ତମାଲୋକ୍ଯ ଧନୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତୃଗୌରଵଯନ୍ତ୍ରିତଃ। କର୍ଣୋଽଭିଷେକାର୍ଦ୍ରଶିରାଃ ଶିରସା ସମଵନ୍ଦତ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଧନୁଷ ରଖିଦେଲେ, ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶିର ନମସ୍କାର କଲେ।
ତତଃ ପାଦାଵଵଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପଟାନ୍ତେନ ସସଂଭ୍ରମଃ। ପୁତ୍ରେତି ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥମବ୍ରଵୀଦ୍ରଥସାରଥିମ୍
ତାପରେ, ପାଦ ଉପରେ ଚାଦର ଦେଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରଥଚାଳକଙ୍କୁ 'ପୁଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ନିଜ ମନର ଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯାଥ ମୂର୍ଧାନଂ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵଃ। ଅଙ୍ଗରାଜ୍ଯାଭିଷେକାର୍ଦ୍ରମଶ୍ରୁଭିଃ ସିଷିଚେ ପୁନଃ
ତାପରେ, ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହରେ ଭାସି, ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ମୁଣ୍ଡକୁ ପୁଣିଥରେ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜାଇଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂତପୁତ୍ରୋଽଯମିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଭୀମସେନସ୍ତଦା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଏହି ତ ସୂତପୁତ୍ର' ବୋଲି ଭାବି, ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ ହସି ହସି କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵମର୍ହସି ପାର୍ଥେନ ସୂତପୁତ୍ର ରଣେ ଵଧମ୍। କୁଲସ୍ଯ ସଦୃଶସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରତୋଦୋ ଗୃହ୍ଯତାଂ ତ୍ଵଯା
'ସୂତପୁତ୍ର, ତୁମେ ପାର୍ଥଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମର ବଂଶ ପ୍ରକାରେ ତୁରନ୍ତ ଚାବୁକ ଧର।'
ଅଙ୍ଗରାଜ୍ଯଂ ଚ ନାର୍ହସ୍ତ୍ଵମୁପଭୋକ୍ତୁଂ ନରାଧମ। ଶ୍ଵା ହୁତାଶସମୀପସ୍ଥଂ ପୁରୋଡାଶମିଵାଧ୍ଵରେ
'ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଚ, ତୁମେ ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଯେପରି ଏକ କୁକୁର ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ପୁରୋଡ଼ାଶ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ଣଃ କିଂଚିତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ। ଗଗନସ୍ଥଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଦିଵାକରମୁଦୈକ୍ଷତ
ଏଭଳି ଶୁଣି, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଠୋଠ ହଳକା କମ୍ପିଗଲା; ସେ ଆକାଶ ଦିଗକୁ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୋପାଦୁତ୍ପପାତ ମହାବଲଃ। ଭ୍ରାତୃପଦ୍ମଵନାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମଦୋତ୍କଟ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଯାଇଲେ, ମଦ ଭରା ହାତୀ ଯେପରି ଅଳୋକପୁର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମବନରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଭୀମସେନମଵସ୍ଥିତମ୍। ଵୃକୋଦର ନ ଯୁକ୍ତଂ ତେ ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ବୃକୋଦର, ଏପରି କଥା କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲଂ ଜ୍ଯଷ୍ଠଂ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁନା। ଶୂରାଣାଂ ଚ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରଭଵୋ ଦୁର୍ଵିଭାଵନଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସବୁବେଳେ ନିଜର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ସାହସୀମାନେ ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି ହୁଏ, ଏହା ବୁଝିବା ଅତି କଷ୍ଟକର।
ସଲିଲାଦୁତ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ଯେନ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚରାଚରମ୍। ଦଧୀଚସ୍ଯାସ୍ଥିତୋ ଵଜ୍ରଂ କୃତଂ ଦାନଵସୂଦନମ୍
ପାଣିରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ବ୍ୟାପିଗଲା; ଦଧୀଚିଙ୍କ ଅସ୍ଥିରୁ ଦାନବନାଶକ ବଜ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଆଗ୍ନେଯଃ କୃତ୍ତିକାପୁତ୍ରୋ ରୌଦ୍ରୋ ଗାଙ୍ଗେଯ ଇତ୍ଯପି। ଶ୍ରୂଯତେ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଃ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯମଯୋ ଗୁହଃ
ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ର, କୃତ୍ତିକାର ପୁତ୍ର, ରୌଦ୍ର, ଗଙ୍ଗାର ପୁତ୍ର—ଏଭଳି ନାମରେ ଯିଏ ପରିଚିତ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଗୁହା ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କ୍ଷତ୍ରିଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯେ ଜାତା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତେ ଚ ତେ ଶ୍ରୁତାଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପ୍ରଭୃତଯଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମଵ୍ଯଯମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଯେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱକୁ ଅଧିଗମ କରିଥିଲେ।
ଆଚାର୍ଯଃ କଲଶାଜ୍ଜାତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ଗୌତମସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ଚ ଶରସ୍ତମ୍ବାଚ୍ଚ ଗୌତମଃ
ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ଏକ କଳଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଗୌତମଙ୍କ ବଂଶରେ ଏବଂ ଏକ କଣ୍ଟା ଝାଡ଼ରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଭଵତାଂ ଚ ଯଥା ଜନ୍ମ ତଦପ୍ଯାଗମିତଂ ମଯା। ସକୁଣ୍ଡଲଂ ସକଵଚଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍। କଥମାଦିତ୍ଯସଦୃଶଂ ମୃଗୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଜନିଷ୍ଯତି
ତୁମେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି—କୁଣ୍ଡଳ ଓ କବଚ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏକ ମୃଗୀ କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଏକ ବାଘକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।
ପୃଥିଵୀରାଜ୍ଯମର୍ହୋଽଯଂ ନାଙ୍ଗରାଜ୍ଯଂ ନରେଶ୍ଵରଃ। ଅନେନ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ମଯା ଚାଜ୍ଞାନୁଵର୍ତିନା
ଏହି ନରେଶ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କେବଳ ଅଙ୍ଗରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ତାଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ଏବଂ ମୋ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଯୋଗରେ।
ଯସ୍ଯ ଵା ମନୁଜସ୍ଯେଦଂ ନ କ୍ଷାନ୍ତଂ ମଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍। ରଥମାରୁହ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସ ଵିନାମଯତୁ କାର୍ମୁକମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ନିଜେ ହାତରେ ଧନୁଷ ବାକା କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ରଙ୍ଗସ୍ଯ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍। ସାଧୁଵାଦାନୁସଂବଦ୍ଧଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚାସ୍ତମୁପାଗମତ୍
ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, 'ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ଶବ୍ଦ ମିଶିଗଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣମାଲମ୍ବ୍ଯାଗ୍ରକରେ ନୃପଃ। ଦୀପିକାଭିଃ କୃତାଲୋକସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରଙ୍ଗାଦ୍ଵିନିର୍ଯଯୌ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ଦୀପର ଆଲୋକରେ ସେଇ ମଞ୍ଚରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ସହଦ୍ରୋଣାଃ ସକୃପାଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଭୀଷ୍ମେଣ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଯୁଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅର୍ଜୁନେତି ଜନଃ କଶ୍ଚିତ୍କଶ୍ଚିତ୍କର୍ଣେତି ଭାରତ। କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନେତ୍ଯେଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଥିତାସ୍ତଦା
କେହି କହୁଥିଲେ, 'ଅର୍ଜୁନ!', କେହି 'କର୍ଣ୍ଣ!', ଆଉ କେହି 'ଦୁର୍ୟୋଧନ!'—ଏଭଳି କହିକି ସେମାନେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।
କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାଯ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସୂଚିତମ୍। ପୁତ୍ରମଙ୍ଗେଶ୍ଵରଂ ସ୍ନେହାଚ୍ଛନ୍ନା ପ୍ରୀତିରଜାଯତ
ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖି କୁନ୍ତୀ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ମନରେ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଛାଡ଼ି ଗୁପ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାପି ତଦା କର୍ଣମାସାଦ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ। ଭଯମର୍ଜୁନସଂଜାତଂ କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ତରଧୀଯତ
ସେ ସମୟରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଭୟ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ସ ଚାପି ଵୀରଃ କୃତଶସ୍ତ୍ରନିଶ୍ରମଃ ପରେଣ ସାମ୍ନାଽଭ୍ଯଵଦତ୍ସୁଯୋଧନମ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାପ୍ଯଭଵତ୍ତଦା ମତି- ର୍ନ କର୍ଣତୁଲ୍ଯୋଽସ୍ତି ଧନୁର୍ଧରଃ କ୍ଷିତୌ
ଏହି ବୀର, ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ; ଏବଂ ତା ସମୟରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—ପୃଥିବୀରେ କର୍ଣ୍ଣ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ଧର ନାହିଁ।
ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାନ୍ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସଃ। ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେଽମନ୍ଯତ ଵୈ ଗୁରୁଃ
ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁ ଠିକ୍ ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଦକ୍ଷିଣା ଚାହିଁବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷାମନୁଜ୍ଞାତାନ୍ରଙ୍ଗଦ୍ଵାରମୁପାଗତାନ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନେଵାଭ୍ଯଭାଷତ
ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇ ମଞ୍ଚ ଦ୍ୱାରରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।
ଇଚ୍ଛାମି ଦତ୍ତାଂ ସହିତାଂ ମହ୍ଯଂ ପରମଦକ୍ଷିଣାମ୍। ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତଃ ସର୍ଵେ ଶିଷ୍ଯା ଦ୍ରୋଣମଥାବ୍ରୁଵନ୍। ଭଗଵନ୍କିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମ ଆଜ୍ଞାପଯତୁ ନୋ ଗୁରୁଃ
ମୋତେ ଦାନ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ମୁଁ ଚାହେଁ। ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ଆମେ କଣ ଦେବା? ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ତତଃ ଶିଷ୍ଯାନ୍ସମାହୂଯ ଆଚାର୍ଯୋଽର୍ଥମଚୋଦଯତ୍। ଦ୍ରୋଣଃ ସର୍ଵାନଶେଷେଣ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଥଂ ମହୀପତେ
ତାପରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନୋ କୁ ଡାକି, ରାଜା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ପଞ୍ଚାଲରାଜଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଗୃହିତ୍ଵା ରଣମୂର୍ଧନି। ପର୍ଯାନଯତ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ସା ସ୍ଯାତ୍ପରମଦକ୍ଷିଣା
ପଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ମାଝିରେ ଧରି ଆଣି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର; ଏହିଠାରେ ଏହା ହେବ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣା।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ରଥୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରହାରିଣଃ। ଆଚାର୍ଯଧନଦାନାର୍ଥଂ ଦ୍ରୋଣେନ ସହିତା ଯଯୁଃ
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଓ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ ଚଢି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣା ଆଣିବା ପାଇଁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।