ସୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମେଘଗମ୍ଭୀରସ୍ଵରେଣ ଵଦତାଂ ଵରଃ। ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମଜ୍ଞାତଂ ସାଵିତ୍ରଃ ପାକଶାସନିମ୍
ତାପରେ ସେ, ଗମ୍ଭୀର ମେଘର ଶବ୍ଦ ପରି କଣ୍ଠସ୍ୱରରେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ: 'ଭାଇ ଭାଇଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ।'
ପାର୍ଥ ଯତ୍ତେ କୃତଂ କର୍ମ ଵିଶେଷଵଦହଂ ତତଃ। କରିଷ୍ଯେ ପଶ୍ଯତାଂ ନୄଣାଂ ମାଽଽତ୍ମନା ଵିସ୍ମଯଂ ଗମଃ
'ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରିଛ, ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ସେଇ କାମ କରିବି; ମୋ ପ୍ରତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।'
ଅସମାପ୍ତେ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵଚନେ ଵଦତାଂ ଵର। ଯନ୍ତ୍ରୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତ ଇଵୋତ୍ତସ୍ଥୌ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵୈ ସର୍ଵତୋ ଜନଃ
ସେଠାରେ ସେ କଥା ଶେଷ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଉଛନ୍ତି, ସେପରି ତୁରନ୍ତ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନମୁପାଵିଶତ୍। ହ୍ରୀଶ୍ଚ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ବୀଭତ୍ସୁଂ କ୍ଷଣେନାନ୍ଵାଵିଵେଶ ହ
ତାପରେ ମନୁଷ୍ୟସିଂହ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଆସିଗଲା; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ଲଜ୍ଜା ଓ କ୍ରୋଧ ଏକ କ୍ଷଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ କର୍ଣଃ ପ୍ରିଯରଣଃ ସଦା। ଯତ୍କୃତଂ ତତ୍ର ପାର୍ଥେନ ତଚ୍ଚକାର ମହାବଲଃ
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ କର୍ଣ୍ଣ, ଅର୍ଜୁନ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କାମ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ କଲେ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଭାରତ। କର୍ଣଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମୁଦା ତତୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ଆନନ୍ଦରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମହାବାହୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ମାନଦ। ଅହଂ ଚ କୁରୁରାଜ୍ଯଂ ଚ ଯଥେଷ୍ଟମୁପଭୁଜ୍ଯତାମ୍
'ବଡ଼ ବାହୁବଳୀ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ! ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଆସିଛ, ମାନଦାତା। ମୋ ସହିତ କୁରୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଇଚ୍ଛାମତେ ଉପଭୋଗ କର।'
କୃତଂ ସର୍ଵମହଂ ମନ୍ଯେ ସଖିତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵୃଣେ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ପାର୍ଥେନ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ
'ମୁଁ ଭାବୁଛି ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେଲା, ମୁଁ ତୁମକୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ନେଉଛି। ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଚାହେଁ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ପାର୍ଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କର୍ଣେନ ରାଜନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା। କର୍ଣଂ ଦୀର୍ଘାଞ୍ଚିତଭୁଜଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ବିସ୍ତାରିତ କରି କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ମଯା ସାର୍ଧଂ ବନ୍ଧୂନାଂ ପ୍ରିଯକୃଦ୍ଭଵ। ଦୁର୍ହୃଦାଂ କୁରୁ ସର୍ଵେଷାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ପାଦମରିନ୍ଦମ
'ମୋ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର, ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ହେଉ, ଶତ୍ରୁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୁମ ପାଦ ରଖ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।'
ତତଃ କ୍ଷିପ୍ତମିଵାତ୍ମାନଂ ମତ୍ଵା ପାର୍ଥୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। କର୍ଣଂ ଭ୍ରାତୃସମୂହସ୍ଯ ମଧ୍ଯେଽଚଲମିଵ ସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ପାର୍ଥ, ନିଜକୁ ଅପମାନିତ ମନେ କରି, ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଡ଼ିଗଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଅନାହୂତୋପସୃଷ୍ଟାନାମନାହୂତୋପଜଲ୍ପିନାମ୍। ଯେ ଲୋକାସ୍ତାନ୍ହତଃ କର୍ଣ ମଯା ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସେ
'ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ ଯିଏ ଆସେ କିମ୍ବା ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ କଥା କହେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, କର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ହତ କରି ସେଇ ଲୋକ ଦେଇବି।'
ରଙ୍ଗୋଽଯଂ ସର୍ଵସାମାନ୍ଯଃ କିମତ୍ର ତଵ ଫାଲ୍ଗୁନ। ଵୀର୍ଯଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ଚ ରାଜାନୋ ବଲଂ ଧର୍ମୋଽନୁଵର୍ତତେ
ଏହି ରଙ୍ଗ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା; ଏଠାରେ ତୁମର କଣ ଅଧିକାର, ଫାଲ୍ଗୁନ? ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠୁ ଶୂର, ସେମାନେ ଆଗରେ ଥାନ୍ତି, ଶକ୍ତି ସଦା ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରେ।
କିଂ କ୍ଷେପୈର୍ଦୁର୍ବଲାଯାସୈଃ ଶରୈଃ କଥଯ ଭାରତ। ଗୁରୋଃ ସମକ୍ଷଂ ଯାଵତ୍ତେ ହରାମ୍ଯଦ୍ଯ ଶିରଃ ଶରୈଃ
ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାରେ ଶର ଓ ପ୍ରୟାସ କାହିଁକି ଅପବ୍ୟୟ କରିବା, ଭାରତ? କହ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆଜି ମୁଁ ତୋର ମୁଣ୍ଡ ଶର ଦ୍ୱାରା ନେଇଯିବି।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ପାର୍ତଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ଭ୍ରାତୃଭିସ୍ତ୍ଵରଯାଶ୍ଲିଷ୍ଟୋ ରଣାଯୋପଜଗାମ ତମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଁ, ପରପୁର ଜିତିଥିବା ପାର୍ଥ, ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନେନାପି ସ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମରୋଦ୍ଯତଃ। ପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ ସ୍ଥିତଃ କର୍ଣଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଶର ସହିତ ଧନୁଷ ଧରି ସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତଃ ସଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ତନିତୈଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧପୁରୋଗମୈଃ। ଆଵୃତଂ ଗଗନଂ ମେଘୈର୍ବଲାକାପଙ୍କ୍ତିହାସିଭିଃ
ତାପରେ ମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲେ, ବିଜୁଳି ଚମକିଲା, ତଡ଼ିତ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଆଗରେ ଥିଲା, ଶ୍ରେଣୀ ଶ୍ରେଣୀ ଶାରସ ଆକାଶରେ ହାସିଲା।
ତତଃ ସ୍ନେହାଦ୍ଧରିହଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଙ୍ଗାଵଲୋକିନମ୍। ଭାସ୍କରୋଽପ୍ଯନଯନ୍ନାଶଂ ସମୀପୋପଗତାନ୍ଘନାନ୍
ତାପରେ, ହରିଙ୍କ ଅଶ୍ୱପୁତ୍ର ରଙ୍ଗକୁ ଦେଖି ଦୟାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ଓ ଆକାଶରେ ଜମିଥିବା ମେଘମାନେ ଦୂର କରିଦେଲେ।
ମେଘଚ୍ଛାଯୋପଗୂଢସ୍ତୁ ତତୋଽଦୃଶ୍ଯତ ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ସୂର୍ଯାତପପରିକ୍ଷିପ୍ତଃ କର୍ଣୋଽପି ସମଦୃଶ୍ଯତ
ତାପରେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମେଘର ଛାୟାରେ ଲୁଚିଗଲେ; କର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖାଗଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଯତଃ କର୍ଣସ୍ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ଭାରଦ୍ଵାଜଃ କୃପୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଯତଃ ପାର୍ଥସ୍ତତୋଽଭଵନ୍
ଯେଉଁଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସେଠା ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ପାର୍ଥ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, କୃପା ଓ ଭୀଷ୍ମ ସେଠା ଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଧା ରଙ୍ଗଃ ସମଭଵତ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦ୍ଵୈଧମଜାଯତ। କୁନ୍ତିଭୋଜସୁତା ମୋହଂ ଵିଜ୍ଞାତାର୍ଥା ଜଗାମ ହ
ରଙ୍ଗ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା, ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦଳରେ ହେଲେ; କୁନ୍ତିଭୋଜର ଝିଅ ତଥ୍ୟ ଜାଣି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ତଥା ମୋହମାପନ୍ନାଂ ଵିଦୁରଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍। କୁନ୍ତୀମାଶ୍ଵାସଯାମାସ ପ୍ରେଷ୍ଯାଭିଶ୍ଚନ୍ଦନୋଦକୈଃ
ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭ୍ରମରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା ବିଦୁର, କୁନ୍ତିଙ୍କୁ ଦାସୀମାନେ ଓ ଚନ୍ଦନ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣା ତାଵୁଭୌ ପରିଦଂଶିତୌ। ପୁତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସଂଭ୍ରାନ୍ତା ନାନ୍ଵପଦ୍ଯତ କିଂଚନ
ତାପରେ ସ୍ପୃହା ଫେରିଲା, ସେ ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଉତ୍ସୁକତାରେ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାଵୁଦ୍ଯତମହାଚାପୌ କୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧସମାଚାରେ କୁଶଲଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍
ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇଥିବା ଦୁଇ ଯୋଧାକୁ, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ କୃପା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧର ନିୟମ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଣା, କଥା କହିଲେ।
ଅଯଂ ପୃଥାଯାସ୍ତନଯଃ କନୀଯାନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। କୌରଵୋ ଭଵତା ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯତି
ଏହି ପୃଥାଙ୍କ ଅନ୍ୟୁନ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ; କୌରବ ତୋତେ ସହିତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ତ୍ଵମପ୍ଯେଵଂ ମହାବାହୋ ମାତରଂ ପିତରଂ କୁଲମ୍। କଥଯସ୍ଵ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵଂ କୁଲଭୂଷଣମ୍
ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ବଳଶାଳୀ, ରାଜାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମର ମା, ବାପା ଓ କୁଳ କଥା କହ; ତୁମେ ତ କୁଳର ଶୋଭା।
ତତୋ ଵିଦିତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯତି ଵା ନ ଵା। ଵୃଥାକୁଲସମାଚାରୈର୍ନ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ନୃପାତ୍ମଜାଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ପାର୍ଥ ତୋର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଗ୍ରହଣ କରିବେ କି ନାହିଁ; ଅଜଣା କୁଳର ଲୋକ ସହିତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିନାହାନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଵ୍ରୀଡାଵନତମାନନମ୍। ବଭୌ ଵର୍ଷାମ୍ବୁଵିକ୍ଲିନ୍ନଂ ପଦ୍ମମାଗଲିତଂ ଯଥା
ଏପରି କହିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଳସିଗଲା।
ଆଚାର୍ଯ ତ୍ରିଵିଧା ଯୋନୀ ରାଜ୍ଞାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନିଶ୍ଚଯେ। ସତ୍କୁଲୀନଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚ ସେନାଂ ପ୍ରକର୍ଷତି
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ତିନି ପ୍ରକାର; ଏକ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଏକ ଶୂର, ଏକ ଯେଉଁମାନେ ସେନାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ଅଦ୍ଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମତଃ କ୍ଷତ୍ରମଶ୍ମନୋ ଲୋହମୁତ୍ଥିତମ୍। ତେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରଗଂ ତେଜଃ ସ୍ଵାସୁ ଯୋନିଷୁ ଶାମ୍ଯତି
ପାଣିରୁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଥରରୁ ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।