଼ା ଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ତ୍ୱରିତତା ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ସମାନ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବୀଭତ୍ସୁସଦୃଶୋ ଲୋକ ଇତି ଦ୍ରୋଣୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁଡାକେଶଂ ଦ୍ରୋଣଃ କୌରଵସଂସଦି
ଦ୍ରୋଣ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ ଯେ, ଲୋକରେ କେହି ବୀଭତ୍ସୁ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ କୌରବ ସଭାରେ ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଧନୁର୍ଵେଦେ ଶିଷ୍ଯୋ ମମ ଗୁରୁଃ ପୁରା। ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋଽସ୍ମି ଭାରତ
ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ମୋର ଗୁରୁ ପୂର୍ବେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚିତ; ମୁଁ ସେଠାରେ ଶିଷ୍ୟ, ହେ ଭାରତ।
ତୀର୍ଥାତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗମଯିତୁମହମେତତ୍ସମୁଦ୍ଯତଃ। ତପସା ଯନ୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତମମୋଘମଶନିପ୍ରଭମ୍
ମୁଁ ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏକ ଅସଫଳ ନ ହେଉଥିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲି।
ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ଯଦ୍ଦହେତ୍ପୃଥିଵୀମପି। ଦଦତା ଗୁରୁଣା ଚୋକ୍ତଂ ନ ମନୁଷ୍ଯେଷ୍ଵିଦଂତ୍ଵଯା
ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ନାମ 'ବ୍ରହ୍ମଶିର', ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ; ମୋ ଗୁରୁ ଏହା ଦେଇ କହିଥିଲେ, 'ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଭାରଦ୍ଵାଜ ଵିମୋକ୍ତଵ୍ଯମଲ୍ପଵୀର୍ଯେଷୁ ସଂଯୁଗେ। ଯଦ୍ଯଦନ୍ତର୍ହିତଂ ଭୂତଂ କିଂଚିଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ତ୍ଵଯା ସହ
ହେ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ବା କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ।
ମହାତେଜସ୍ତ୍ଵମେତେନ ହନ୍ଯାଃ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଯୁଗେ। ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତମିଦଂ ଵୀର ଦିଵ୍ଯଂ ନାନ୍ଯୋଽର୍ହତି ତ୍ଵିଦମ୍
ଏହି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଏକମାତ୍ର ତୁମେ, ଅନ୍ୟ କେହି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସମଯସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯୋ ମୁନିସୃଷ୍ଟୋ ଵିଶାଂପତେ। ଆଚାର୍ଯଦକ୍ଷିଣାଂ ଦେହି ଜ୍ଞାତିଗ୍ରାମସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର; ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ଞାତି ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଦଦାନୀତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଫାଲ୍ଗୁନେନାବ୍ରଵୀଦ୍ଗୁରୁଃ। ଯୁଦ୍ଧେଽହଂ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯୋ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ତ୍ଵଯାଽନଘ
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ଗୁରୁ କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଏହା ହେଉଛି ତୁମର ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା।'
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଦ୍ରୋଣାଯ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵଃ। ଉପସଂଗୃହ୍ଯ ଚରଣାଵୁପତସ୍ଥେ ଵିନୀତଵତ୍
ତାପରେ, କୁରୁମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ 'ଏହିପରି' ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରି ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଦ୍ରୋଣୋ ଜଗାଦ ଵଚନଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନମ୍। ଯନ୍ମଯୋକ୍ତଂ ପୁରା ପାର୍ଥ ତଵ ଲୋକେ ନରଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଦ୍ରୋଣ ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, 'ହେ ପାର୍ଥ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନାହିଁ।'
ସଦୃଶଂ କାରଯେ ନୈଵ ସର୍ଵପ୍ରହରଣେ ଯୁଧି। ତତ୍କୃତଂ ଚ ମଯା ସମ୍ଯକ୍ତଵ ତୁଲ୍ଯୋ ନ ଵର୍ତତେ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି ଯେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ; ଏହି କାମ ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିଛି, ତୁମ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଦେଵା ଯୁଧି ନ ଶକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଦୈତ୍ଯା ନ ଦାନଵାଃ। ନାହଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କିଂ ପୁନର୍ମାନଵା ରଣେ
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଦେତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ସହିତ ଲଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମଣିଷମାନେ କିପରି ହେବେ?
ଏକସ୍ତଵାଧିକୋ ଲୋକେ ଯୋ ହି ଵୃଷ୍ଣିକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ। କୃଷ୍ଣଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ କଂସକାଲିଯସୂଦନଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମଠାରୁ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି—ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା, କମଳପତ୍ର ନୟନ, କଂସ ଓ କାଳିୟ ନାଶକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ।
ସ ଜେତା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସର୍ଵପ୍ରହରଣାଯୁଧଃ। ନୈତାଵତା ତେ ପାର୍ଥାହଂ ଭଵାମ୍ଯନୃତଵାଗିହ
ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ, ପୃଥାନନ୍ଦନ, ଏହି କଥା ମାତ୍ରରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି ବୋଲି ହେଉନାହିଁ।
ତଦଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ପ୍ରଲୀନଂ ତଦୁଦ୍ଭଵମ୍। ତତ୍ପଦଂ ନ ଵିଜାନନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମେଶାନାଦଯୋଽପି ଵା
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେଠାରେ ଲୟ ହୁଏ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
ତନ୍ନାଭିପ୍ରଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଭୂତାନି ନିର୍ମମେ। ସ ଏଵ କର୍ତା ଭୋକ୍ତା ଚ ସଂହର୍ତା ଚ ଜଗନ୍ମଯମ୍
ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେ ଏକା ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଉପଭୋକ୍ତା ଓ ସଂହାରକ।
ସ ଏଵ ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଚ ଭଵଚ୍ଚ ପୁରୁଷଃ ପରଃ। ନିତ୍ଯଃ ସର୍ଵଗତଃ ସ୍ଥାଣୁରଚଲୋଽଯଂ ସନାତନଃ
ସେ ଏକା ଅତି ପରମ ପୁରୁଷ, ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ; ସଦା ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଅଚଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ପୁରାତନ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ଯୋଗାତ୍ମା ପାଲନାର୍ଥଂ ସ ଲୀଲଯା। ତତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ହି ନ ଜାଯେତ ନ ଜାତୋ ନ ଜନିଷ୍ଯତେ
ସେ ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ ଲୀଳାରେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବିର୍ଭାବ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା କେହି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାଁନ୍ତି, ନେଇନାହାଁନ୍ତି, ନେବେ ନାହିଁ।
ସ ହି ମାତୁଲଜୋଽଭୂତ୍ତେ ଚରାଚରଗୁରୁଃ ପିତା। କୋ ହି ତଂ ଜେତୁମୀହେତ ଜାନନ୍ନାତ୍ମହିତଂ ନରଃ
ସେ ମାମାଘରର ପୁଅ ହୋଇ, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଗୁରୁ ଓ ପିତା ହେଲେ; ଜଣେ ଜଣା ଲୋକ ନିଜ ଭଲ ବୁଝି, କିପରି ତାଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବେ?