କୁରୁରାଜେ ହି ରଙ୍ଗସ୍ଥେ ଭୀମେ ଚ ବଲିନାଂ ଵରେ। ପକ୍ଷପାତକୃତସ୍ନେହଃ ସ ଦ୍ଵିଧେଵାଭଵଜ୍ଜନଃ
କୁରୁ ରାଜା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଓ ବଳବାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ଥିବା ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ପ୍ରେମ ଓ ପକ୍ଷପାତରେ ଦୁଇ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଜଯ ହେ କୁରୁରାଜେତି ଜଯ ହେ ଭୀମ ଇତ୍ଯୁତ। ପୁରୁଷାଣାଂ ସୁଵିପୁଲାଃ ପ୍ରଣାଦାଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ
‘କୁରୁ ରାଜା ଜୟ ହେଉ!’ ‘ଭୀମ ଜୟ ହେଉ!’—ଏପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍ ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ।
ତତଃ କ୍ଷୁବ୍ଧାର୍ଣଵନିଭଂ ରଙ୍ଗମାଲୋକ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରମଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାରଯୈତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ କୃତଯୋଗ୍ଯାଵୁଭାଵପି। ମା ଭୂଦ୍ରଙ୍ଗପ୍ରକୋପୋଽଯଂ ଭୀମଦୁର୍ଯୋଧନୋଦ୍ଭଵଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ରୋକ। ଭୀମ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ଆଉ ବଢ଼ିନଯାଉ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଵେଗେନ ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ଗୁରୋରାଜ୍ଞା ଭୀମ ଇତି ଗାନ୍ଧାରେ ଗୁରୁଶାସନମ୍। ଅଲଂ ଶିକ୍ଷାକୃତଂ ଵେଗମଲଂ ସାହସମିତ୍ଯୁତ
ତାପରେ ଅଶ୍ୱଥାମା ତ୍ୱରିତ ଉଠି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, କହିଲେ—‘ଭୀମ, ଚାଲିଲା! ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ଚାଲିଲା! ଏହି ଦେଖାଦେଖି, ଏହି ତ୍ୱରା, ଏହି ସାହସ ଏଠି ଥାମ।’
ତତସ୍ତାଵୁଦ୍ଯତଗତୌ ଗୁରୁପୁତ୍ରେଣ ଵାରିତୌ। ଯୁଗାନ୍ତାନିଲସଂକ୍ଷୁବ୍ଧୌ ମହାଵେଲାଵିଵାର୍ଣଵୌ
ତାପରେ, ଗୁରୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା ସହ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ବିପ୍ଳବୀ ସମୁଦ୍ର ପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ତତୋ ରଙ୍ଗାଙ୍ଗଣଗତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ନିଵାର୍ଯ ଵାଦିତ୍ରଗଣଂ ମହାମେଘନିଭସ୍ଵନମ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ରମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯୋ ମେ ପୁତ୍ରାତ୍ପ୍ରିଯତରଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଐନ୍ଦ୍ରିରିନ୍ଦ୍ରାନୁଜସମଃ ସ ପାର୍ଥୋ ଦୃଶ୍ଯତାମିତି
ମୋ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ସଦୃଶ, ସେଇ ପାର୍ଥକୁ ଏବେ ଦେଖ।
ଆଚାର୍ଯଵଚନେନାଥ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ଯୁଵା। ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣଃ ପୂର୍ଣତୂଣଃ ସକାର୍ମୁକଃ
ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯୁବକଟି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଙ୍ଗୁଠିର ରକ୍ଷା ପିନ୍ଧି, ତୀରଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ଦେଖାଦେଲେ।
କାଞ୍ଚନଂ କଵଚଂ ବିଭ୍ରତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯ ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ସାର୍କଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧତଡିତ୍ସସନ୍ଧ୍ଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧି, ଫାଲ୍ଗୁନ ଏମିତି ଦେଖାଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳିର ଚମକରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ତତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ରଙ୍ଗସ୍ଯ ସମୁତ୍ପିଞ୍ଜଲକୋଽଭଵତ୍। ପ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ଚ ଵାଦ୍ଯାନି ସଶଙ୍ଖାନି ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ସମଗ୍ର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନା ହେଲା; ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଓ ଶଂଖ ଚାରିପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବଜିଉଠିଲା।
ଏଷ କୁନ୍ତୀସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନେଷ ମଧ୍ଯମପାଣ୍ଡଵଃ। ଏଷ ପୁତ୍ରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁରୂଣାମେଷ ରକ୍ଷିତା
ଏହି କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗୌରବମୟ ପୁଅ, ମଧ୍ୟମ ପାଣ୍ଡବ; ଏହି ବଡ଼ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, କୁରୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ।
ଏଷୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଷ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଏଷ ଶୀଲଵତାଂ ଚାପି ଶୀଲଜ୍ଞାନନିଧିଃ ପରଃ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶିଳ୍ପବାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ତୁମୁଲା ଵାଚଃ ଶୁଶ୍ରୁଵୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷକେରିତାଃ। କୁନ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରସ୍ରଵସଂଯୁକ୍ତୈରସ୍ରୈଃ କ୍ଲିନ୍ନମୁରୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଦର୍ଶକମାନେ କହିଲେ; କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଛାତି ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲା।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପୂର୍ଣଶ୍ରୁତିରଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଦୁରଂ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ଷତ୍ତଃ କ୍ଷୁବ୍ଧାର୍ଣଵନିଭଃ କିମେଷ ସୁମହାସ୍ଵନଃ। ସହସୈଵୋତ୍ଥିତୋ ରଙ୍ଗେ ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵ ନଭସ୍ତଲମ୍
ହେ କ୍ଷତ୍ତା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଣ, ଯାହା ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ହଠାତ୍ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଉଠିଛି, ମନେ ହେଉଛି ଆକାଶକୁ ଫାଟିଦେଉଛି?
ଏଷ ପାର୍ଥୋ ମହାରାଜ ଫାଲ୍ଗୁନଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଅଵତୀର୍ଣଃ ସକଵଚସ୍ତତ୍ରୈଵ ସୁମିହାସ୍ଵନଃ
ଏଠି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ, ପାର୍ଥ, ଫାଲ୍ଗୁନ ଆସିଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଛନ୍ତି।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ରକ୍ଷିତୋଽସ୍ମି ମହାମତେ। ପୃଥାରଣିସମୁଦ୍ଭୂତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ପାଣ୍ଡଵଵହ୍ନିଭିଃ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ମୁଁ ରକ୍ଷିତ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୃଥା ଜନ୍ମାଇଥିବା ତିନି ପାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନିମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରମୁଦିତେ ରଙ୍ଗେ କଥଂଚିତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ। ଦର୍ଶଯାମାସ ବୀଭତ୍ସୁରାଚାର୍ଯାଯାସ୍ତ୍ରଲାଘଵମ୍
ସେଇ ମହୋତ୍ସବ ମଞ୍ଚରେ ଆନନ୍ଦ ଛାଇଥିଲା, ଭୀମର ଭାଇ ଅର୍ଜୁନ ଆସି, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଲେ।
ଆଗ୍ନେଯେନାସୃଜଦ୍ଵହ୍ନିଂ ଵାରୁଣେନାସୃଜତ୍ପଯଃ। ଵାଯଵ୍ଯେନାସୃଜଦ୍ଵହ୍ନିଂ ପାର୍ଜନ୍ଯେନାସୃଜଦ୍ଧନାନ୍
ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଜଳ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଣି ଦେଲେ, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଦେଲେ, ବର୍ଷା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧନ ଦେଲେ।
ଭୌମେନ ପ୍ରାସୃଜଦ୍ଭୂମିଂ ପାର୍ଵତେନାସୃଜଦ୍ଗିରୀନ୍। ଅନ୍ତର୍ଧାନେନ ଚାସ୍ତ୍ରେଣ ପୁନରନ୍ତର୍ହିତୋଽଭଵତ୍
ଭୂମି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ତିଆରି କଲେ, ପାହାଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଦେଲେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଉଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରାଂଶୁଃ କ୍ଷଣାଦ୍ଧ୍ରସ୍ଵଃ କ୍ଷଣାଚ୍ଚ ରଥଧୂର୍ଗତଃ। କ୍ଷଣେନ ରଥମଧ୍ଯସ୍ଥଃ କ୍ଷଣେନାଵତରନ୍ମହୀମ୍
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଉଚ୍ଚ, ପୁଣି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଛୋଟ, ଆଉ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରଥର ଧ୍ୱଜରେ, ପୁଣି ରଥ ମଧ୍ୟରେ, ଆଉ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ।
ସୁକୁମାରଂ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଚ ଗୁରୁ ଚାପି ଗୁରୁପ୍ରିଯଃ। ସୌଷ୍ଠଵେନାଭିସଂଯୁକ୍ତଃ ସୋଽଵିଧ୍ଯଦ୍ଵିଵିଧୈଃ ଶରୈଃ
ସେ ନରମ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଭାରୀ ଓ ଭାରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଦକ୍ଷତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଭ୍ରମତଶ୍ଚ ଵରାହସ୍ଯ ଲୋହସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ସମମ୍। ପଞ୍ଚବାଣାନସଂକ୍ତାନ୍ସଂମୁମୋଚୈକବାଣଵତ୍
ଏକ ଲୋହା ଶୂକର ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣ ଏକାସାଥିରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଏକ ବାଣ ଭଳି।
ଗଵ୍ଯେ ଵିଷାଣକୋଶେ ଚ ଚଲେ ରଜ୍ଜ୍ଵଵଲମ୍ବିନି। ନିଚଖାନ ମହାଵୀର୍ଯଃ ସାଯକାନେକଵିଂଶତିମ୍
ଗାଈର ଶିଙ୍ଗର ଖୋଲ ଓ ଚଳିତ ଦୋରୀରେ, ସେ ଏକୋଇଶଟି ବାଣ ଗାଢ଼ିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପାର।
ଇତ୍ଯେଵମାଦି ସୁମହତ୍ଖଡ୍ଗେ ଧନୁଷି ଚାନଘ। ଗଦାଯାଂ ଶସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ମଣ୍ଡଲାନି ହ୍ଯଦର୍ଶଯତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ବଡ଼ ତଳୱାର, ଧନୁଷ ଓ ଗଦାରେ, ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ଅର୍ଜୁନ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଇଲେ।
ତତଃ ସମାପ୍ତଭୂଯିଷ୍ଠେ ତସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ଭାରତ। ମନ୍ଦୀଭୂତେ ସମାଜେ ଚ ଵାଦିତ୍ରସ୍ଯ ଚ ନିଃସ୍ଵନେ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସମାବେଶ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ମନ୍ଦ ହେଲା।
ଦ୍ଵାରଦେଶାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତୋ ମାହାତ୍ମ୍ଯବଲସୂଚକଃ। ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷସଦୃଶଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଭୁଜନିଃସ୍ଵନଃ
ଦ୍ୱାର ଦିଗରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଏକ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ବଜ୍ର ଭଙ୍ଗିବା ଭଳି, ବାହୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା।
ଦୀର୍ଯନ୍ତେ କିଂ ନୁ ଗିରଯଃ କିଂସ୍ଵିଦ୍ଭୂମିର୍ଵିଦୀର୍ଯତେ। କିଂସ୍ଵିଦାପୂର୍ଯତେ ଵ୍ଯୋମ ଜଲଧାରାଘନୈର୍ଘନୈଃ
ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି କି? ଭୂମି ଫାଟୁଛି କି? ଆକାଶ ଘନ ମେଘରେ ପୂରିଯାଉଛି କି?
ରଙ୍ଗସ୍ଯୈଵଂ ମତିରଭୂତ୍କ୍ଷଣେନ ଵସୁଧାଧିପ। ଦ୍ଵାରଂ ଚାଭିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷକାସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭୂମିର ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା, ସେଇବେଳେ ସମସ୍ତ ଦର୍ଶକ ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଦେଖିଲେ।