ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵଯାଦିମାମ୍। ପ୍ରଭାଵଶିକ୍ଷାଵିନଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାସ୍ତ୍ରବଲେନ ଚ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶିଷ୍ଟତା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଖୋଜିଲେ।
କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯତମାନୋ ଵୈ ନ ଶଶାକ ପରାଜଯମ୍। ଅଭିତଃ ସୋଽଥ କଲ୍ମାଷୀଂ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପରିଭ୍ରମନ୍
ଏହା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେ ପରାଜୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚି, ଗଙ୍ଗାର କଳମାଷ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥଂ ପୁଣ୍ଯମାସସାଦ ମହୀପତିଃ। ତତ୍ର ନାସ୍ନାତକଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାସୀଦଵ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ରାଜା ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠି କେହି ଅନାସ୍ନାତକ ନଥିଲେ, ଏବଂ କେହି ଅବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ।
ତଥୈଵ ତୌ ମହାଭାଗୌ ସୋଽପଶ୍ଯଚ୍ଛଂସିତଵ୍ରତୌ। ଯାଜୋପଯାଜୌ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀ ଭ୍ରାତରୌ ପୃଷତାତ୍ମଜଃ
ସେଠି, ସେ ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ରାତା, ଯଜ ଓ ଉପଯଜ, ଋଷିପୁତ୍ର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୌ ଗୋତ୍ରତଶ୍ଚାପି କାଶ୍ଯପୌ। ଅରଣ୍ଯେ ଯୁକ୍ତରୂପୌ ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ସମ୍ହିତା ପାଠରେ ଲଗିଥିଲେ, କାଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରର, ସେଉଁଠି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଅରଣ୍ୟରେ ଯଥାଯଥିକ ଜମାପରି ଥିଲେ।
ସ ଉପାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସର୍ଵକାମୈରତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଯୋର୍ବଲଂ ବୁଦ୍ଧିଂ କନୀଯାଂସମୁପହ୍ଵରେ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ବୁଝି, ଆଶ୍ରମରେ ଅଧିକ କମ୍ ବୟସ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ।
ପ୍ରପେଦେ ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈରୁପଯାଜଂ ଧୃତଵ୍ରତମ୍। ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯକୃତ୍ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଉପୟାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତିନି ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସବୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଥିଲେ।
ପାଦ୍ଯେନାସନଦାନେନ ତଥାଽର୍ଘ୍ଯେଣ ଫଲୈଶ୍ଚ ତମ୍। ଅର୍ହଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ
ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ବସିବା ପାଇଁ ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ଉପୟାଜ କଥା କହିଲେ।
ଯେନ କାର୍ଯଵିଶେଷେଣ ତ୍ଵମସ୍ମାନଭିକାଙ୍କ୍ଷସେ। କୃତଶ୍ଚାଯଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ତଦ୍ବ୍ରଵୀତୁ ଭଵାନିତି
ତୁମେ କିଏଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମକୁ ଚାହିଁଛ; କିଏଁ କାରଣରେ ଏହି ପ୍ରୟାସ କରିଛ? ଦୟାକରି ଏହା କହ।
ସ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତମୃଷୀଣାମୁତ୍ତମଂ ତଦା। ଉଵାଚ ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈର୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତପସ୍ଵିନମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ ଖୁସି ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦୃପଦ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କଥା କହିଲେ।
ଯେନ ମେ କର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣମୃତ୍ଯେଵ। ଉପଯାଜ ଚରସ୍ଵୈତତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଧନଂ ତଵ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମୋତେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସମାନ ପୁଅ ମିଳିବ? ଉପୟାଜ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧନ ଦେଇବି।
ନାହଂ ଫଲାର୍ଥୀ ଦ୍ରୁପଦ ଯୋଽର୍ଥୀ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ଗମ୍ଯତାମ୍
ଦୃପଦ, ମୁଁ ଫଳ ଚାହିଁବା ଲୋକ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ଫଳ ଚାହିଁବା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଯାଉ।
ଆରାଧଯିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତଂ ପର୍ଯଚରତ୍ତଦା। ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ଦ୍ରୁପଦଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଦୃପଦ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ସେବା କଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୃପଦଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଉପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କାଲେ ମଧୁରଯା ଗିରା। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ନ ମେଽତ୍ଯାକ୍ଷୀଦ୍ଵିଚରନ୍ଵିଜନେ ଵନେ
ଉପୟାଜ ସମୟରେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ମୋ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ କେବେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିନଥିଲେ, ଅଞ୍ଜଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ।'
ଅପରିଜ୍ଞାତଶୌଚାଯାଂ ଭୂମୌ ନିପତିତଂ ଫଲମ୍। ତଦପଶ୍ଯମହଂ ଭ୍ରାତୁରସାଂପ୍ରତମନୁଵ୍ରଜନ୍
ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଏକ ଫଳ ଦେଖିଲି, ଯାହାର ପବିତ୍ରତା ଅଜଣା ଥିଲା।
ଵିମର୍ଶଂ ହି ଫଲାଦାନେ ନାଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କଥଂଚନ। ନାପଶ୍ଯତ୍ଫଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୋଷାଂସ୍ତସ୍ଯାଽଽନୁବନ୍ଧିକାନ୍
ସେ କେବେ ଫଳ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ତଦନ୍ତ କରିନଥିଲେ; ଫଳ ଦେଖି ତାହାର ଦୋଷ ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦୋଷ ଦେଖିଥିଲେ।
ଵିଵିନକ୍ତି ନ ଶୌଚାର୍ଥୀ ସୋଽନ୍ଯତ୍ରାପି କଥଂ ଭଵେତ୍। ସଂହିତାଧ୍ଯଯନସ୍ଯାନ୍ତେ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞାନ୍ନିରୂପ୍ଯ ଚ
ସେ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ କରିନଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠି ଏହା କିପରି କରିପାରିବ? ସଂହିତା ପଠନ ଶେଷରେ ଓ ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପରେ—
ଭୈକ୍ଷମୁଞ୍ଛେନ ସହିତଂ ଭୁଞ୍ଜାନସ୍ତୁ ତଦା ତଦା। କୀର୍ତଯତ୍ଯେଵ ରାଜର୍ଷେ ଭୋଜନସ୍ଯ ରସଂ ପୁନଃ
ଉଞ୍ଚ ଭିକ୍ଷା ସହିତ ଖାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ କୁ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ।
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନଂ କୁର୍ଵନ୍ଵନେ ଗୁରୁକୁଲେ ଵସନ୍। ଭୈକ୍ଷମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟମନ୍ଯେଷାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ମ ସତତଂ ତଥା
ସଂହିତା ପଠିବା ସମୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହି, ସେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉଞ୍ଚ ଭିକ୍ଷା ଖାଇଥିଲେ।
କୀର୍ତଯନ୍ଗୁଣମନ୍ନାନାମଥ ପ୍ରୀତୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଏଵଂ ଫଲାର୍ଥିନସ୍ତ୍ସମାନ୍ମନ୍ଯେଽହଂ ତର୍କଚକ୍ଷୁଷା
ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ସେ ପୁନିପୁନି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ; ଏଭଳି ଫଳ ଚାହିଁବା ଲୋକ, ବିଚାରର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବୁଛି।
ତଂ ଵୈ ଗଚ୍ଛେହ ନୃପତେ ତ୍ଵାଂ ସ ସଂଯାଜଯିଷ୍ଯତି
ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ।
ଉପଯାଜଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାଜସ୍ଯାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ଜୁଗୁପ୍ସମାନୋ ନୃପତିର୍ମନସେଦଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ଉପୟାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଯାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ମନରେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଭୃଶଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ପୂଜାର୍ହମୃଷିଂ ଯାଜମୁଵାଚ ହ। ଗୋଶତାନି ଦଦାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଯାଜ ଯାଜଯ ମାଂ ଵିଭୋ
ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଋଷି ଯାଜଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି, କହିଲେ: 'ଯାଜ, ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଠ ଶତ ଗାଈ ଦେଇବି।'
ଦ୍ରୋଣଵୈରାନ୍ତରେ ତପ୍ତଂ ଵିଷଣ୍ଣଂ ଶରଣାଗତମ୍। ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁପ୍ରଣିହିତଂ ନ କ୍ଷତ୍ରଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଜଯେତ୍
ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ବିରୋଧରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ ହୋଇ, ଶରଣ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ମନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପରେ ଲଗାଇଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ଜିତିପାରିବା ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ରୋଣଭଯାର୍ତଂ ମାଂ ଭଵାଂସ୍ତ୍ରାତୁମିହାର୍ହତି। ଯେନ ମେ କର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣମୃତ୍ଯଵେ
ଏହିଠାରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହେଇଛି, ତେଣୁ ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହେବ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାପି ଵୈ ଭାର୍ଯା ଭଵେଦ୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନୀ। ସ ହି ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବ୍ରାହ୍ମେ କ୍ଷାତ୍ରେଽପ୍ଯନୁତ୍ତମଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପବତୀ ଜନା ଭାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ମାଽଜୈଷୀତ୍ସଖିଵିଗ୍ରହକାରଣାତ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନାସ୍ତି ତୁଲ୍ଯୋଽସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ କଶ୍ଚିଦଗ୍ରଣୀଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ମୋତେ ସଖା ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଜିତିବେ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ତାଙ୍କ ସମାନ ନାହିଁ, କେହି ନେତୃତ୍ୱ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭାରତାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଶରଜାଲାନି ରିପୁଦେହହରାଣି ଚ
ଭାରତମାନଙ୍କ ଅଧ୍ୟାପକ ମୁଖ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷା ଓ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦେହକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଷଡରତ୍ନି ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଖଡ୍ଗମପ୍ରତିମ ତଥା। ସ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷେଣ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଵେଗମସଂଶଯମ୍
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଛଅ ମଣି ଥିବା ଧନୁଷ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତଳୱାର ଅଛି। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୋଷାକରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି।
ପ୍ରତିହନ୍ତି ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମନାଃ। କାର୍ତଵୀର୍ଯସମୋ ହ୍ଯେଷ ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗପ୍ରତିମୋ ରଣେ
ମହାମନା ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କରନ୍ତି। ସେ କାର୍ତବୀର୍ୟ ସମାନ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ସମାନ।