ଭୀମସେନସ୍ତଦା ରାଜନ୍ନର୍ଜୁନେନ ନିଵାରିତଃ। ଅତୃପ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧଧର୍ମେଷୁ ନ୍ଯଵର୍ତତ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଧର୍ମରେ ଅତୃପ୍ତ ହୋଇ, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ତେ ଯଜ୍ଞସେନଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ଉପାଜଗ୍ମୁଃ ସହାମାତ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣାଯ ଭରତର୍ଷଭ
ସେମାନେ ଯଜ୍ଞସେନ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭଗ୍ନଦର୍ପଂ ହୃତଧନଂ ତଂ ତଥା ଵଶମାଗତମ୍। ସ ଵୈରଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋ ଦ୍ରୁପଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଧନ ହରାଇ, ଏଭଳି ଅଧୀନ ହୋଇଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଡ୍ରୋଣ ଶତ୍ରୁତା ଭାବି ମନେ ଦେଖି କହିଲେ।
ଵିମୃଜ୍ଯ ତରସା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପୁରଂ ତେ ମୃଦିତଂ ମଯା। ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵନ୍ରିପୁଵଶଂ ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ତୋର ରାଜ୍ୟ ଓ ନଗରକୁ ଶକ୍ତିରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଛ; ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ, ଏବେ କଣ ଚାହିଁବୁ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯୈନଂ କିଂଚିତ୍ସ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଭୈଃ ପ୍ରାଣଭଯାଦ୍ଵୀର କ୍ଷମିଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଯମ୍
ଏପରି କହି ହସି, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: 'ପ୍ରାଣ ଭୟ କରିବୁ ନାହିଁ, ହେ ବୀର; ଆମେ କ୍ଷମାଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଆଶ୍ରମେ କ୍ରୀଡିତଂ ଯତ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ବାଲ୍ଯେ ମଯା ସହ। ତେନ ସଂଵର୍ଧିତଃ ସ୍ନେହଃ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭ
ଆଶ୍ରମରେ ଶିଶୁବେଳେ ତୁମେ ମୋ ସହ କେଳି କରିଥିଲ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମ ବଢ଼ିଥିଲା, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମଣି।
ପ୍ରାର୍ଥଯେଯଂ ତ୍ଵଯା ସଖ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ଜନାଧିପ। ଵରଂ ଦଦାମି ତେ ରାଜନ୍ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧମଵାପ୍ନୁହି
ମୁଁ ପୁଣି ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚାହେଁ, ହେ ରାଜା; ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଦାନ ଦେଉଛି—ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧ ନିଅ।
ଅରାଜା କିଲ ନୋ ରାଜ୍ଞଃ ସଖା ଭଵିତୁମର୍ହତି। ଅତଃ ପ୍ରଯତିତଂ ରାଜ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସେନ ମଯା ତଵ
ରାଜା ନଥିବା ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୋର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଛି, ହେ ଯଜ୍ଞସେନ।
ରାଜାସି ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ଭାଗୀରଥ୍ଯାହମୁତ୍ତରେ। ସଖାଯଂ ମାଂ ଵିଜାନୀହି ପାଞ୍ଚାଲ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପଟରେ ତୁମେ ରାଜା, ଆଉ ଉତ୍ତର ପଟରେ ମୁଁ ଅଛି। ପାଞ୍ଚାଳ, ଯଦି ଚାହୁଁ, ମୋତେ ତୁମର ମିତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅନାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିକ୍ରାନ୍ତେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପ୍ରୀଯେ ତ୍ଵଯାଽହଂ ତ୍ଵତ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ରୀତିମିଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଖୁସି, ଆଉ ତୁମଠାରୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତଂ ଦ୍ରୋଣୋ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ଭାରତ। ସତ୍କୃତ୍ଯ ଚୈନଂ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ରାଜ୍ଯାର୍ଧଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୋଣ ତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଭାରତ। ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦେଲେ।
ମାକନ୍ଦୀମଥ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୀରେ ଜନପଦାଯୁତାମ୍। ସୋଽଧ୍ଯାଵସଦ୍ଦୀନମନାଃ କାମ୍ପିଲ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ମାକନ୍ଦୀ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ରହିଲେ, ଆଉ କାମ୍ପିଲ୍ୟ ପୁରୀରେ।
ଦକ୍ଷିଣାଂଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚାଲାନ୍ଯାଵଚ୍ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ନଦୀ। ଦ୍ରୋଣେନ ଚୈଵଂ ଦ୍ରୁପଦଃ ପରିଭୂଯାଥ ପାଲିତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପାଞ୍ଚାଳ ଚର୍ମଣ୍ବତୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦ୍ରୋଣ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ସେଠି ଶାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା କଲେ।
କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଚ ବଲେନାସ୍ଯ ନାପଶ୍ଯତ୍ସ ପରାଜଯମ୍। ହୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ସ ବଲେନତୁ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ କେବେ ପରାଜୟ ଦେଖିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ନିଜରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ଜାଣି,
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵସଂଚରତ୍। ଅହିଚ୍ଛତ୍ରଂ ଚ ଵିଷଯଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସମଭିପଦ୍ଯତ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଦ୍ରୋଣ ଅହିଛତ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ଏଵଂ ରାଜନ୍ନହିଚ୍ଛତ୍ରା ପୁରୀଜନପଦାଯୁତା। ଯୁଧି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ପାର୍ଥେନ ଦ୍ରୋଣାଯ ପ୍ରତିପାଦିତା
ଏପରି ଭାବରେ, ରାଜା, ଅହିଛତ୍ର ପୁରୀ ଯାହା ଲୋକେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣେନ ଵୈରଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ନ ସୁଷ୍ଵାପ ସ୍ମରଂସ୍ତଦା। କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵୈ ବଲେନାସ୍ଯ ନାଽଶଶଂସେ ପରାଜଯମ୍
ଦ୍ରୋପଦ ଦ୍ରୋଣ ସହ ବିରୋଧ ମନେ କରି ସୁଖରେ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଜିତିବା ଆଶା କରିଲେ ନାହିଁ।
ହୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣାପି ବଲେନ ଚ। ଦ୍ରୁପଦୋଽମର୍ଷଣାଦ୍ରାଜା କର୍ମସିଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍
ନିଜରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ଜାଣି, ଦ୍ରୋପଦ ଅସହି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୋଜିଲେ।
ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ପରିଚକ୍ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥାନ୍ବହୂନ୍। ନାସ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମମାପତ୍ଯଂ ଧିଗ୍ବନ୍ଧୂନିତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍
ଖୋଜି, ସେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; 'ମୋ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଲାଜ ଦେଇଛନ୍ତି,' ବୋଲି କହିଲେ।
ନିଶ୍ଵାସପରମୋ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରତିଚିକୀର୍ଷଯା। ନ ସନ୍ତି ମମ ମିତ୍ରାଣି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନାସ୍ତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇଥିଲେ; 'ଏହି ଜଗତରେ ମୋର କୌଣସି ମିତ୍ର ନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରତାପୀ ମଣିଷ ନାହିଁ,' ବୋଲି କହିଲେ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵଯାଦିମାମ୍। ପ୍ରଭାଵଶିକ୍ଷାଵିନଯାଦ୍ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାସ୍ତ୍ରବଲେନ ଚ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶିଷ୍ଟତା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଖୋଜିଲେ।
କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯତମାନୋ ଵୈ ନ ଶଶାକ ପରାଜଯମ୍। ଅଭିତଃ ସୋଽଥ କଲ୍ମାଷୀଂ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପରିଭ୍ରମନ୍
ଏହା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେ ପରାଜୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚି, ଗଙ୍ଗାର କଳମାଷ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥଂ ପୁଣ୍ଯମାସସାଦ ମହୀପତିଃ। ତତ୍ର ନାସ୍ନାତକଃ କଶ୍ଚିନ୍ନ ଚାସୀଦଵ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ରାଜା ଏକ ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠି କେହି ଅନାସ୍ନାତକ ନଥିଲେ, ଏବଂ କେହି ଅବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ।
ତଥୈଵ ତୌ ମହାଭାଗୌ ସୋଽପଶ୍ଯଚ୍ଛଂସିତଵ୍ରତୌ। ଯାଜୋପଯାଜୌ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀ ଭ୍ରାତରୌ ପୃଷତାତ୍ମଜଃ
ସେଠି, ସେ ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ରାତା, ଯଜ ଓ ଉପଯଜ, ଋଷିପୁତ୍ର, ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଦେଖିଲେ।
ସଂହିତାଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୌ ଗୋତ୍ରତଶ୍ଚାପି କାଶ୍ଯପୌ। ଅରଣ୍ଯେ ଯୁକ୍ତରୂପୌ ତୌ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ସମ୍ହିତା ପାଠରେ ଲଗିଥିଲେ, କାଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରର, ସେଉଁଠି ଦୁଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଅରଣ୍ୟରେ ଯଥାଯଥିକ ଜମାପରି ଥିଲେ।
ସ ଉପାମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ସର୍ଵକାମୈରତନ୍ଦ୍ରିତଃ। ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଯୋର୍ବଲଂ ବୁଦ୍ଧିଂ କନୀଯାଂସମୁପହ୍ଵରେ
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ବୁଝି, ଆଶ୍ରମରେ ଅଧିକ କମ୍ ବୟସ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ।
ପ୍ରପେଦେ ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈରୁପଯାଜଂ ଧୃତଵ୍ରତମ୍। ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯକୃତ୍ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଉପୟାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତିନି ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସବୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଥିଲେ।
ପାଦ୍ଯେନାସନଦାନେନ ତଥାଽର୍ଘ୍ଯେଣ ଫଲୈଶ୍ଚ ତମ୍। ଅର୍ହଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପଯାଜୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ
ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ବସିବା ପାଇଁ ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ଉପୟାଜ କଥା କହିଲେ।
ଯେନ କାର୍ଯଵିଶେଷେଣ ତ୍ଵମସ୍ମାନଭିକାଙ୍କ୍ଷସେ। କୃତଶ୍ଚାଯଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗସ୍ତଦ୍ବ୍ରଵୀତୁ ଭଵାନିତି
ତୁମେ କିଏଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମକୁ ଚାହିଁଛ; କିଏଁ କାରଣରେ ଏହି ପ୍ରୟାସ କରିଛ? ଦୟାକରି ଏହା କହ।
ସ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତମୃଷୀଣାମୁତ୍ତମଂ ତଦା। ଉଵାଚ ଛନ୍ଦଯନ୍କାମୈର୍ଦ୍ରୁପଦଃ ସ ତପସ୍ଵିନମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ ଖୁସି ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦୃପଦ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କଥା କହିଲେ।