ଅର୍ଜୁନେତି ଜନଃ କଶ୍ଚିତ୍କଶ୍ଚିତ୍କର୍ଣେତି ଭାରତ। କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନେତ୍ଯେଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥିତାସ୍ତଦା
କେହି କହୁଥିଲେ, 'ଅର୍ଜୁନ!', କେହି 'କର୍ଣ୍ଣ!', ଆଉ କେହି 'ଦୁର୍ୟୋଧନ!'—ଏଭଳି କହିକି ସେମାନେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାଯ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସୂଚିତମ୍। ପୁତ୍ରମଙ୍ଗେଶ୍ଵରଂ ସ୍ନେହାଚ୍ଛନ୍ନା ପ୍ରୀତିରଜାଯତ
ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖି କୁନ୍ତୀ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ମନରେ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି ଗୁପ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାପି ତଦା କର୍ଣମାସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ। ଭଯମର୍ଜୁନସଂଜାତଂ କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ତରଧୀଯତ
ସେ ସମୟରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଭୟ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ସ ଚାପି ଵୀରଃ କୃତଶସ୍ତ୍ରନିଶ୍ରମଃ ପରେଣ ସାମ୍ନାଽଭ୍ଯଵଦତ୍ସୁଯୋଧନମ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାପ୍ଯଭଵତ୍ତଦା ମତି- ର୍ନ କର୍ଣତୁଲ୍ଯୋଽସ୍ତି ଧନୁର୍ଧରଃ କ୍ଷିତୌ
ଏହି ବୀର, ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ; ଏବଂ ତା ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—ପୃଥିବୀରେ କର୍ଣ୍ଣ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ଧର ନାହିଁ।
ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାନ୍ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ। ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେଽମନ୍ଯତ ଵୈ ଗୁରୁଃ
ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁ ଠିକ୍ ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଦକ୍ଷିଣା ଚାହିଁବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷାମନୁଜ୍ଞାତାନ୍ରଙ୍ଗଦ୍ଵାରମୁପାଗତାନ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନେଵାଭ୍ଯଭାଷତ
ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇ ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।
ଇଚ୍ଛାମି ଦତ୍ତାଂ ସହିତାଂ ମହ୍ଯଂ ପରମଦକ୍ଷିଣାମ୍। ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଶିଷ୍ଯା ଦ୍ରୋଣମଥାବ୍ରୁଵନ୍। ଭଗଵନ୍କିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମ ଆଜ୍ଞାପଯତୁ ନୋ ଗୁରୁଃ
ମୋତେ ଦାନ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ମୁଁ ଚାହେଁ। ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ଆମେ କଣ ଦେବା? ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ତତଃ ଶିଷ୍ଯାନ୍ସମାହୂଯ ଆଚାର୍ଯୋଽର୍ଥମଚୋଦଯତ୍। ଦ୍ରୋଣଃ ସର୍ଵାନଶେଷେଣ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଥଂ ମହୀପତେ
ତାପରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନୋ କୁ ଡାକି, ରାଜା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ପଞ୍ଚାଲରାଜଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଗୃହିତ୍ଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ପର୍ଯାନଯତ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ସା ସ୍ଯାତ୍ପରମଦକ୍ଷିଣା
ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ଧରି ଆଣି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର; ଏହିଠାରେ ଏହା ହେବ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣା।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ରଥୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଆଚାର୍ଯଧନଦାନାର୍ଥଂ ଦ୍ରୋଣେନ ସହିତା ଯଯୁଃ
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଓ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଚଢି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣା ଆଣିବା ପାଇଁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତୋଽଭିଜଗ୍ମୁଃ ପଞ୍ଚାଲାନ୍ନିଘ୍ନନ୍ତସ୍ତେ ନରର୍ଷଭାଃ। ମମୃଦୁସ୍ତସ୍ଯ ନଗରଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହୌଜସଃ
ତାପରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶତ୍ରୁମାନୋ କୁ ପ୍ରହାର କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଜଲସନ୍ଧଃ ସୁଲୋଚନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରବଳ ଯୁୟୁତ୍ସୁ, ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଜଳସନ୍ଧ, ଓ ସୁଲୋଚନ—
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ କୁମାରା ବହୁଵିକ୍ରମାଃ। ଅହଂ ପୂର୍ଵମହଂ ପୂର୍ଵମିତ୍ଯେଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ରାଜପୁତ୍ର, 'ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି! ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି!' ବୋଲି କହୁଥିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ।
ତତୋ ଵରରାଥାରୂଢାଃ କୁମାରାଃ ସାଦିଭିଃ ସହ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ସର୍ଵେ ରାଜମାର୍ଗମୁପାଯଯୁଃ
ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନୋ ସହିତ ଚଢି, ସମସ୍ତେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜପଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦ୍ବଲମ୍। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵରଯା ନିର୍ଯଯୌ ଗୃହାତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ବଡ଼ ସେନାକୁ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ଭାଇମାନୋ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଗୃହରୁ ବାହାରିଲେ।
ତତସ୍ତୁ କୃତସନ୍ନାହା ଯଜ୍ଞସେନସହୋଦରାଃ। ଶରଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତଃ ପ୍ରଣେଦୁଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞସେନଙ୍କ ସହୋଦରମାନେ ସଜ୍ଜ ହୋଇ, ବର୍ଷା ପରି ତୀର ଝଡ଼େଇଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତୋ ରଥେନ ଶୁଭ୍ରେଣ ସମାସାଦ୍ଯ ତୁ କୌରଵାନ୍। ଯଜ୍ଞସେନଃ ଶରାନ୍ଘୋରାନ୍ଵଵର୍ଷ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ
ତାପରେ ଯଜ୍ଞସେନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଥରେ ଚଢ଼ି କୌରବମାନୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷା କଲେ।
ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାର୍ଥୋ ଦ୍ରୋଣମଥାଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦର୍ପୋଦ୍ରେକାତ୍କୁମାରାଣାମାଚାର୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହା ପୂର୍ବରୁ, ଅର୍ଜୁନ ଆଲୋଚନା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ରମାନୋ ଅହଂକାର ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
ଏଷାଂ ପରାକ୍ରମସ୍ଯାନ୍ତେ ଵଯଂ କୁର୍ଯାମ ସାହସମ୍। ଏତୈରଶକ୍ଯଃ ପାଞ୍ଚାଲୋ ଗ୍ରହୀତୁଂ ରଣମୂର୍ଧନି
ଏମାନେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ ଶେଷ କଲେ ପରେ, ଆମେ ଏକ ବଡ଼ ସାହସ କରିବା; ଏମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ପଞ୍ଚାଳଙ୍କୁ ଧରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋଽନଘଃ। ଅର୍ଧକ୍ରୋଶେ ତୁ ନଗରାଦତିଷ୍ଠଦ୍ବହିରେଵ ସଃ
ଏପରି କହି, ନିଷ୍ପାପ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନୋ ସହିତ ନଗରରୁ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ବାହାରେ ରହିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଃ କୌରଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାଧାଵତ ସମନ୍ତତଃ। ଶରଜାଲେନ ମହତା ମୋହଯନ୍କୌରଵୀଂ ଚମୂମ୍
ଦ୍ରୁପଦ କୌରବମାନୋ କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧାଇଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା କରି କୌରବ ସେନାକୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ।
ତମୁଦ୍ଯତଂ ରଥେନୈକମାଶୁକାରିଣମାହଵେ। ଅନେକମିଵ ସନ୍ତ୍ରାସାନ୍ମେନିରେ ତତ୍ର କୌରଵାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକା ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ, କୌରବମାନେ ଭୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭାବିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଶରା ଘୋରା ଵିଚେରୁଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍। ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ମୃଦଙ୍ଗାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତୀର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିକିରିତ ହେଲା; ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ଶଂଖ, ଭେରି ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନିତି ହେଲା।
ପ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ମହାରାଜ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ନିଵେଶନେ। ସିଂହନାଦଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ପଞ୍ଚାଲାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ପଞ୍ଚାଳମାନୋ ଶିବିରରେ ଏହି ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଗଜ୍ଜନ କଲା, ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ।
ଧନୁର୍ଜ୍ଯାତଲଶବ୍ଦଶ୍ଚ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ଗଗନଂ ମହାନ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୁବାହୁର୍ଦୀର୍ଘଲୋଚନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସୁବାହୁ ଓ ଦୀର୍ଘଲୋଚନ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାଣିବା ସମୟରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରିଲେ, ଯେଉଁଟି ଆକାଶକୁ ମୁହଁ ଦେଲା।
ଦୁଃଶାଶନଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରନ୍। ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାର୍ଷତୋ ଯୁଧି ଦୁର୍ଜଯଃ
ତେବେ, ଦୁଃଶାସନ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅଗଣିତ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ କଲେ।
ଵ୍ଯଧମତ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ଭାରତ। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଵିକର୍ଣଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚାପି ମହାବଲମ୍
ସେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ସେନାମାନେକୁ ଚିଥରାଇଦେଲେ, ହେ ଭାରତ, ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ନାନାନୃପସୁତାନ୍ଵୀରାନ୍ସୈନ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଅଲାତଚକ୍ରଵତ୍ସର୍ଵଂ ଚରନ୍ବାଣୈରତର୍ପଯତ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ସେନା ଓ ରାଜାପୁତ୍ରମାନେ ଉପରେ ଚାଲି, ଅଗ୍ନିଚକ୍ର ଭଳି ବାଣ ବର୍ଷା କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତି ତୃପ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ ମୁସଲୈର୍ଯଷ୍ଟିଭିସ୍ତଦା। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ କୌରଵ୍ଯାନ୍ଵର୍ଷମାଣା ଘା ଇଵ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଲୋକେ ମୁସଳ ଓ ଲାଠି ନେଇ, କୌରବମାନେ ଉପରେ ମେଘ ଭଳି ବର୍ଷା କରିଦେଲେ।
ସବାଲଵୃଦ୍ଧାଃ କାମ୍ପିଲ୍ଯାଃ କୌରଵାନଭ୍ଯଯୁସ୍ତଦା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୌରଵାନେଵ ଭାରତ
କାମ୍ପିଲ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଛୋଟ ବଡ଼ ଲୋକେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର କଥା ଶୁଣି, କୌରବମାନେ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ହେ ଭାରତ।