ଦ୍ରୁପଦଃ କୌରଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଧାଵତ ସମନ୍ତତଃ। ଶରଜାଲେନ ମହତା ମୋହଯନ୍କୌରଵୀଂ ଚମୂମ୍
ଦ୍ରୁପଦ କୌରବମାନୋ କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧାଇଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କରି କୌରବ ସେନାକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ତମୁଦ୍ଯତଂ ରଥେନୈକମାଶୁକାରିଣମାହଵେ। ଅନେକମିଵ ସନ୍ତ୍ରାସାନ୍ମେନିରେ ତତ୍ର କୌରଵାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକା ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ, କୌରବମାନେ ଭୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭାବିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଶରା ଘୋରା ଵିଚେରୁଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍। ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ମୃଦଙ୍ଗାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତୀର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିକିରିତ ହେଲା; ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ଶଂଖ, ଭେରି ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନିତି ହେଲା।
ପ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ମହାରାଜ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ନିଵେଶନେ। ସିଂହନାଦଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ପଞ୍ଚାଳମାନୋ ଶିବିରରେ ଏହି ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଗଜ୍ଜନ କଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ।
ଧନୁର୍ଜ୍ଯାତଲଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଗଗନଂ ମହାନ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୁବାହୁର୍ଦୀର୍ଘଲୋଚନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସୁବାହୁ ଓ ଦୀର୍ଘଲୋଚନ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣିବା ସମୟରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ଯେଉଁଟି ଆକାଶକୁ ମୁହଁ ଦେଲା।
ଦୁଃଶାଶନଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରନ୍। ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାର୍ଷତୋ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ
ତେବେ, ଦୁଃଶାସନ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅଗଣିତ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ କଲେ।
ଵ୍ଯଧମତ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଭାରତ। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚାପି ମହାବଲମ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ସେନାମାନେକୁ ଚିଥରାଇଦେଲେ, ହେ ଭାରତ, ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ନାନାନୃପସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ସୈନ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଅଲାତଚକ୍ରଵତ୍ସର୍ଵଂ ଚରନ୍ବାଣୈରତର୍ପଯତ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ସେନା ଓ ରାଜାପୁତ୍ରମାନେ ଉପରେ ଚାଲି, ଅଗ୍ନିଚକ୍ର ଭଳି ବାଣ ବର୍ଷା କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତି ତୃପ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ ମୁସଲୈର୍ଯଷ୍ଟିଭିସ୍ତଦା। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ କୌରଵ୍ଯାନ୍ଵର୍ଷମାଣା ଘା ଇଵ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଲୋକେ ମୁସଳ ଓ ଲାଠି ନେଇ, କୌରବମାନେ ଉପରେ ମେଘ ଭଳି ବର୍ଷା କରିଦେଲେ।
ସବାଲଵୃଦ୍ଧାଃ କାମ୍ପିଲ୍ଯାଃ କୌରଵାନଭ୍ଯଯୁସ୍ତଦା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୌରଵାନେଵ ଭାରତ
କାମ୍ପିଲ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଛୋଟ ବଡ଼ ଲୋକେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣି, କୌରବମାନେ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦ୍ରଵନ୍ତିସ୍ମ ନଦନ୍ତିସ୍ମ କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ପାଡଵାସ୍ତୁ ସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଆର୍ତାନାଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ସେମାନେ ଦୌଡ଼ି, ଚିତ୍କାର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ଚିଲ୍ଲାଉଥିଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖିତମାନେର ଦୟନୀୟ ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ରଥାନାରୁରୁହୁସ୍ତଦା। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ନିଵାର୍ଯାଶୁ ମା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵେତି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ରୋକି, 'ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ନାହିଁ,' ବୋଲି କହିଲେ।
ମାଦ୍ରେଯୌ ଚକ୍ରରକ୍ଷୌ ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନଶ୍ଚ ତଦାଽକରୋତ୍। ସେନାଗ୍ରଗୋ ଭୀମସେନସ୍ତଦାଭୂଦ୍ଗଦଯା ସହ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ରକ୍ଷା କାମରେ ଲାଗିଲେ, ଫାଲ୍ଗୁନୀ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି କଲେ; ଭୀମସେନ, ସେନାର ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଗଦା ନେଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତଦା ଶତ୍ରୁସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽନଘଃ। ଆଯାଜ୍ଜଵେନ କୌନ୍ତେଯୋ ରଥେନାନାଦଯନ୍ଦିଶଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁମାନେର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ନିର୍ମଳ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ରଥରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ତତଃ ସେନାମୁଦ୍ଧୂତାର୍ଣଵନିଃସ୍ଵନାମ୍। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁର୍ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ତାପରେ, ପଞ୍ଚାଳମାନେର ସେନା ଝଡ଼ ଲାଗିଥିବା ସାଗରର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାସେନାଂ ମକରଃ ସାଗରଂ ଯଥା। `ଚତୁରଙ୍ଗବଲାକୀର୍ଣେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ରଣୋତ୍ସଵେ
ସେ, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ, ଯେପରି ମକର ମାଛ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଇପରି ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ଵଯମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଭୀମୋ ନାଗାନୀକଂ ଗଦାଧରଃ
ଭୀମ ନିଜେ ଗଦା ଧରି, ହାତୀ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲଃ ପାର୍ଥୋ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଚାତୁଲଃ। ଅହନତ୍କୁଞ୍ଜରାନୀକଂ ଗଦଯା କାଲରୂପଧୃକ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବାହୁବଳୀ ପାର୍ଥ, କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ସେନାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପ୍ରହାର କଲେ।
ତେ ଗଜା ଗିରିସଙ୍କାଶାଃ କ୍ଷରନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ବହୁ। ଭୀମସେନସ୍ଯ ଗଦଯା ଭିନ୍ନମସ୍ତକପିଣ୍ଡକାଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେହି ହାତୀମାନେ, ଭୀମସେନଙ୍କର ଗଦାରେ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ।
ପତନ୍ତି ଦ୍ଵିରଦା ଭୂମୌ ଵଜ୍ରଘାତାଦିଵାଚଲାଃ। ଗଜାନଶ୍ଵାନ୍ରଥାଂଶ୍ଚୈଵ ପାତଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେହି ହାତୀମାନେ ବଜ୍ର ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ପାଣ୍ଡବ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେକୁ ମାଟିକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ପଦାତୀଂଶ୍ଚ ରଥାଂଶ୍ଚୈଵ ନ୍ଯଵଧୀଦର୍ଜୁନାଗ୍ରଜଃ। ଗୋପାଲ ଇଵ ଦଣ୍ଡେନ ଯଥା ପଶୁଗଣାନ୍ଵନେ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାଇ ବଡ଼, ପଦାତି ଓ ରଥୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ଗୋପାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ପଶୁମାନେକୁ ମାଡ଼ିଥାଏ।
ଚାଲଯନ୍ରଥନାଗାଂଶ୍ଚ ସଂଚଚାଲ ଵୃକୋଦରଃ। ଭାରଦ୍ଵାଜପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ତଦା
ଭୀମ, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ହଲାଇ ଚାଲିଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଫାଲ୍ଗୁନୀ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ପାର୍ଷତଂ ଶରଜାଲେନ କ୍ଷିପନ୍ନାଗାତ୍ସ ପାଣ୍ଡଵଃ। ହଯୌଘାଂଶ୍ଚ ରଥୌଘାଂଶ୍ଚ ଗଜୌଘାଂଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ
ପାଣ୍ଡବ ପୁତ୍ର ପାର୍ଷତଙ୍କ ଉପରେ ତୀରର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଚାରିପଟେ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଭୂଲାଇ ଦେଲେ।
ପାତଯନ୍ସମରେ ରାଜନ୍ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ରିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍। ତତସ୍ତେ ହନ୍ଯମାନା ଵୈ ପଞ୍ଚାଲାଃ ସୃଞ୍ଜଯାସ୍ତଥା
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଏମିତି ପଡ଼ି ଦେଲେ, ଯେମିତି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସବୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ; ଏହିପରେ ପଞ୍ଚାଳ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ।
ଶରୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ପାର୍ଥଂ ସଂଛାଦ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ। ସିଂହନାଦଂ ମୁଖୈଃ କୃତ୍ଵା ସମଯୁଧ୍ଵନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରରେ ଦ୍ରୁତ ଢାକି ଦେଇ, ସେମାନେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ପାଣ୍ଡବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରଂ ସମୁହାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍। ସିଂହନାଦସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାମୃଷ୍ଯତ୍ପାକଶାସନିଃ
ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ହେଲା; ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବ ପୁତ୍ର ଏହା ସହିପାରିଲେନି।
ତତଃ କିରୀଟୀ ସହସା ପଞ୍ଚାଲାନ୍ସମରେଽଦ୍ରଵତ୍। ଛାଦଯନ୍ନିଷୁଜାଲେନ ମହତା ମୋହଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୁତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ, ବଡ଼ ତୀରବର୍ଷାରେ ସେମାନେକୁ ଢାକି ଦେଲେ, ମନେ ହେଲା ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଶୀଘ୍ରମଭ୍ଯସ୍ଯତୋ ବାଣାନ୍ସଂଦଧାନସ୍ଯ ଚାନିଶମ୍। ନାନ୍ତରଂ ଦଦୃଶେ କିଂଚିତ୍କୌନ୍ତେଯସ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ସେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତୀର ଧରି ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଦେହର କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ନ ଦିଶୋ ନାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ତଦା ନୈଵ ଚ ମେଦିନୀ। ଅଦୃଶ୍ଯତ ମହାରାଜ ତତ୍ର କିଂଚିନ୍ନ ସଙ୍ଗରେ
ସେଠାରେ ଦିଗ, ଆକାଶ କିମ୍ବା ମାଟି କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ମହାରାଜ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା।
ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ନିସ୍ଵନଃ। ତତ୍ର ତୂର୍ଯନିନାଦଶ୍ଚ ଶଙ୍ଖାନାଂ ଚ ମହାସ୍ଵନଃ
ପଞ୍ଚାଳ ଓ କୁରୁମାନେ 'ଭଲ କଲେ! ଭଲ କଲେ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ତୁରୀ ଓ ଶଂଖର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।