ହଯାନ୍ଧ୍ଵଜଂ ଧନୁର୍ମୁଷ୍ଟିମୁଭୌ ତୌ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ। ସ ତଥା ଭିଦ୍ଯମାନେଷୁ କାର୍ମୁକେଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଘୋଡ଼ିର ସାରଥି ଯିଏ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ, ଧନୁଷର ହାତ ଏବଂ ସାରଥିକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନି ପୁନି ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ।
ହଯେଷୁ ଵିନିକୃତ୍ତେଷୁ ଵିମୁଖୋଽଭଵଦାହଵେ। ସ ସତ୍ଯଜିତମାଲେକ୍ଯ ତଥା ଵିମୁଖମାହଵେ
ଘୋଡ଼ିମାନେ କଟାଯିବା ପରେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ସତ୍ୟଜିତଙ୍କୁ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିଯିବା ଦେଖି,
ଵେଗେନ ମହତା ରାଜନ୍ନଭ୍ଯଧାଵତ ପାର୍ଷତମ୍। ତଦା ଚକ୍ରେ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମର୍ଜୁନୋ ଜଯତାଂ ଵରଃ
ହେ ରାଜା, ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ସେ ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧ୍ଵଜଂ ଚୋର୍ଵ୍ଯାମପାତଯତ୍। ପଞ୍ଚଭିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵ୍ଯାଧ ହଯାନ୍ସୂତଂ ଚ ସାଯକୈଃ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଧ୍ୱଜକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ; ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ସେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ି ଓ ସାରଥିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଚ୍ଚାପମାଦଦାନଃ ଶରାଵରମ୍। ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ କୌନ୍ତେଯଃ ସିଂହନାଦମଥାକରୋତ୍
ତାପରେ ସେ ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି ଶରମାନ୍ଚା ନେଲେ; କୌନ୍ତେୟ ତଳୱାର ଉଠାଇ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲସ୍ଯ ରଥସ୍ଯେଷାମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ସହସାଽପତତ୍। ପାଞ୍ଚାଲରଥମାସ୍ଥାଯ ଅଵିତ୍ରସ୍ତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ରଥକୁ ହଠାତ୍ ଲାଘି ସେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଧନଞ୍ଜୟ ଭୟହୀନ ରହିଲେ।
ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯାମ୍ଭୋନିଧିଂତାର୍କ୍ଷ୍ଯସ୍ତଂନାଗମିଵ ସୋଽଗ୍ରହୀତ୍। ତତସ୍ତୁ ସର୍ଵପାଞ୍ଚାଲା ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଦିଶୋ ଦଶ
ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ପକୁ ଧରିବା ପରି ଧରିଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ଦଶଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦର୍ଶଯନ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ସ ବାହ୍ଵୋର୍ବଲମାତ୍ମନଃ। ସିଂହନାଦସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ସମସ୍ତ ସେନାଙ୍କୁ ନିଜ ବାହୁବଳ ଦେଖାଇ, ଧନଞ୍ଜୟ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଇ ବାହାରିଗଲେ।
ଆଯାନ୍ତମର୍ଜୁନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁମାରାଃ ସହିତାସ୍ତଦା। ମମୃଦୁସ୍ତସ୍ଯ ନଗରଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜକୁମାରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ନଗର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସଂବନ୍ଧୀ କୁରୁଵୀରାଣାଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜସତ୍ତମଃ। ମା ଵଧୀସ୍ତଦ୍ବଲଂ ଭୀମ ଗୁରୁଦାନଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୁପଦ କହିଲେ: 'ଏହି ସେନାକୁ ମାରିବା ନାହିଁ; ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭୀମଙ୍କୁ ଦିଅ।'
ଭୀମସେନସ୍ତଦା ରାଜନ୍ନର୍ଜୁନେନ ନିଵାରିତଃ। ଅତୃପ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧଧର୍ମେଷୁ ନ୍ଯଵର୍ତତ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଧର୍ମରେ ଅତୃପ୍ତ ହୋଇ, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ତେ ଯଜ୍ଞସେନଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ଉପାଜଗ୍ମୁଃ ସହାମାତ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣାଯ ଭରତର୍ଷଭ
ସେମାନେ ଯଜ୍ଞସେନ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭଗ୍ନଦର୍ପଂ ହୃତଧନଂ ତଂ ତଥା ଵଶମାଗତମ୍। ସ ଵୈରଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋ ଦ୍ରୁପଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଧନ ହରାଇ, ଏଭଳି ଅଧୀନ ହୋଇଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଡ୍ରୋଣ ଶତ୍ରୁତା ଭାବି ମନେ ଦେଖି କହିଲେ।
ଵିମୃଜ୍ଯ ତରସା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପୁରଂ ତେ ମୃଦିତଂ ମଯା। ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵନ୍ରିପୁଵଶଂ ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ତୋର ରାଜ୍ୟ ଓ ନଗରକୁ ଶକ୍ତିରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଛ; ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ, ଏବେ କଣ ଚାହିଁବୁ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯୈନଂ କିଂଚିତ୍ସ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଭୈଃ ପ୍ରାଣଭଯାଦ୍ଵୀର କ୍ଷମିଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଯମ୍
ଏପରି କହି ହସି, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: 'ପ୍ରାଣ ଭୟ କରିବୁ ନାହିଁ, ହେ ବୀର; ଆମେ କ୍ଷମାଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଆଶ୍ରମେ କ୍ରୀଡିତଂ ଯତ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ବାଲ୍ଯେ ମଯା ସହ। ତେନ ସଂଵର୍ଧିତଃ ସ୍ନେହଃ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭ
ଆଶ୍ରମରେ ଶିଶୁବେଳେ ତୁମେ ମୋ ସହ କେଳି କରିଥିଲ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମ ବଢ଼ିଥିଲା, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମଣି।
ପ୍ରାର୍ଥଯେଯଂ ତ୍ଵଯା ସଖ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ଜନାଧିପ। ଵରଂ ଦଦାମି ତେ ରାଜନ୍ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧମଵାପ୍ନୁହି
ମୁଁ ପୁଣି ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚାହେଁ, ହେ ରାଜା; ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଦାନ ଦେଉଛି—ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧ ନିଅ।
ଅରାଜା କିଲ ନୋ ରାଜ୍ଞଃ ସଖା ଭଵିତୁମର୍ହତି। ଅତଃ ପ୍ରଯତିତଂ ରାଜ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସେନ ମଯା ତଵ
ରାଜା ନଥିବା ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୋର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଛି, ହେ ଯଜ୍ଞସେନ।
ରାଜାସି ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ଭାଗୀରଥ୍ଯାହମୁତ୍ତରେ। ସଖାଯଂ ମାଂ ଵିଜାନୀହି ପାଞ୍ଚାଲ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପଟରେ ତୁମେ ରାଜା, ଆଉ ଉତ୍ତର ପଟରେ ମୁଁ ଅଛି। ପାଞ୍ଚାଳ, ଯଦି ଚାହୁଁ, ମୋତେ ତୁମର ମିତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅନାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିକ୍ରାନ୍ତେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପ୍ରୀଯେ ତ୍ଵଯାଽହଂ ତ୍ଵତ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ରୀତିମିଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଖୁସି, ଆଉ ତୁମଠାରୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତଂ ଦ୍ରୋଣୋ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ଭାରତ। ସତ୍କୃତ୍ଯ ଚୈନଂ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ରାଜ୍ଯାର୍ଧଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୋଣ ତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଭାରତ। ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦେଲେ।
ମାକନ୍ଦୀମଥ ଗଙ୍ଗାଯାସ୍ତୀରେ ଜନପଦାଯୁତାମ୍। ସୋଽଧ୍ଯାଵସଦ୍ଦୀନମନାଃ କାମ୍ପିଲ୍ଯଂ ଚ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ମାକନ୍ଦୀ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଦଶ ହଜାର ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ରହିଲେ, ଆଉ କାମ୍ପିଲ୍ୟ ପୁରୀରେ।
ଦକ୍ଷିଣାଂଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚାଲାନ୍ଯାଵଚ୍ଚର୍ମଣ୍ଵତୀ ନଦୀ। ଦ୍ରୋଣେନ ଚୈଵଂ ଦ୍ରୁପଦଃ ପରିଭୂଯାଥ ପାଲିତଃ
ଦକ୍ଷିଣ ପାଞ୍ଚାଳ ଚର୍ମଣ୍ବତୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦ୍ରୋଣ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ସେଠି ଶାସନ ଦେଲେ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା କଲେ।
କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଚ ବଲେନାସ୍ଯ ନାପଶ୍ଯତ୍ସ ପରାଜଯମ୍। ହୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ସ ବଲେନତୁ
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ କେବେ ପରାଜୟ ଦେଖିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ନିଜରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ଜାଣି,
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ପରୀପ୍ସନ୍ଵୈ ପୃଥିଵୀମନ୍ଵସଂଚରତ୍। ଅହିଚ୍ଛତ୍ରଂ ଚ ଵିଷଯଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସମଭିପଦ୍ଯତ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ଦ୍ରୋଣ ଅହିଛତ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ଏଵଂ ରାଜନ୍ନହିଚ୍ଛତ୍ରା ପୁରୀଜନପଦାଯୁତା। ଯୁଧି ନିର୍ଜିତ୍ଯ ପାର୍ଥେନ ଦ୍ରୋଣାଯ ପ୍ରତିପାଦିତା
ଏପରି ଭାବରେ, ରାଜା, ଅହିଛତ୍ର ପୁରୀ ଯାହା ଲୋକେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣେନ ଵୈରଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ନ ସୁଷ୍ଵାପ ସ୍ମରଂସ୍ତଦା। କ୍ଷାତ୍ରେଣ ଵୈ ବଲେନାସ୍ଯ ନାଽଶଶଂସେ ପରାଜଯମ୍
ଦ୍ରୋପଦ ଦ୍ରୋଣ ସହ ବିରୋଧ ମନେ କରି ସୁଖରେ ଶୁଇପାରିଲେ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଜିତିବା ଆଶା କରିଲେ ନାହିଁ।
ହୀନଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମାନଂ ବ୍ରାହ୍ମେଣାପି ବଲେନ ଚ। ଦ୍ରୁପଦୋଽମର୍ଷଣାଦ୍ରାଜା କର୍ମସିଦ୍ଧାନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍
ନିଜରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ ଜାଣି, ଦ୍ରୋପଦ ଅସହି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୋଜିଲେ।
ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ପରିଚକ୍ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥାନ୍ବହୂନ୍। ନାସ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମମାପତ୍ଯଂ ଧିଗ୍ବନ୍ଧୂନିତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍
ଖୋଜି, ସେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; 'ମୋ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଲାଜ ଦେଇଛନ୍ତି,' ବୋଲି କହିଲେ।
ନିଶ୍ଵାସପରମୋ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଦ୍ରୋଣଂ ପ୍ରତିଚିକୀର୍ଷଯା। ନ ସନ୍ତି ମମ ମିତ୍ରାଣି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନାସ୍ତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିକ୍ଷେପ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇଥିଲେ; 'ଏହି ଜଗତରେ ମୋର କୌଣସି ମିତ୍ର ନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରତାପୀ ମଣିଷ ନାହିଁ,' ବୋଲି କହିଲେ।