ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତଂ ଦ୍ରୋଣୋ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ଭାରତ। ସତ୍କୃତ୍ଯ ଚୈନଂ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ରାଜ୍ଯାର୍ଧଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୋଣ ତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଭାରତ। ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦେଲେ।
ମାକନ୍ଦୀମଥ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୀରେ ଜନପଦାଯୁତାମ୍। ସୋଽଧ୍ଯାଵସଦ୍ଦୀନମନାଃ କାମ୍ପିଲ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ମାକନ୍ଦୀ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ରହିଲେ, ଆଉ କାମ୍ପିଲ୍ୟ ପୁରୀରେ।
ଦକ୍ଷିଣାଂଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚାଲାନ୍ଯାଵଚ୍ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ନଦୀ। ଦ୍ରୋଣେନ ଚୈଵଂ ଦ୍ରୁପଦଃ ପରିଭୂଯାଥ ପାଲିତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପାଞ୍ଚାଳ ଚର୍ମଣ୍ବତୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦ୍ରୋଣ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ସେଠି ଶାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା କଲେ।
କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଚ ବଲେନାସ୍ଯ ନାପଶ୍ଯତ୍ସ ପରାଜଯମ୍। ହୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ସ ବଲେନତୁ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ କେବେ ପରାଜୟ ଦେଖିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ନିଜରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ଜାଣି,
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵସଂଚରତ୍। ଅହିଚ୍ଛତ୍ରଂ ଚ ଵିଷଯଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସମଭିପଦ୍ଯତ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଦ୍ରୋଣ ଅହିଛତ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ଏଵଂ ରାଜନ୍ନହିଚ୍ଛତ୍ରା ପୁରୀଜନପଦାଯୁତା। ଯୁଧି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ପାର୍ଥେନ ଦ୍ରୋଣାଯ ପ୍ରତିପାଦିତା
ଏପରି ଭାବରେ, ରାଜା, ଅହିଛତ୍ର ପୁରୀ ଯାହା ଲୋକେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣେନ ଵୈରଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ନ ସୁଷ୍ଵାପ ସ୍ମରଂସ୍ତଦା। କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵୈ ବଲେନାସ୍ଯ ନାଽଶଶଂସେ ପରାଜଯମ୍
ଦ୍ରୋପଦ ଦ୍ରୋଣ ସହ ବିରୋଧ ମନେ କରି ସୁଖରେ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଜିତିବା ଆଶା କରିଲେ ନାହିଁ।
ହୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣାପି ବଲେନ ଚ। ଦ୍ରୁପଦୋଽମର୍ଷଣାଦ୍ରାଜା କର୍ମସିଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍
ନିଜରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ଜାଣି, ଦ୍ରୋପଦ ଅସହି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୋଜିଲେ।
ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ପରିଚକ୍ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥାନ୍ବହୂନ୍। ନାସ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମମାପତ୍ଯଂ ଧିଗ୍ବନ୍ଧୂନିତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍
ଖୋଜି, ସେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; 'ମୋ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଲାଜ ଦେଇଛନ୍ତି,' ବୋଲି କହିଲେ।
ନିଶ୍ଵାସପରମୋ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରତିଚିକୀର୍ଷଯା। ନ ସନ୍ତି ମମ ମିତ୍ରାଣି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନାସ୍ତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇଥିଲେ; 'ଏହି ଜଗତରେ ମୋର କୌଣସି ମିତ୍ର ନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରତାପୀ ମଣିଷ ନାହିଁ,' ବୋଲି କହିଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵଯାଦିମାମ୍। ପ୍ରଭାଵଶିକ୍ଷାଵିନଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାସ୍ତ୍ରବଲେନ ଚ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶିଷ୍ଟତା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଖୋଜିଲେ।
କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯତମାନୋ ଵୈ ନ ଶଶାକ ପରାଜଯମ୍। ଅଭିତଃ ସୋଽଥ କଲ୍ମାଷୀଂ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପରିଭ୍ରମନ୍
ଏହା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେ ପରାଜୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚି, ଗଙ୍ଗାର କଳମାଷ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥଂ ପୁଣ୍ଯମାସସାଦ ମହୀପତିଃ। ତତ୍ର ନାସ୍ନାତକଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାସୀଦଵ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ରାଜା ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠି କେହି ଅନାସ୍ନାତକ ନଥିଲେ, ଏବଂ କେହି ଅବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ।
ତଥୈଵ ତୌ ମହାଭାଗୌ ସୋଽପଶ୍ଯଚ୍ଛଂସିତଵ୍ରତୌ। ଯାଜୋପଯାଜୌ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀ ଭ୍ରାତରୌ ପୃଷତାତ୍ମଜଃ
ସେଠି, ସେ ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ରାତା, ଯଜ ଓ ଉପଯଜ, ଋଷିପୁତ୍ର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୌ ଗୋତ୍ରତଶ୍ଚାପି କାଶ୍ଯପୌ। ଅରଣ୍ଯେ ଯୁକ୍ତରୂପୌ ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ସମ୍ହିତା ପାଠରେ ଲଗିଥିଲେ, କାଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରର, ସେଉଁଠି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଅରଣ୍ୟରେ ଯଥାଯଥିକ ଜମାପରି ଥିଲେ।
ସ ଉପାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସର୍ଵକାମୈରତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଯୋର୍ବଲଂ ବୁଦ୍ଧିଂ କନୀଯାଂସମୁପହ୍ଵରେ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ବୁଝି, ଆଶ୍ରମରେ ଅଧିକ କମ୍ ବୟସ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ।
ପ୍ରପେଦେ ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈରୁପଯାଜଂ ଧୃତଵ୍ରତମ୍। ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯକୃତ୍ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଉପୟାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତିନି ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସବୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଥିଲେ।
ପାଦ୍ଯେନାସନଦାନେନ ତଥାଽର୍ଘ୍ଯେଣ ଫଲୈଶ୍ଚ ତମ୍। ଅର୍ହଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ
ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ବସିବା ପାଇଁ ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ଉପୟାଜ କଥା କହିଲେ।
ଯେନ କାର୍ଯଵିଶେଷେଣ ତ୍ଵମସ୍ମାନଭିକାଙ୍କ୍ଷସେ। କୃତଶ୍ଚାଯଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ତଦ୍ବ୍ରଵୀତୁ ଭଵାନିତି
ତୁମେ କିଏଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମକୁ ଚାହିଁଛ; କିଏଁ କାରଣରେ ଏହି ପ୍ରୟାସ କରିଛ? ଦୟାକରି ଏହା କହ।
ସ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତମୃଷୀଣାମୁତ୍ତମଂ ତଦା। ଉଵାଚ ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈର୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତପସ୍ଵିନମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ ଖୁସି ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦୃପଦ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କଥା କହିଲେ।
ଯେନ ମେ କର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣମୃତ୍ଯେଵ। ଉପଯାଜ ଚରସ୍ଵୈତତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଧନଂ ତଵ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ମୋତେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସମାନ ପୁଅ ମିଳିବ? ଉପୟାଜ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଧନ ଦେଇବି।
ନାହଂ ଫଲାର୍ଥୀ ଦ୍ରୁପଦ ଯୋଽର୍ଥୀ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ଗମ୍ଯତାମ୍
ଦୃପଦ, ମୁଁ ଫଳ ଚାହିଁବା ଲୋକ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ଫଳ ଚାହିଁବା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଯାଉ।
ଆରାଧଯିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତଂ ପର୍ଯଚରତ୍ତଦା। ତତଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାନ୍ତେ ଦ୍ରୁପଦଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଦୃପଦ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ସେବା କଲେ; ଏକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୃପଦଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଉପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କାଲେ ମଧୁରଯା ଗିରା। ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ନ ମେଽତ୍ଯାକ୍ଷୀଦ୍ଵିଚରନ୍ଵିଜନେ ଵନେ
ଉପୟାଜ ସମୟରେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ମୋ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ କେବେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିନଥିଲେ, ଅଞ୍ଜଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ।'
ଅପରିଜ୍ଞାତଶୌଚାଯାଂ ଭୂମୌ ନିପତିତଂ ଫଲମ୍। ତଦପଶ୍ଯମହଂ ଭ୍ରାତୁରସାଂପ୍ରତମନୁଵ୍ରଜନ୍
ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଏକ ଫଳ ଦେଖିଲି, ଯାହାର ପବିତ୍ରତା ଅଜଣା ଥିଲା।
ଵିମର୍ଶଂ ହି ଫଲାଦାନେ ନାଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କଥଂଚନ। ନାପଶ୍ଯତ୍ଫଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୋଷାଂସ୍ତସ୍ଯାଽଽନୁବନ୍ଧିକାନ୍
ସେ କେବେ ଫଳ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ଭଲଭାବେ ତଦନ୍ତ କରିନଥିଲେ; ଫଳ ଦେଖି ତାହାର ଦୋଷ ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦୋଷ ଦେଖିଥିଲେ।
ଵିଵିନକ୍ତି ନ ଶୌଚାର୍ଥୀ ସୋଽନ୍ଯତ୍ରାପି କଥଂ ଭଵେତ୍। ସଂହିତାଧ୍ଯଯନସ୍ଯାନ୍ତେ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞାନ୍ନିରୂପ୍ଯ ଚ
ସେ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ କରିନଥିଲେ; ଅନ୍ୟଠି ଏହା କିପରି କରିପାରିବ? ସଂହିତା ପଠନ ଶେଷରେ ଓ ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପରେ—
ଭୈକ୍ଷମୁଞ୍ଛେନ ସହିତଂ ଭୁଞ୍ଜାନସ୍ତୁ ତଦା ତଦା। କୀର୍ତଯତ୍ଯେଵ ରାଜର୍ଷେ ଭୋଜନସ୍ଯ ରସଂ ପୁନଃ
ଉଞ୍ଚ ଭିକ୍ଷା ସହିତ ଖାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ କୁ ରାଜାର୍ଷିଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ।
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନଂ କୁର୍ଵନ୍ଵନେ ଗୁରୁକୁଲେ ଵସନ୍। ଭୈକ୍ଷମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟମନ୍ଯେଷାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ମ ସତତଂ ତଥା
ସଂହିତା ପଠିବା ସମୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ରହି, ସେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉଞ୍ଚ ଭିକ୍ଷା ଖାଇଥିଲେ।
କୀର୍ତଯନ୍ଗୁଣମନ୍ନାନାମଥ ପ୍ରୀତୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଏଵଂ ଫଲାର୍ଥିନସ୍ତ୍ସମାନ୍ମନ୍ଯେଽହଂ ତର୍କଚକ୍ଷୁଷା
ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ସେ ପୁନିପୁନି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ; ଏଭଳି ଫଳ ଚାହିଁବା ଲୋକ, ବିଚାରର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବୁଛି।