ଅପଯାତେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ତ୍ରଯସ୍ତେଽଭ୍ଯାଯଯୂ ରଥାଃ। କୃତଵର୍ମା କୃପୋ ଦ୍ରୌଣିଃ ସାଯାହ୍ନେ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯିବା ପରେ, ତିନିଟି ରଥ ଆସିଲା: କୃତବର୍ମା, କୃପା ଓ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର; ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିନ।
ସମେତ୍ଯ ଦଦୃଶୁର୍ଭୂମୌ ପତିତଂ ରଣମୂର୍ଧନି। ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ଦୃଢକ୍ରୋଧୋ ଦ୍ରୌଣିର୍ଯତ୍ର ମହାରଥଃ
ସେମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ; ସେଠି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ମହାବୀର ଦୃଢ଼ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
ଅହତ୍ଵା ସର୍ଵପାଞ୍ଚାଲାନ୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାନ୍। ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚ ସହାମାତ୍ଯାନ୍ନ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଦଂଶନଂ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦି ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ ନ କରିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋର କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।
ଯତ୍ରୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜାନମପକ୍ରମ୍ଯ ତ୍ରଯୋ ରଥାଃ। ସୂର୍ଯାସ୍ତମନଵେଲାଯାମାସେଦୁସ୍ତେ ମହଦ୍ଵନମ୍
ଏଭଳି କହି ତିନିଟି ରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବାବେଳେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ଯାଥ ମହତୋ ଯତ୍ରାଧସ୍ତାଦ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ତତଃ କାକାନ୍ବହୂନ୍ରାତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋଲୂକେନ ହିଂସିତାନ୍
ସେଠାରେ, ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷର ତଳେ ସେମାନେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାତିରେ ଅନେକ କାଉଁଡ଼ାକୁ ଏକ ଉଲୁକ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ଦ୍ରୌଣିଃ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟଃ ପିତୁର୍ଵଧମନୁସ୍ମରନ୍। ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତାନାଂ ଵଧଂ ପ୍ରତି ମନୋ ଦଧେ
ଦ୍ରୌଣି, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁକୁ ମନେପକାଇ, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଘୁମେଇଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ମନସ୍ଥ କଲେ।
ଗତ୍ଵା ଚ ଶିବିରଦ୍ଵାରି ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସମ୍। ଘୋରରୂପମପଶ୍ଯତ୍ସ ଦିଵାମାଵୃତ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିରମ୍
ଶିବିରର ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ ଥିଲା ଏବଂ ଆକାଶ ଓ ଭୂମିକୁ ଢାକି ରହିଥିଲା।
ତେନ ଵ୍ଯାଘାତମସ୍ତ୍ରାଣାଂ କ୍ରିଯମାଣମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ଦ୍ରୌଣିର୍ଯତ୍ର ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ରୁଦ୍ରମାରାଧ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ
ସେ ରାକ୍ଷସ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଦ୍ରୌଣି ଯେଉଁଠାରେ ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରସୁପ୍ତାନ୍ନିଶି ଵିଶ୍ଵସ୍ତାନ୍ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାନ୍। ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ସପରୀଵାରାନ୍ଦ୍ରୌପଦେଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ରାତିରେ ଅନ୍ଧାରେ ଏବଂ ଅନୁମାନ ନ କରି ଘୁମେଇଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ମାରାଗଲେ।
କୃତଵର୍ମଣା ଚ ସହିତଃ କୃପେଣ ଚ ନିଜଘ୍ନିଵାନ୍। ଯତ୍ରାମୁଚ୍ଯନ୍ତ ତେ ପାର୍ଥାଃ ପଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣବଲାଶ୍ରଯାତ୍
କୃତବର୍ମା ଓ କୃପାଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; କେବଳ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷା ପାଇ ତାଠାରୁ ବଞ୍ଚିଗଲେ।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସଃ ଶେଷାଶ୍ଚ ନିଧନଂ ଗତାଃ। ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତାନାଂ ଯତ୍ର ଦ୍ରୋଣସୁତାଦ୍ଵଧଃ
ମହାଧନୁର୍ଧର ସାତ୍ୟକି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଘୁମେଇଥିବା ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ମାରାଗଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ସୂତେନ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ନିଵେଦିତଃ। ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତା ପିତୃଭ୍ରାତୃଵଧାର୍ଦିତା
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ରଥୀ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁଅ, ବାପା ଓ ଭାଇମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
କୃତାନଶନସଂକଲ୍ପା ଯତ୍ର ଭର୍ତୃନୁପାଵିଶତ୍। ଦ୍ରୌପଦୀଵଚନାଦ୍ଯତ୍ର ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ
ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଗଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ କଥାରେ, ଭୀମ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ—
ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚିକୀର୍ଷନ୍ଵୈ ଗଦାମାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅନ୍ଵଧାଵତ୍ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ଗୁରୋଃ ସୁତମ୍
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଗଦା ଧରି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ।
ଭୀମସେନଭଯାଦ୍ଯତ୍ର ଦୈଵେନାଭିପ୍ରଚୋଦିତଃ। ଅପାଣ୍ଡଵାଯେତି ରୁଷା ଦ୍ରୌଣିରସ୍ତ୍ରମଵାସଡଦତ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟରେ ଏବଂ ଦୈବ ଚେତନାରେ, ଦ୍ରୌଣି କ୍ରୋଧରେ 'ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ନୁହେଁ!' ବୋଲି ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।
ମୈଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣଃ ଶମଯଂସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ। ଯତ୍ରାସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରେଣ ଚ ତଚ୍ଛମଯାମାସ ଫାଲ୍ଗୁନଃ
କୃଷ୍ଣ 'ଏଭଳି କରନି' ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରଣ କଲେ।
ଦ୍ରୌଣେଶ୍ଚ ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧିତ୍ଵଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପାପାତ୍ମନସ୍ତଦା। ଦ୍ରୌଣିଦ୍ଵୈପାଯନାଦୀନାଂ ଶାପାଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯକାରିତାଃ
ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୌଣିଙ୍କ ଦ୍ରୋହ ମନୋଭାବ ଦେଖି, ଦ୍ରୌଣି, ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶାପ ପ୍ରତିଏକ ଉପରେ ଲାଗିଗଲା।
ମଣିଂ ତଥା ସମାଦାଯ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରାନ୍ମହାରଥାତ୍। ପାଣ୍ଡଵାଃ ପ୍ରଦଦୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଦ୍ରୌପଦ୍ଯୈ ଜିତକାଶିନଃ
ତାପରେ, ମହାରଥୀ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କଠାରୁ ମଣି ନେଇ, ବିଜୟୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଏତଦ୍ଵୈ ଦଶମଂ ପର୍ଵ ସୌପ୍ତିକଂ ସମୁଦାହୃତମ୍। ଅଷ୍ଟାଦଶାସ୍ମିନ୍ନଦ୍ଯାଯାଃ ପର୍ଵମ୍ଯୁକ୍ତା ମହାତ୍ମନା
ଏହି ଦଶମ ପର୍ବ, ଯାହାକୁ ସୌପ୍ତିକ ପର୍ବ ବୋଲାଯାଏ, ଏଭଳି କହାଯାଇଛି; ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ପର୍ବରେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ଶ୍ଲୋକାନାଂ କଥିତାନ୍ଯତ୍ର ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ପ୍ରସଂଖ୍ଯଯା। ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚ ସପ୍ତତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମୁନିନା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନା
ଏଠାରେ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଅଠଶେ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ସପ୍ତତିଟି ଶ୍ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।
ସୌପ୍ତିକୈଷୀକସଂବନ୍ଧେ ପର୍ଵଣ୍ଯୁତ୍ତମତେଜସୀ। ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵମିଦଂ ପ୍ରାହୁଃ ସ୍ତ୍ରୀପର୍ଵ କରୁଣୋଦଯମ୍
ସୌପ୍ତିକ ଓ ଈଷୀକ ସଂପୃକ୍ତ ଏହି ଉତ୍ତମ ପର୍ବରେ, ଏହା ପରେ କରୁଣା ଉଦୟ ହେଉଥିବା ଷ୍ଟ୍ରୀ ପର୍ବକୁ କହାଯାଏ।
ପୁତ୍ରଶୋକାଭିସଂତପ୍ତଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁର୍ନରାଧିପଃ। କୃଷ୍ଣୋପନୀତାଂ ଯତ୍ରାସାଵାଯସୀଂ ପ୍ରତିମାଂ ଦୃଢାଂ
ପୁଅ ଶୋକରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ରାଜା, ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଣିଥିବା ଦୃଢ଼ ଲୋହାର ପ୍ରତିମାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଭୀମସେନଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧିର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ବଭଞ୍ଜହ। ତଥା ଶୋକାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଭୀମସେନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁଃଖରେ ପୁରାଇଗଲେ।
ସଂସାରଦହନଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ହେତୁଭିର୍ମୋକ୍ଷଦର୍ଶନୈଃ। ଵିଦୁରେଣ ଚ ଯତ୍ରାସ୍ଯ ରାଜ୍ଞ ଆଶ୍ଵାସନଂ କୃତମ୍
ସେଠାରେ ବିଦୁର ତାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସଂସାର ଦୁଃଖର ଆଗୁନିରେ ପୋଡ଼ୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚାତ୍ରୈଵ କୌରଵାଯୋଧନଂ ତଥା। ସାନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଗମନଂ ଶୋକାର୍ତସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କୌରବ ଯୁୟୁତ୍ସୁ ଓ ରାଜସଭାର ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭାଗି ଯିବା ବିବରଣୀ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି।
ଵିଲାପୋ ଵୀରପତ୍ନୀନାଂ ଯତ୍ରାତିକରୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ। କ୍ରୋଧାଵେଶଃ ପ୍ରମୋହଶ୍ଚ ଗାନ୍ଧାରୀଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଯୋଃ
ଏଠି ନାୟକମାନଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ କାନ୍ଦଣ ଓ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।
ଯତ୍ର ତାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରାନ୍ସଙ୍ଗ୍ରାମେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନଃ। ପୁତ୍ରାନ୍ଭ୍ରାତୃନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ଦଦୃଶୁର୍ନିହତାନ୍ରଣେ
ସେଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଭାଇ, ବାପାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵଧାର୍ତାଯାସ୍ତଥାତ୍ରୈଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଶ୍ଚାପି କୃଷ୍ଣେନ କ୍ରୋଧୋପଶମନକ୍ରିଯା
ଏଠି ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ମରିଯିବାର ଦୁଃଖ ଓ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଯତ୍ର ରାଜା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ରାଜ୍ଞାଂତାନି ଶରୀରାଣି ଦାହଯାମାସ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ
ସେଠାରେ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିଦାନ କଲେ।
ତୋଯକର୍ମଣି ଚାରବ୍ଧେ ରାଜ୍ଞାମୁଦକଦାନିକେ। ଗୂଢୋତ୍ପନ୍ନସ୍ଯ ଚାଖ୍ଯାନଂ କର୍ଣସ୍ଯ ପୃଥଯାତ୍ମନଃ
ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ଜନ୍ମ ଖୋଲାସା ହେଲା।