ସିଂହନାଦଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ସାଧୁଶବ୍ଦେନ ମିଶ୍ରିତଃ। ତତଃ ପାଞ୍ଚାଲରାଜସ୍ତୁ ତଥା ସତ୍ଯଜିତା ସହ
ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଶଂସାର ସ୍ୱର ସହ ମିଶିଗଲା; ଏହାପରେ ପଞ୍ଚାଳରାଜା ସତ୍ୟଜିତଙ୍କ ସହ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତ୍ଵରମାଣୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଶମ୍ବରୋ ଯଥା। ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ପାର୍ଥଃ ପାଞ୍ଚାଲମାଵୃଣୋତ୍
ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଯେମିତି ଶମ୍ବର ମହାଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଏ; ପାର୍ଥ ପଞ୍ଚାଳଙ୍କୁ ବଡ଼ ତୀରବର୍ଷାରେ ଢାକି ଦେଲେ।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦ ଆସୀତ୍ପାଞ୍ଚାଲକେ ବଲେ। ଜିଵୃକ୍ଷତି ମହାସିଂହେ ଗଜାନାମିଵ ଯୂଥପମ୍
ତାପରେ ପଞ୍ଚାଳ ସେନାରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେମିତି ବଡ଼ ସିଂହ ମାନେ ହାତୀମାନଙ୍କ ମୁଖିଆକୁ ଆହତ କରି ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ତଦାଯାନ୍ତଂ ସତ୍ଯଜିତ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ପାଞ୍ଚାଲଂ ଵୈ ପରିପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଧନଞ୍ଜଯମଦୁଦ୍ରୁଵତ୍
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସତ୍ୟଜିତ ନିଶ୍ଚୟ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ପଞ୍ଚାଳଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵର୍ଜୁନପାଞ୍ଚାଲୌ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପାଗତୌ। ଵ୍ଯକ୍ଷୋଭଯେତାଂ ତୌ ସୈନ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରଵୈରୋଚନାଵିଵ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ପଞ୍ଚାଳର ସତ୍ୟଜିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ଦୁଇଜଣ ଏମିତି ସେନାକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ, ଯେମିତି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିରୋଚନ।
ତତଃ ସତ୍ଯଜିତଂ ପାର୍ଥୋ ଦଶଭିର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ବଵଲଦ୍ଗାଢଂ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ ସତ୍ୟଜିତଙ୍କୁ ଦଶଟି ଗଭୀର ଆଘାତ ଦେଇଥିବା ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ତତଃ ଶରଶତୈଃ ପାର୍ଥଂ ପାଞ୍ଚାଲଃ ଶୀଘ୍ରମାର୍ଦଯତ୍। ପାର୍ଥସ୍ତୁ ଶରଵର୍ଷେଣ ଚ୍ଛାଦ୍ଯମାନୋ ମହାରଥଃ
ତାପରେ ପଞ୍ଚାଳ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଶତଶତ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏବଂ ପାର୍ଥ, ସେ ମହାରଥୀ, ତୀରବର୍ଷାରେ ଢାକି ଦିଆଯିଲେ।
ଵେଗଂ ଚକ୍ରେ ମହାଵେଗୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାମଵମୃଜ୍ଯ ଚ। ତତଃ ସତ୍ଯଜିତଶ୍ଚାପଂ ଛିତ୍ଵା ରାଜାନମଭ୍ଯଯାତ୍
ସେ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦ୍ରୁତ ଧନୁର ତାଣିଲେ; ତାପରେ ସତ୍ୟଜିତଙ୍କର ଧନୁ ଭାଙ୍ଗି, ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ସତ୍ଯଜିଦ୍ଵେଗଵତ୍ତରମ୍। ସାଶ୍ଵଂ ସସୂତଂ ସରଥଂ ପାର୍ଥଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସତ୍ଵରଃ
ତାପରେ ସତ୍ୟଜିତ ଆଉ ଏକ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ନେଇ, ତୁରନ୍ତ ପାର୍ଥ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା, ସାରଥି ଓ ରଥ ସହିତ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ତଂ ନ ମମୃଷେ ପାର୍ଥଃ ପାଞ୍ଚାଲେନାର୍ଦିତୋ ଯୁଧି। ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵିନାଶାର୍ଥଂ ସତ୍ଵରଂ ଵ୍ଯସୃଜଚ୍ଛରାନ୍
ପଞ୍ଚାଳଙ୍କ ଆଘାତରେ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିଲେନି; ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ହଯାନ୍ଧ୍ଵଜଂ ଧନୁର୍ମୁଷ୍ଟିମୁଭୌ ତୌ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ। ସ ତଥା ଭିଦ୍ଯମାନେଷୁ କାର୍ମୁକେଷୁ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଘୋଡ଼ିର ସାରଥି ଯିଏ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ, ଧନୁଷର ହାତ ଏବଂ ସାରଥିକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନି ପୁନି ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ।
ହଯେଷୁ ଵିନିକୃତ୍ତେଷୁ ଵିମୁଖୋଽଭଵଦାହଵେ। ସ ସତ୍ଯଜିତମାଲେକ୍ଯ ତଥା ଵିମୁଖମାହଵେ
ଘୋଡ଼ିମାନେ କଟାଯିବା ପରେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ସତ୍ୟଜିତଙ୍କୁ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିଯିବା ଦେଖି,
ଵେଗେନ ମହତା ରାଜନ୍ନଭ୍ଯଧାଵତ ପାର୍ଷତମ୍। ତଦା ଚକ୍ରେ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମର୍ଜୁନୋ ଜଯତାଂ ଵରଃ
ହେ ରାଜା, ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ସେ ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧ୍ଵଜଂ ଚୋର୍ଵ୍ଯାମପାତଯତ୍। ପଞ୍ଚଭିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଵ୍ଯାଧ ହଯାନ୍ସୂତଂ ଚ ସାଯକୈଃ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ଏବଂ ଧ୍ୱଜକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ; ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ସେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ି ଓ ସାରଥିକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଚ୍ଚାପମାଦଦାନଃ ଶରାଵରମ୍। ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ କୌନ୍ତେଯଃ ସିଂହନାଦମଥାକରୋତ୍
ତାପରେ ସେ ଧନୁଷ ଛାଡ଼ି ଶରମାନ୍ଚା ନେଲେ; କୌନ୍ତେୟ ତଳୱାର ଉଠାଇ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲସ୍ଯ ରଥସ୍ଯେଷାମାପ୍ଲୁତ୍ଯ ସହସାଽପତତ୍। ପାଞ୍ଚାଲରଥମାସ୍ଥାଯ ଅଵିତ୍ରସ୍ତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ରଥକୁ ହଠାତ୍ ଲାଘି ସେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଧନଞ୍ଜୟ ଭୟହୀନ ରହିଲେ।
ଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯାମ୍ଭୋନିଧିଂତାର୍କ୍ଷ୍ଯସ୍ତଂନାଗମିଵ ସୋଽଗ୍ରହୀତ୍। ତତସ୍ତୁ ସର୍ଵପାଞ୍ଚାଲା ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଦିଶୋ ଦଶ
ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ପକୁ ଧରିବା ପରି ଧରିଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ଦଶଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦର୍ଶଯନ୍ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ସ ବାହ୍ଵୋର୍ବଲମାତ୍ମନଃ। ସିଂହନାଦସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ନିର୍ଜଗାମ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ସମସ୍ତ ସେନାଙ୍କୁ ନିଜ ବାହୁବଳ ଦେଖାଇ, ଧନଞ୍ଜୟ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଇ ବାହାରିଗଲେ।
ଆଯାନ୍ତମର୍ଜୁନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁମାରାଃ ସହିତାସ୍ତଦା। ମମୃଦୁସ୍ତସ୍ଯ ନଗରଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜକୁମାରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ନଗର ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସଂବନ୍ଧୀ କୁରୁଵୀରାଣାଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜସତ୍ତମଃ। ମା ଵଧୀସ୍ତଦ୍ବଲଂ ଭୀମ ଗୁରୁଦାନଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
କୁରୁବୀରମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୁପଦ କହିଲେ: 'ଏହି ସେନାକୁ ମାରିବା ନାହିଁ; ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଭୀମଙ୍କୁ ଦିଅ।'
ଭୀମସେନସ୍ତଦା ରାଜନ୍ନର୍ଜୁନେନ ନିଵାରିତଃ। ଅତୃପ୍ତୋ ଯୁଦ୍ଧଧର୍ମେଷୁ ନ୍ଯଵର୍ତତ ମହାବଲଃ
ତାପରେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଧର୍ମରେ ଅତୃପ୍ତ ହୋଇ, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ତେ ଯଜ୍ଞସେନଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ଉପାଜଗ୍ମୁଃ ସହାମାତ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣାଯ ଭରତର୍ଷଭ
ସେମାନେ ଯଜ୍ଞସେନ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଭଗ୍ନଦର୍ପଂ ହୃତଧନଂ ତଂ ତଥା ଵଶମାଗତମ୍। ସ ଵୈରଂ ମନସା ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋ ଦ୍ରୁପଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଧନ ହରାଇ, ଏଭଳି ଅଧୀନ ହୋଇଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଡ୍ରୋଣ ଶତ୍ରୁତା ଭାବି ମନେ ଦେଖି କହିଲେ।
ଵିମୃଜ୍ଯ ତରସା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପୁରଂ ତେ ମୃଦିତଂ ମଯା। ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵନ୍ରିପୁଵଶଂ ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ତୋର ରାଜ୍ୟ ଓ ନଗରକୁ ଶକ୍ତିରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି; ଏବେ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଛ; ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ, ଏବେ କଣ ଚାହିଁବୁ?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯୈନଂ କିଂଚିତ୍ସ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ମା ଭୈଃ ପ୍ରାଣଭଯାଦ୍ଵୀର କ୍ଷମିଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଯମ୍
ଏପରି କହି ହସି, ସେ ପୁଣି କହିଲେ: 'ପ୍ରାଣ ଭୟ କରିବୁ ନାହିଁ, ହେ ବୀର; ଆମେ କ୍ଷମାଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଆଶ୍ରମେ କ୍ରୀଡିତଂ ଯତ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ବାଲ୍ଯେ ମଯା ସହ। ତେନ ସଂଵର୍ଧିତଃ ସ୍ନେହଃ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭ
ଆଶ୍ରମରେ ଶିଶୁବେଳେ ତୁମେ ମୋ ସହ କେଳି କରିଥିଲ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହ ଓ ପ୍ରେମ ବଢ଼ିଥିଲା, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମଣି।
ପ୍ରାର୍ଥଯେଯଂ ତ୍ଵଯା ସଖ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ଜନାଧିପ। ଵରଂ ଦଦାମି ତେ ରାଜନ୍ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧମଵାପ୍ନୁହି
ମୁଁ ପୁଣି ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚାହେଁ, ହେ ରାଜା; ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଦାନ ଦେଉଛି—ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧ ନିଅ।
ଅରାଜା କିଲ ନୋ ରାଜ୍ଞଃ ସଖା ଭଵିତୁମର୍ହତି। ଅତଃ ପ୍ରଯତିତଂ ରାଜ୍ଯେ ଯଜ୍ଞସେନ ମଯା ତଵ
ରାଜା ନଥିବା ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୋର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଛି, ହେ ଯଜ୍ଞସେନ।
ରାଜାସି ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ଭାଗୀରଥ୍ଯାହମୁତ୍ତରେ। ସଖାଯଂ ମାଂ ଵିଜାନୀହି ପାଞ୍ଚାଲ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପଟରେ ତୁମେ ରାଜା, ଆଉ ଉତ୍ତର ପଟରେ ମୁଁ ଅଛି। ପାଞ୍ଚାଳ, ଯଦି ଚାହୁଁ, ମୋତେ ତୁମର ମିତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅନାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିକ୍ରାନ୍ତେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପ୍ରୀଯେ ତ୍ଵଯାଽହଂ ତ୍ଵତ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ରୀତିମିଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଖୁସି, ଆଉ ତୁମଠାରୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁ।