ତତଃ କ୍ଷିପ୍ତମିଵାତ୍ମାନଂ ମତ୍ଵା ପାର୍ଥୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। କର୍ଣଂ ଭ୍ରାତୃସମୂହସ୍ଯ ମଧ୍ଯେଽଚଲମିଵ ସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ, ନିଜକୁ ଅପମାନିତ ମନେ କରି, ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଡ଼ିଗଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଅନାହୂତୋପସୃଷ୍ଟାନାମନାହୂତୋପଜଲ୍ପିନାମ୍। ଯେ ଲୋକାସ୍ତାନ୍ହତଃ କର୍ଣ ମଯା ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ
'ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ ଯିଏ ଆସେ କିମ୍ବା ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ କଥା କହେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ କରି ସେଇ ଲୋକ ଦେଇବି।'
ରଙ୍ଗୋଽଯଂ ସର୍ଵସାମାନ୍ଯଃ କିମତ୍ର ତଵ ଫାଲ୍ଗୁନ। ଵୀର୍ଯଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ଚ ରାଜାନୋ ବଲଂ ଧର୍ମୋଽନୁଵର୍ତତେ
ଏହି ରଙ୍ଗ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା; ଏଠାରେ ତୁମର କଣ ଅଧିକାର, ଫାଲ୍ଗୁନ? ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠୁ ଶୂର, ସେମାନେ ଆଗରେ ଥାନ୍ତି, ଶକ୍ତି ସଦା ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରେ।
କିଂ କ୍ଷେପୈର୍ଦୁର୍ବଲାଯାସୈଃ ଶରୈଃ କଥଯ ଭାରତ। ଗୁରୋଃ ସମକ୍ଷଂ ଯାଵତ୍ତେ ହରାମ୍ଯଦ୍ଯ ଶିରଃ ଶରୈଃ
ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାରେ ଶର ଓ ପ୍ରୟାସ କାହିଁକି ଅପବ୍ୟୟ କରିବା, ଭାରତ? କହ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆଜି ମୁଁ ତୋର ମୁଣ୍ଡ ଶର ଦ୍ୱାରା ନେଇଯିବି।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ପାର୍ତଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତ୍ଵରଯାଶ୍ଲିଷ୍ଟୋ ରଣାଯୋପଜଗାମ ତମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଁ, ପରପୁର ଜିତିଥିବା ପାର୍ଥ, ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନେନାପି ସ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମରୋଦ୍ଯତଃ। ପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ ସ୍ଥିତଃ କର୍ଣଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଶର ସହିତ ଧନୁଷ ଧରି ସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତଃ ସଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତୈଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧପୁରୋଗମୈଃ। ଆଵୃତଂ ଗଗନଂ ମେଘୈର୍ବଲାକାପଙ୍କ୍ତିହାସିଭିଃ
ତାପରେ ମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲେ, ବିଜୁଳି ଚମକିଲା, ତଡ଼ିତ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଆଗରେ ଥିଲା, ଶ୍ରେଣୀ ଶ୍ରେଣୀ ଶାରସ ଆକାଶରେ ହାସିଲା।
ତତଃ ସ୍ନେହାଦ୍ଧରିହଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଙ୍ଗାଵଲୋକିନମ୍। ଭାସ୍କରୋଽପ୍ଯନଯନ୍ନାଶଂ ସମୀପୋପଗତାନ୍ଘନାନ୍
ତାପରେ, ହରିଙ୍କ ଅଶ୍ୱପୁତ୍ର ରଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ଦୟାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଓ ଆକାଶରେ ଜମିଥିବା ମେଘମାନେ ଦୂର କରିଦେଲେ।
ମେଘଚ୍ଛାଯୋପଗୂଢସ୍ତୁ ତତୋଽଦୃଶ୍ଯତ ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ସୂର୍ଯାତପପରିକ୍ଷିପ୍ତଃ କର୍ଣୋଽପି ସମଦୃଶ୍ଯତ
ତାପରେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମେଘର ଛାୟାରେ ଲୁଚିଗଲେ; କର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଯତଃ କର୍ଣସ୍ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ଭାରଦ୍ଵାଜଃ କୃପୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଯତଃ ପାର୍ଥସ୍ତତୋଽଭଵନ୍
ଯେଉଁଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସେଠା ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ପାର୍ଥ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, କୃପା ଓ ଭୀଷ୍ମ ସେଠା ଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଧା ରଙ୍ଗଃ ସମଭଵତ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦ୍ଵୈଧମଜାଯତ। କୁନ୍ତିଭୋଜସୁତା ମୋହଂ ଵିଜ୍ଞାତାର୍ଥା ଜଗାମ ହ
ରଙ୍ଗ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦଳରେ ହେଲେ; କୁନ୍ତିଭୋଜର ଝିଅ ତଥ୍ୟ ଜାଣି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ତଥା ମୋହମାପନ୍ନାଂ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍। କୁନ୍ତୀମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ପ୍ରେଷ୍ଯାଭିଶ୍ଚନ୍ଦନୋଦକୈଃ
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା ବିଦୁର, କୁନ୍ତିଙ୍କୁ ଦାସୀମାନେ ଓ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣା ତାଵୁଭୌ ପରିଦଂଶିତୌ। ପୁତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସଂଭ୍ରାନ୍ତା ନାନ୍ଵପଦ୍ଯତ କିଂଚନ
ତାପରେ ସ୍ପୃହା ଫେରିଲା, ସେ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଉତ୍ସୁକତାରେ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାଵୁଦ୍ଯତମହାଚାପୌ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧସମାଚାରେ କୁଶଲଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍
ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇଥିବା ଦୁଇ ଯୋଧାକୁ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧର ନିୟମ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା, କଥା କହିଲେ।
ଅଯଂ ପୃଥାଯାସ୍ତନଯଃ କନୀଯାନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। କୌରଵୋ ଭଵତା ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯତି
ଏହି ପୃଥାଙ୍କ ଅନ୍ୟୁନ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ; କୌରବ ତୋତେ ସହିତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତ୍ଵମପ୍ଯେଵଂ ମହାବାହୋ ମାତରଂ ପିତରଂ କୁଲମ୍। କଥଯସ୍ଵ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵଂ କୁଲଭୂଷଣମ୍
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ବଳଶାଳୀ, ରାଜାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମର ମା, ବାପା ଓ କୁଳ କଥା କହ; ତୁମେ ତ କୁଳର ଶୋଭା।
ତତୋ ଵିଦିତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯତି ଵା ନ ଵା। ଵୃଥାକୁଲସମାଚାରୈର୍ନ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ନୃପାତ୍ମଜାଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ପାର୍ଥ ତୋର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଗ୍ରହଣ କରିବେ କି ନାହିଁ; ଅଜଣା କୁଳର ଲୋକ ସହିତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିନାହାନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଵ୍ରୀଡାଵନତମାନନମ୍। ବଭୌ ଵର୍ଷାମ୍ବୁଵିକ୍ଲିନ୍ନଂ ପଦ୍ମମାଗଲିତଂ ଯଥା
ଏପରି କହିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଳସିଗଲା।
ଆଚାର୍ଯ ତ୍ରିଵିଧା ଯୋନୀ ରାଜ୍ଞାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯେ। ସତ୍କୁଲୀନଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚ ସେନାଂ ପ୍ରକର୍ଷତି
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ତିନି ପ୍ରକାର; ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଏକ ଶୂର, ଏକ ଯେଉଁମାନେ ସେନାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ଅଦ୍ଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମତଃ କ୍ଷତ୍ରମଶ୍ମନୋ ଲୋହମୁତ୍ଥିତମ୍। ତେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରଗଂ ତେଜଃ ସ୍ଵାସୁ ଯୋନିଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ପାଣିରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଥରରୁ ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଯଦ୍ଯଯଂ ଫାଲ୍ଗୁନୋ ଯୁଦ୍ଧେ ନାରାଜ୍ଞା ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ମାଦେଷୋଽଙ୍ଗଵିଷଯେ ମଯା ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତେ
ଯଦି ଏହି ଫାଲ୍ଗୁନୀ ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ବିନା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ତତୋ ରାଜାନମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଚ ପିତାମହମ୍। ଅଭିଷେକସ୍ଯ ସଂଭାରାନ୍ସମାନୀଯ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଓ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଯୋଗାଡ଼ କଲେ।
ଗୋସହସ୍ରାଯୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯୁକ୍ତାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍। ଅର୍ହୋଽଯମଙ୍ଗରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଇତି ଵାଚ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା ଅଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ'।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ କର୍ଣଃ ସଲାଜକୁସୁମୈର୍ଘଟୈଃ। କାଞ୍ଚନୈଃ କାଞ୍ଚନେ ପୀଠେ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭିର୍ମହାରଥଃ
ତାହା ପରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସନ୍ଦଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଘଡ଼ା, ସୁନାର ବାତିଲି ଓ ସୁନାର ଆସନରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଅଙ୍ଗ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଅଭିଷିକ୍ତୋଽଙ୍ଗରାଜେ ସ ଶ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତୋ ମହାବଲଃ। `ସ ମୌଲିହାରକେଯୂରଃ ସହସ୍ତାଭରଣାଙ୍ଗଦଃ
ଅଙ୍ଗ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ, ଶ୍ରୀ ଓ ବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ଗଳାରେ ହାର, ହାତରେ କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁଲେ ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ରାଜଲିଙ୍ଗୈସ୍ତଥାଽନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭୂଷିତୋ ଭୂଷଣୈଃ ଶୁଭୈଃ।' ସଚ୍ଛତ୍ରଵାଲଵ୍ଯଜନୋ ଜଯଶବ୍ଦୋତ୍ତରେଣ ଚ
ରାଜସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଧଳା ଛତା ଓ ବାଲିଜା, ଜୟଧ୍ୱନିରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ କୌରଵଂ ରାଜନ୍ଵଚନଂ ସ ଵୃଷସ୍ତଦା। ଅସ୍ଯ ରାଜ୍ଯପ୍ରଦାନସ୍ଯ ସଦୃଶଂ କିଂ ଦଦାନି ତେ
ତାପରେ ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ ଦେଇପାରିବି?'
ପ୍ରବ୍ରୂହି ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କର୍ତା ହ୍ଯସ୍ମି ତଥା ନୃପ। ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସଖ୍ଯମିଚ୍ଛାମୀତ୍ଯାହ ତଂ ସ ସୁଯୋଧନଃ
'ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, କହ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି,' କର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ। ତେବେ ସୁୟୋଧନ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଚାହେଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କର୍ଣସ୍ତଥେତି ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ହର୍ଷାଚ୍ଚୋଭୌ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ପରାଂ ମୁଦମଵାପତୁଃ
ଏଭଳି କହିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ।' ଦୁହେଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତଃ ସ୍ରସ୍ତୋତ୍ତରପଟଃ ସପ୍ରସ୍ଵେଦଃ ସଵେପଥୁଃ। ଵିଵେଶାଧିରଥୋ ରଙ୍ଗଂ ଯଷ୍ଟିପ୍ରାଣୋ ହ୍ଵଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ ଅଧିରଥ, ଉପର ଚାଦର ଖସିଯିବା, ଘାମ ଓ କମ୍ପନ ସହିତ, ନିଜ ପ୍ରାଣର ଡାକ ମାନେ ପରି ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।