ଯଦ୍ଯଯଂ ଫାଲ୍ଗୁନୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନାରାଜ୍ଞା ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ମାଦେଷୋଽଙ୍ଗଵିଷଯେ ମଯା ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତେ
ଯଦି ଏହି ଫାଲ୍ଗୁନୀ ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ବିନା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ତତୋ ରାଜାନମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଚ ପିତାମହମ୍। ଅଭିଷେକସ୍ଯ ସଂଭାରାନ୍ସମାନୀଯ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଓ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଯୋଗାଡ଼ କଲେ।
ଗୋସହସ୍ରାଯୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯୁକ୍ତାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍। ଅର୍ହୋଽଯମଙ୍ଗରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଇତି ଵାଚ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ'।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ କର୍ଣଃ ସଲାଜକୁସୁମୈର୍ଘଟୈଃ। କାଞ୍ଚନୈଃ କାଞ୍ଚନେ ପୀଠେ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭିର୍ମହାରଥଃ
ତାହା ପରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସନ୍ଦଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଘଡ଼ା, ସୁନାର ବାତିଲି ଓ ସୁନାର ଆସନରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଅଙ୍ଗ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତୋଽଙ୍ଗରାଜେ ସ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତୋ ମହାବଲଃ। `ସ ମୌଲିହାରକେଯୂରଃ ସହସ୍ତାଭରଣାଙ୍ଗଦଃ
ଅଙ୍ଗ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ, ଶ୍ରୀ ଓ ବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ହାର, ହାତରେ କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁଲେ ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ରାଜଲିଙ୍ଗୈସ୍ତଥାଽନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୂଷିତୋ ଭୂଷଣୈଃ ଶୁଭୈଃ।' ସଚ୍ଛତ୍ରଵାଲଵ୍ଯଜନୋ ଜଯଶବ୍ଦୋତ୍ତରେଣ ଚ
ରାଜସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଧଳା ଛତା ଓ ବାଲିଜା, ଜୟଧ୍ୱନିରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ କୌରଵଂ ରାଜନ୍ଵଚନଂ ସ ଵୃଷସ୍ତଦା। ଅସ୍ଯ ରାଜ୍ଯପ୍ରଦାନସ୍ଯ ସଦୃଶଂ କିଂ ଦଦାନି ତେ
ତାପରେ ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ ଦେଇପାରିବି?'
ପ୍ରବ୍ରୂହି ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କର୍ତା ହ୍ଯସ୍ମି ତଥା ନୃପ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସଖ୍ଯମିଚ୍ଛାମୀତ୍ଯାହ ତଂ ସ ସୁଯୋଧନଃ
'ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି,' କର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ। ତେବେ ସୁୟୋଧନ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଚାହେଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ଣସ୍ତଥେତି ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ହର୍ଷାଚ୍ଚୋଭୌ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ପରାଂ ମୁଦମଵାପତୁଃ
ଏଭଳି କହିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଦୁହେଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ସ୍ରସ୍ତୋତ୍ତରପଟଃ ସପ୍ରସ୍ଵେଦଃ ସଵେପଥୁଃ। ଵିଵେଶାଧିରଥୋ ରଙ୍ଗଂ ଯଷ୍ଟିପ୍ରାଣୋ ହ୍ଵଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ ଅଧିରଥ, ଉପର ଚାଦର ଖସିଯିବା, ଘାମ ଓ କମ୍ପନ ସହିତ, ନିଜ ପ୍ରାଣର ଡାକ ମାନେ ପରି ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତମାଲୋକ୍ଯ ଧନୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତୃଗୌରଵଯନ୍ତ୍ରିତଃ। କର୍ଣୋଽଭିଷେକାର୍ଦ୍ରଶିରାଃ ଶିରସା ସମଵନ୍ଦତ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଧନୁଷ ରଖିଦେଲେ, ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶିର ନମସ୍କାର କଲେ।
ତତଃ ପାଦାଵଵଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପଟାନ୍ତେନ ସସଂଭ୍ରମଃ। ପୁତ୍ରେତି ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥମବ୍ରଵୀଦ୍ରଥସାରଥିମ୍
ତାପରେ, ପାଦ ଉପରେ ଚାଦର ଦେଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରଥଚାଳକଙ୍କୁ 'ପୁଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ନିଜ ମନର ଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯାଥ ମୂର୍ଧାନଂ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵଃ। ଅଙ୍ଗରାଜ୍ଯାଭିଷେକାର୍ଦ୍ରମଶ୍ରୁଭିଃ ସିଷିଚେ ପୁନଃ
ତାପରେ, ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହରେ ଭାସି, ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ମୁଣ୍ଡକୁ ପୁଣିଥରେ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜାଇଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂତପୁତ୍ରୋଽଯମିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଭୀମସେନସ୍ତଦା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଏହି ତ ସୂତପୁତ୍ର' ବୋଲି ଭାବି, ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ ହସି ହସି କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵମର୍ହସି ପାର୍ଥେନ ସୂତପୁତ୍ର ରଣେ ଵଧମ୍। କୁଲସ୍ଯ ସଦୃଶସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରତୋଦୋ ଗୃହ୍ଯତାଂ ତ୍ଵଯା
'ସୂତପୁତ୍ର, ତୁମେ ପାର୍ଥଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମର ବଂଶ ପ୍ରକାରେ ତୁରନ୍ତ ଚାବୁକ ଧର।'
ଅଙ୍ଗରାଜ୍ଯଂ ଚ ନାର୍ହସ୍ତ୍ଵମୁପଭୋକ୍ତୁଂ ନରାଧମ। ଶ୍ଵା ହୁତାଶସମୀପସ୍ଥଂ ପୁରୋଡାଶମିଵାଧ୍ଵରେ
'ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଚ, ତୁମେ ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଯେପରି ଏକ କୁକୁର ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ପୁରୋଡ଼ାଶ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ଣଃ କିଂଚିତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ। ଗଗନସ୍ଥଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଦିଵାକରମୁଦୈକ୍ଷତ
ଏଭଳି ଶୁଣି, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଠୋଠ ହଳକା କମ୍ପିଗଲା; ସେ ଆକାଶ ଦିଗକୁ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୋପାଦୁତ୍ପପାତ ମହାବଲଃ। ଭ୍ରାତୃପଦ୍ମଵନାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମଦୋତ୍କଟ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଯାଇଲେ, ମଦ ଭରା ହାତୀ ଯେପରି ଅଳୋକପୁର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମବନରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଭୀମସେନମଵସ୍ଥିତମ୍। ଵୃକୋଦର ନ ଯୁକ୍ତଂ ତେ ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ବୃକୋଦର, ଏପରି କଥା କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲଂ ଜ୍ଯଷ୍ଠଂ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁନା। ଶୂରାଣାଂ ଚ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରଭଵୋ ଦୁର୍ଵିଭାଵନଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସବୁବେଳେ ନିଜର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ସାହସୀମାନେ ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି ହୁଏ, ଏହା ବୁଝିବା ଅତି କଷ୍ଟକର।
ସଲିଲାଦୁତ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ଯେନ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଚରାଚରମ୍। ଦଧୀଚସ୍ଯାସ୍ଥିତୋ ଵଜ୍ରଂ କୃତଂ ଦାନଵସୂଦନମ୍
ପାଣିରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ବ୍ୟାପିଗଲା; ଦଧୀଚିଙ୍କ ଅସ୍ଥିରୁ ଦାନବନାଶକ ବଜ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଆଗ୍ନେଯଃ କୃତ୍ତିକାପୁତ୍ରୋ ରୌଦ୍ରୋ ଗାଙ୍ଗେଯ ଇତ୍ଯପି। ଶ୍ରୂଯତେ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଃ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯମଯୋ ଗୁହଃ
ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ର, କୃତ୍ତିକାର ପୁତ୍ର, ରୌଦ୍ର, ଗଙ୍ଗାର ପୁତ୍ର—ଏଭଳି ନାମରେ ଯିଏ ପରିଚିତ, ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଗୁହା ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କ୍ଷତ୍ରିଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯେ ଜାତା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତେ ଚ ତେ ଶ୍ରୁତାଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପ୍ରଭୃତଯଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମଵ୍ଯଯମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଯେପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱକୁ ଅଧିଗମ କରିଥିଲେ।
ଆଚାର୍ଯଃ କଲଶାଜ୍ଜାତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ଗୌତମସ୍ଯାନ୍ଵଵାଯେ ଚ ଶରସ୍ତମ୍ବାଚ୍ଚ ଗୌତମଃ
ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ଏକ କଳଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ଗୌତମଙ୍କ ବଂଶରେ ଏବଂ ଏକ କଣ୍ଟା ଝାଡ଼ରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଭଵତାଂ ଚ ଯଥା ଜନ୍ମ ତଦପ୍ଯାଗମିତଂ ମଯା। ସକୁଣ୍ଡଲଂ ସକଵଚଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍। କଥମାଦିତ୍ଯସଦୃଶଂ ମୃଗୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଜନିଷ୍ଯତି
ତୁମେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି—କୁଣ୍ଡଳ ଓ କବଚ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏକ ମୃଗୀ କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଏକ ବାଘକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।
ପୃଥିଵୀରାଜ୍ଯମର୍ହୋଽଯଂ ନାଙ୍ଗରାଜ୍ଯଂ ନରେଶ୍ଵରଃ। ଅନେନ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ମଯା ଚାଜ୍ଞାନୁଵର୍ତିନା
ଏହି ନରେଶ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କେବଳ ଅଙ୍ଗରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ତାଙ୍କର ବାହୁବଳରେ ଏବଂ ମୋ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଯୋଗରେ।
ଯସ୍ଯ ଵା ମନୁଜସ୍ଯେଦଂ ନ କ୍ଷାନ୍ତଂ ମଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍। ରଥମାରୁହ୍ଯ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସ ଵିନାମଯତୁ କାର୍ମୁକମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ନିଜେ ହାତରେ ଧନୁଷ ବାକା କରନ୍ତୁ।
ତତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ରଙ୍ଗସ୍ଯ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍। ସାଧୁଵାଦାନୁସଂବଦ୍ଧଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚାସ୍ତମୁପାଗମତ୍
ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, 'ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ଶବ୍ଦ ମିଶିଗଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣମାଲମ୍ବ୍ଯାଗ୍ରକରେ ନୃପଃ। ଦୀପିକାଭିଃ କୃତାଲୋକସ୍ତସ୍ମାଦ୍ରଙ୍ଗାଦ୍ଵିନିର୍ଯଯୌ
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ଦୀପର ଆଲୋକରେ ସେଇ ମଞ୍ଚରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ସହଦ୍ରୋଣାଃ ସକୃପାଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଭୀଷ୍ମେଣ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଯୁଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପ ସହିତ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।