ତତୋଽଭିଜଗ୍ମୁଃ ପଞ୍ଚାଲାନ୍ନିଘ୍ନନ୍ତସ୍ତେ ନରର୍ଷଭାଃ। ମମୃଦୁସ୍ତସ୍ଯ ନଗରଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହୌଜସଃ
ତାପରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶତ୍ରୁମାନୋ କୁ ପ୍ରହାର କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଜଲସନ୍ଧଃ ସୁଲୋଚନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରବଳ ଯୁୟୁତ୍ସୁ, ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଜଳସନ୍ଧ, ଓ ସୁଲୋଚନ—
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ କୁମାରା ବହୁଵିକ୍ରମାଃ। ଅହଂ ପୂର୍ଵମହଂ ପୂର୍ଵମିତ୍ଯେଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ରାଜପୁତ୍ର, 'ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି! ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି!' ବୋଲି କହୁଥିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ।
ତତୋ ଵରରାଥାରୂଢାଃ କୁମାରାଃ ସାଦିଭିଃ ସହ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ସର୍ଵେ ରାଜମାର୍ଗମୁପାଯଯୁଃ
ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନୋ ସହିତ ଚଢି, ସମସ୍ତେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦ୍ବଲମ୍। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵରଯା ନିର୍ଯଯୌ ଗୃହାତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ବଡ଼ ସେନାକୁ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ଭାଇମାନୋ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଗୃହରୁ ବାହାରିଲେ।
ତତସ୍ତୁ କୃତସନ୍ନାହା ଯଜ୍ଞସେନସହୋଦରାଃ। ଶରଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞସେନଙ୍କ ସହୋଦରମାନେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ, ବର୍ଷା ପରି ତୀର ଝଡ଼େଇଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋ ରଥେନ ଶୁଭ୍ରେଣ ସମାସାଦ୍ଯ ତୁ କୌରଵାନ୍। ଯଜ୍ଞସେନଃ ଶରାନ୍ଘୋରାନ୍ଵଵର୍ଷ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ
ତାପରେ ଯଜ୍ଞସେନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି କୌରବମାନୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଦ୍ରୋଣମଥାଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦର୍ପୋଦ୍ରେକାତ୍କୁମାରାଣାମାଚାର୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ପୂର୍ବରୁ, ଅର୍ଜୁନ ଆଲୋଚନା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ରମାନୋ ଅହଂକାର ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
ଏଷାଂ ପରାକ୍ରମସ୍ଯାନ୍ତେ ଵଯଂ କୁର୍ଯାମ ସାହସମ୍। ଏତୈରଶକ୍ଯଃ ପାଞ୍ଚାଲୋ ଗ୍ରହୀତୁଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ଏମାନେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ ଶେଷ କଲେ ପରେ, ଆମେ ଏକ ବଡ଼ ସାହସ କରିବା; ଏମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ପଞ୍ଚାଳଙ୍କୁ ଧରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽନଘଃ। ଅର୍ଧକ୍ରୋଶେ ତୁ ନଗରାଦତିଷ୍ଠଦ୍ବହିରେଵ ସଃ
ଏପରି କହି, ନିଷ୍ପାପ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନୋ ସହିତ ନଗରରୁ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ବାହାରେ ରହିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଃ କୌରଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଧାଵତ ସମନ୍ତତଃ। ଶରଜାଲେନ ମହତା ମୋହଯନ୍କୌରଵୀଂ ଚମୂମ୍
ଦ୍ରୁପଦ କୌରବମାନୋ କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧାଇଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କରି କୌରବ ସେନାକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ତମୁଦ୍ଯତଂ ରଥେନୈକମାଶୁକାରିଣମାହଵେ। ଅନେକମିଵ ସନ୍ତ୍ରାସାନ୍ମେନିରେ ତତ୍ର କୌରଵାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକା ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ, କୌରବମାନେ ଭୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭାବିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଶରା ଘୋରା ଵିଚେରୁଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍। ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ମୃଦଙ୍ଗାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତୀର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିକିରିତ ହେଲା; ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ଶଂଖ, ଭେରି ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନିତି ହେଲା।
ପ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ମହାରାଜ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ନିଵେଶନେ। ସିଂହନାଦଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ପଞ୍ଚାଳମାନୋ ଶିବିରରେ ଏହି ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଗଜ୍ଜନ କଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ।
ଧନୁର୍ଜ୍ଯାତଲଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଗଗନଂ ମହାନ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୁବାହୁର୍ଦୀର୍ଘଲୋଚନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସୁବାହୁ ଓ ଦୀର୍ଘଲୋଚନ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣିବା ସମୟରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ଯେଉଁଟି ଆକାଶକୁ ମୁହଁ ଦେଲା।
ଦୁଃଶାଶନଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରନ୍। ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାର୍ଷତୋ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ
ତେବେ, ଦୁଃଶାସନ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅଗଣିତ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ କଲେ।
ଵ୍ଯଧମତ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଭାରତ। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚାପି ମହାବଲମ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ସେନାମାନେକୁ ଚିଥରାଇଦେଲେ, ହେ ଭାରତ, ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ନାନାନୃପସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ସୈନ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଅଲାତଚକ୍ରଵତ୍ସର୍ଵଂ ଚରନ୍ବାଣୈରତର୍ପଯତ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ସେନା ଓ ରାଜାପୁତ୍ରମାନେ ଉପରେ ଚାଲି, ଅଗ୍ନିଚକ୍ର ଭଳି ବାଣ ବର୍ଷା କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତି ତୃପ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ ମୁସଲୈର୍ଯଷ୍ଟିଭିସ୍ତଦା। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ କୌରଵ୍ଯାନ୍ଵର୍ଷମାଣା ଘା ଇଵ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଲୋକେ ମୁସଳ ଓ ଲାଠି ନେଇ, କୌରବମାନେ ଉପରେ ମେଘ ଭଳି ବର୍ଷା କରିଦେଲେ।
ସବାଲଵୃଦ୍ଧାଃ କାମ୍ପିଲ୍ଯାଃ କୌରଵାନଭ୍ଯଯୁସ୍ତଦା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୌରଵାନେଵ ଭାରତ
କାମ୍ପିଲ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଛୋଟ ବଡ଼ ଲୋକେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣି, କୌରବମାନେ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦ୍ରଵନ୍ତିସ୍ମ ନଦନ୍ତିସ୍ମ କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ପାଡଵାସ୍ତୁ ସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଆର୍ତାନାଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ସେମାନେ ଦୌଡ଼ି, ଚିତ୍କାର କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ଚିଲ୍ଲାଉଥିଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖିତମାନେର ଦୟନୀୟ ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ରଥାନାରୁରୁହୁସ୍ତଦା। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ନିଵାର୍ଯାଶୁ ମା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵେତି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ରୋକି, 'ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ନାହିଁ,' ବୋଲି କହିଲେ।
ମାଦ୍ରେଯୌ ଚକ୍ରରକ୍ଷୌ ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନଶ୍ଚ ତଦାଽକରୋତ୍। ସେନାଗ୍ରଗୋ ଭୀମସେନସ୍ତଦାଭୂଦ୍ଗଦଯା ସହ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ରକ୍ଷା କାମରେ ଲାଗିଲେ, ଫାଲ୍ଗୁନୀ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି କଲେ; ଭୀମସେନ, ସେନାର ଅଗ୍ରଗାମୀ, ଗଦା ନେଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତଦା ଶତ୍ରୁସ୍ଵନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽନଘଃ। ଆଯାଜ୍ଜଵେନ କୌନ୍ତେଯୋ ରଥେନାନାଦଯନ୍ଦିଶଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁମାନେର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ନିର୍ମଳ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ରଥରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ତତଃ ସେନାମୁଦ୍ଧୂତାର୍ଣଵନିଃସ୍ଵନାମ୍। ଭୀମସେନୋ ମହାବାହୁର୍ଦଣ୍ଡପାଣିରିଵାନ୍ତକଃ
ତାପରେ, ପଞ୍ଚାଳମାନେର ସେନା ଝଡ଼ ଲାଗିଥିବା ସାଗରର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାସେନାଂ ମକରଃ ସାଗରଂ ଯଥା। `ଚତୁରଙ୍ଗବଲାକୀର୍ଣେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ରଣୋତ୍ସଵେ
ସେ, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାକୁ, ଯେପରି ମକର ମାଛ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଇପରି ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ୍ଵଯମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଭୀମୋ ନାଗାନୀକଂ ଗଦାଧରଃ
ଭୀମ ନିଜେ ଗଦା ଧରି, ହାତୀ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ଯୁଦ୍ଧକୁଶଲଃ ପାର୍ଥୋ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ଚାତୁଲଃ। ଅହନତ୍କୁଞ୍ଜରାନୀକଂ ଗଦଯା କାଲରୂପଧୃକ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବାହୁବଳୀ ପାର୍ଥ, କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ସେନାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପ୍ରହାର କଲେ।
ତେ ଗଜା ଗିରିସଙ୍କାଶାଃ କ୍ଷରନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ବହୁ। ଭୀମସେନସ୍ଯ ଗଦଯା ଭିନ୍ନମସ୍ତକପିଣ୍ଡକାଃ
ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେହି ହାତୀମାନେ, ଭୀମସେନଙ୍କର ଗଦାରେ ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ।
ପତନ୍ତି ଦ୍ଵିରଦା ଭୂମୌ ଵଜ୍ରଘାତାଦିଵାଚଲାଃ। ଗଜାନଶ୍ଵାନ୍ରଥାଂଶ୍ଚୈଵ ପାତଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେହି ହାତୀମାନେ ବଜ୍ର ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ପାଣ୍ଡବ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେକୁ ମାଟିକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।