ଦ୍ଵିଧା ରଙ୍ଗଃ ସମଭଵତ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦ୍ଵୈଧମଜାଯତ। କୁନ୍ତିଭୋଜସୁତା ମୋହଂ ଵିଜ୍ଞାତାର୍ଥା ଜଗାମ ହ
ରଙ୍ଗ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦଳରେ ହେଲେ; କୁନ୍ତିଭୋଜର ଝିଅ ତଥ୍ୟ ଜାଣି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ତଥା ମୋହମାପନ୍ନାଂ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍। କୁନ୍ତୀମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ପ୍ରେଷ୍ଯାଭିଶ୍ଚନ୍ଦନୋଦକୈଃ
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା ବିଦୁର, କୁନ୍ତିଙ୍କୁ ଦାସୀମାନେ ଓ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣା ତାଵୁଭୌ ପରିଦଂଶିତୌ। ପୁତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସଂଭ୍ରାନ୍ତା ନାନ୍ଵପଦ୍ଯତ କିଂଚନ
ତାପରେ ସ୍ପୃହା ଫେରିଲା, ସେ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଉତ୍ସୁକତାରେ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାଵୁଦ୍ଯତମହାଚାପୌ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧସମାଚାରେ କୁଶଲଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍
ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇଥିବା ଦୁଇ ଯୋଧାକୁ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧର ନିୟମ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା, କଥା କହିଲେ।
ଅଯଂ ପୃଥାଯାସ୍ତନଯଃ କନୀଯାନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। କୌରଵୋ ଭଵତା ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯତି
ଏହି ପୃଥାଙ୍କ ଅନ୍ୟୁନ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ; କୌରବ ତୋତେ ସହିତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତ୍ଵମପ୍ଯେଵଂ ମହାବାହୋ ମାତରଂ ପିତରଂ କୁଲମ୍। କଥଯସ୍ଵ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵଂ କୁଲଭୂଷଣମ୍
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ବଳଶାଳୀ, ରାଜାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମର ମା, ବାପା ଓ କୁଳ କଥା କହ; ତୁମେ ତ କୁଳର ଶୋଭା।
ତତୋ ଵିଦିତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯତି ଵା ନ ଵା। ଵୃଥାକୁଲସମାଚାରୈର୍ନ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ନୃପାତ୍ମଜାଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ପାର୍ଥ ତୋର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଗ୍ରହଣ କରିବେ କି ନାହିଁ; ଅଜଣା କୁଳର ଲୋକ ସହିତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିନାହାନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଵ୍ରୀଡାଵନତମାନନମ୍। ବଭୌ ଵର୍ଷାମ୍ବୁଵିକ୍ଲିନ୍ନଂ ପଦ୍ମମାଗଲିତଂ ଯଥା
ଏପରି କହିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଳସିଗଲା।
ଆଚାର୍ଯ ତ୍ରିଵିଧା ଯୋନୀ ରାଜ୍ଞାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯେ। ସତ୍କୁଲୀନଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚ ସେନାଂ ପ୍ରକର୍ଷତି
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ତିନି ପ୍ରକାର; ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଏକ ଶୂର, ଏକ ଯେଉଁମାନେ ସେନାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ଅଦ୍ଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମତଃ କ୍ଷତ୍ରମଶ୍ମନୋ ଲୋହମୁତ୍ଥିତମ୍। ତେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରଗଂ ତେଜଃ ସ୍ଵାସୁ ଯୋନିଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ପାଣିରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଥରରୁ ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଯଦ୍ଯଯଂ ଫାଲ୍ଗୁନୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନାରାଜ୍ଞା ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ମାଦେଷୋଽଙ୍ଗଵିଷଯେ ମଯା ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତେ
ଯଦି ଏହି ଫାଲ୍ଗୁନୀ ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ବିନା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ତତୋ ରାଜାନମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଚ ପିତାମହମ୍। ଅଭିଷେକସ୍ଯ ସଂଭାରାନ୍ସମାନୀଯ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଓ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଯୋଗାଡ଼ କଲେ।
ଗୋସହସ୍ରାଯୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯୁକ୍ତାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍। ଅର୍ହୋଽଯମଙ୍ଗରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଇତି ଵାଚ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ'।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ କର୍ଣଃ ସଲାଜକୁସୁମୈର୍ଘଟୈଃ। କାଞ୍ଚନୈଃ କାଞ୍ଚନେ ପୀଠେ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭିର୍ମହାରଥଃ
ତାହା ପରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସନ୍ଦଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଘଡ଼ା, ସୁନାର ବାତିଲି ଓ ସୁନାର ଆସନରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଅଙ୍ଗ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତୋଽଙ୍ଗରାଜେ ସ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତୋ ମହାବଲଃ। `ସ ମୌଲିହାରକେଯୂରଃ ସହସ୍ତାଭରଣାଙ୍ଗଦଃ
ଅଙ୍ଗ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ, ଶ୍ରୀ ଓ ବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ହାର, ହାତରେ କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁଲେ ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ରାଜଲିଙ୍ଗୈସ୍ତଥାଽନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୂଷିତୋ ଭୂଷଣୈଃ ଶୁଭୈଃ।' ସଚ୍ଛତ୍ରଵାଲଵ୍ଯଜନୋ ଜଯଶବ୍ଦୋତ୍ତରେଣ ଚ
ରାଜସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଧଳା ଛତା ଓ ବାଲିଜା, ଜୟଧ୍ୱନିରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ କୌରଵଂ ରାଜନ୍ଵଚନଂ ସ ଵୃଷସ୍ତଦା। ଅସ୍ଯ ରାଜ୍ଯପ୍ରଦାନସ୍ଯ ସଦୃଶଂ କିଂ ଦଦାନି ତେ
ତାପରେ ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ ଦେଇପାରିବି?'
ପ୍ରବ୍ରୂହି ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କର୍ତା ହ୍ଯସ୍ମି ତଥା ନୃପ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସଖ୍ଯମିଚ୍ଛାମୀତ୍ଯାହ ତଂ ସ ସୁଯୋଧନଃ
'ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି,' କର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ। ତେବେ ସୁୟୋଧନ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଚାହେଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ଣସ୍ତଥେତି ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ହର୍ଷାଚ୍ଚୋଭୌ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ପରାଂ ମୁଦମଵାପତୁଃ
ଏଭଳି କହିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଦୁହେଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ସ୍ରସ୍ତୋତ୍ତରପଟଃ ସପ୍ରସ୍ଵେଦଃ ସଵେପଥୁଃ। ଵିଵେଶାଧିରଥୋ ରଙ୍ଗଂ ଯଷ୍ଟିପ୍ରାଣୋ ହ୍ଵଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ ଅଧିରଥ, ଉପର ଚାଦର ଖସିଯିବା, ଘାମ ଓ କମ୍ପନ ସହିତ, ନିଜ ପ୍ରାଣର ଡାକ ମାନେ ପରି ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତମାଲୋକ୍ଯ ଧନୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପିତୃଗୌରଵଯନ୍ତ୍ରିତଃ। କର୍ଣୋଽଭିଷେକାର୍ଦ୍ରଶିରାଃ ଶିରସା ସମଵନ୍ଦତ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଧନୁଷ ରଖିଦେଲେ, ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶିର ନମସ୍କାର କଲେ।
ତତଃ ପାଦାଵଵଚ୍ଛାଦ୍ଯ ପଟାନ୍ତେନ ସସଂଭ୍ରମଃ। ପୁତ୍ରେତି ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥମବ୍ରଵୀଦ୍ରଥସାରଥିମ୍
ତାପରେ, ପାଦ ଉପରେ ଚାଦର ଦେଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରଥଚାଳକଙ୍କୁ 'ପୁଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ନିଜ ମନର ଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯାଥ ମୂର୍ଧାନଂ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵଃ। ଅଙ୍ଗରାଜ୍ଯାଭିଷେକାର୍ଦ୍ରମଶ୍ରୁଭିଃ ସିଷିଚେ ପୁନଃ
ତାପରେ, ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହରେ ଭାସି, ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଅଭିଷେକରେ ଭିଜା ମୁଣ୍ଡକୁ ପୁଣିଥରେ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜାଇଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୂତପୁତ୍ରୋଽଯମିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଭୀମସେନସ୍ତଦା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, 'ଏହି ତ ସୂତପୁତ୍ର' ବୋଲି ଭାବି, ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ ହସି ହସି କହିଲେ।
ନ ତ୍ଵମର୍ହସି ପାର୍ଥେନ ସୂତପୁତ୍ର ରଣେ ଵଧମ୍। କୁଲସ୍ଯ ସଦୃଶସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରତୋଦୋ ଗୃହ୍ଯତାଂ ତ୍ଵଯା
'ସୂତପୁତ୍ର, ତୁମେ ପାର୍ଥଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମର ବଂଶ ପ୍ରକାରେ ତୁରନ୍ତ ଚାବୁକ ଧର।'
ଅଙ୍ଗରାଜ୍ଯଂ ଚ ନାର୍ହସ୍ତ୍ଵମୁପଭୋକ୍ତୁଂ ନରାଧମ। ଶ୍ଵା ହୁତାଶସମୀପସ୍ଥଂ ପୁରୋଡାଶମିଵାଧ୍ଵରେ
'ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଚ, ତୁମେ ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଯେପରି ଏକ କୁକୁର ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ପୁରୋଡ଼ାଶ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ଣଃ କିଂଚିତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ। ଗଗନସ୍ଥଂ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଦିଵାକରମୁଦୈକ୍ଷତ
ଏଭଳି ଶୁଣି, କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଠୋଠ ହଳକା କମ୍ପିଗଲା; ସେ ଆକାଶ ଦିଗକୁ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୋପାଦୁତ୍ପପାତ ମହାବଲଃ। ଭ୍ରାତୃପଦ୍ମଵନାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମଦୋତ୍କଟ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଯାଇଲେ, ମଦ ଭରା ହାତୀ ଯେପରି ଅଳୋକପୁର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମବନରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଭୀମସେନମଵସ୍ଥିତମ୍। ଵୃକୋଦର ନ ଯୁକ୍ତଂ ତେ ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମୀଦୃଶମ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ବୃକୋଦର, ଏପରି କଥା କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ବଲଂ ଜ୍ଯଷ୍ଠଂ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁନା। ଶୂରାଣାଂ ଚ ନଦୀନାଂ ଚ ପ୍ରଭଵୋ ଦୁର୍ଵିଭାଵନଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସବୁବେଳେ ନିଜର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ସାହସୀମାନେ ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି ହୁଏ, ଏହା ବୁଝିବା ଅତି କଷ୍ଟକର।