ତେ ସ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ଯାଣି ବିଭିଦୁର୍ବାଣୈର୍ନାମାଙ୍କଶୋଭିତୈଃ। ଵିଵିଧୈର୍ଲାଘଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୈରୁହ୍ଯନ୍ତୋ ଵାଜିଭିର୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ନାମ ଲେଖା ତୀର ଦ୍ୱାରା, ଦକ୍ଷତାରେ ଛାଡ଼ି, ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦିଲେ।
ତତ୍କୁମାରବଲଂ ତତ୍ର ଗୃହୀତଶରକାର୍ମୁକମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତେ ଵିସ୍ମିତାଭଵନ୍
ତୀର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ସେଇ କୁମାରମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେଇ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଦର୍ଶକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସହସା ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନରାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଭାରତ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଜଣେ ହଟାତ୍ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଫୁଲିଯାଇ, 'ବାହ୍ ବାହ୍' ବୋଲି କହିଲେ, ହେ ଭାରତ।
କୃତ୍ଵା ଧନୁଷି ତେ ମାର୍ଗାନ୍ରଥଚର୍ଯାସୁ ଚାସକୃତ୍। ଗଜପୃଷ୍ଠେଽଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେ ଚ ନିଯୁଦ୍ଧେ ଚ ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ଧନୁଷରେ ନିଜ କୌଶଳ ବାରମ୍ବାର ଦେଖାଇଲେ—ରଥ ଚଳାଣରେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପିଠିରେ, ଏବଂ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାବଳ ଦେଖାଇଲେ।
ଗୃହୀତଖଡ୍ଗଚର୍ମାଣସ୍ତତୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ତ୍ସରୁମାର୍ଗାନ୍ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାଂଶ୍ଚେରୁଃ ସର୍ଵାସୁ ଭୂମିଷୁ
ତାପରେ ସେମାନେ ଖଡ଼ଗ ଓ ଢାଳ ଧରି, ପୁଣିଥରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମଞ୍ଚର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଣ କଲେ।
ଲାଘଵଂ ସୌଷ୍ଠଵଂ ଶୋଭାଂ ସ୍ଥିରତ୍ଵଂ ଦୃଢମୁଷ୍ଟିତାମ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଯୋଗଂ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଣୋଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଚପଳତା, ଦକ୍ଷତା, ରୂପ, ଦୃଢ଼ତା ଓ ମଜବୁତ ଧରିବା କୌଶଳ ଦେଖିଲେ—ଖଡ଼ଗ ଓ ଢାଳ ବ୍ୟବହାରରେ।
ଅଥ ତୌ ନିତ୍ଯସଂହୃଷ୍ଟୌ ସୁଯୋଧନଵୃକୋଦରୌ। ଅଵତୀର୍ଣୌ ଗଦାହସ୍ତାଵେକଶୃଙ୍ଗାଵିଵାଚଲୌ
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ—ସୁୟୋଧନ ଓ ବୃକୋଦର—ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ଏକ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ଦୁଇଟି ପରି ମଞ୍ଚକୁ ଉତରିଲେ।
ବଦ୍ଧକକ୍ଷ୍ଯୌ ମହାବାହୂ ପୌରୁଷେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତୌ। ବୃଂହନ୍ତୌ ଵାସିତାହେତୋଃ ସମଦାଵିଵ କୁଞ୍ଜରୌ
ମଜବୁତ କମର ବାନ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନେଇ, ପୁରୁଷ ମାନରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଯାଇଥିଲେ—ଯେପରି ମଦ ହୋଇଥିବା ଦୁଇଟି ହାତୀ।
ତୌ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣସଵ୍ଯାନି ମଣ୍ଡଲାନି ମହାବଲୌ। ଚେରତୁର୍ମଣ୍ଡଲଗତୌ ସମଦାଵିଵ କୁଞ୍ଜରୌ
ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଏକାଉଁଠି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପଟେ ଘୂରି ଘୂରି ଚାଲିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଦୁଇଟି ସମାନ ଶକ୍ତିର ହାତୀ ମାନେ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵାରଣିଃ। ନ୍ଯଵେଦଯେତାଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୁମାରାଣାଂ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପାଣ୍ଡବ ହାତୀ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଓ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଖବର ଦେଲେ।
କୁରୁରାଜେ ହି ରଙ୍ଗସ୍ଥେ ଭୀମେ ଚ ବଲିନାଂ ଵରେ। ପକ୍ଷପାତକୃତସ୍ନେହଃ ସ ଦ୍ଵିଧେଵାଭଵଜ୍ଜନଃ
କୁରୁ ରାଜା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଓ ବଳବାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ଥିବା ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ପ୍ରେମ ଓ ପକ୍ଷପାତରେ ଦୁଇ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଜଯ ହେ କୁରୁରାଜେତି ଜଯ ହେ ଭୀମ ଇତ୍ଯୁତ। ପୁରୁଷାଣାଂ ସୁଵିପୁଲାଃ ପ୍ରଣାଦାଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ
‘କୁରୁ ରାଜା ଜୟ ହେଉ!’ ‘ଭୀମ ଜୟ ହେଉ!’—ଏପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍ ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ।
ତତଃ କ୍ଷୁବ୍ଧାର୍ଣଵନିଭଂ ରଙ୍ଗମାଲୋକ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରମଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାରଯୈତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ କୃତଯୋଗ୍ଯାଵୁଭାଵପି। ମା ଭୂଦ୍ରଙ୍ଗପ୍ରକୋପୋଽଯଂ ଭୀମଦୁର୍ଯୋଧନୋଦ୍ଭଵଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ରୋକ। ଭୀମ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ଆଉ ବଢ଼ିନଯାଉ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଵେଗେନ ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ଗୁରୋରାଜ୍ଞା ଭୀମ ଇତି ଗାନ୍ଧାରେ ଗୁରୁଶାସନମ୍। ଅଲଂ ଶିକ୍ଷାକୃତଂ ଵେଗମଲଂ ସାହସମିତ୍ଯୁତ
ତାପରେ ଅଶ୍ୱଥାମା ତ୍ୱରିତ ଉଠି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, କହିଲେ—‘ଭୀମ, ଚାଲିଲା! ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ଚାଲିଲା! ଏହି ଦେଖାଦେଖି, ଏହି ତ୍ୱରା, ଏହି ସାହସ ଏଠି ଥାମ।’
ତତସ୍ତାଵୁଦ୍ଯତଗତୌ ଗୁରୁପୁତ୍ରେଣ ଵାରିତୌ। ଯୁଗାନ୍ତାନିଲସଂକ୍ଷୁବ୍ଧୌ ମହାଵେଲାଵିଵାର୍ଣଵୌ
ତାପରେ, ଗୁରୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା ସହ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ବିପ୍ଳବୀ ସମୁଦ୍ର ପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ତତୋ ରଙ୍ଗାଙ୍ଗଣଗତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ନିଵାର୍ଯ ଵାଦିତ୍ରଗଣଂ ମହାମେଘନିଭସ୍ଵନମ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ରମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯୋ ମେ ପୁତ୍ରାତ୍ପ୍ରିଯତରଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଐନ୍ଦ୍ରିରିନ୍ଦ୍ରାନୁଜସମଃ ସ ପାର୍ଥୋ ଦୃଶ୍ଯତାମିତି
ମୋ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ସଦୃଶ, ସେଇ ପାର୍ଥକୁ ଏବେ ଦେଖ।
ଆଚାର୍ଯଵଚନେନାଥ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ଯୁଵା। ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣଃ ପୂର୍ଣତୂଣଃ ସକାର୍ମୁକଃ
ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯୁବକଟି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଙ୍ଗୁଠିର ରକ୍ଷା ପିନ୍ଧି, ତୀରଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ଦେଖାଦେଲେ।
କାଞ୍ଚନଂ କଵଚଂ ବିଭ୍ରତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯ ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ସାର୍କଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧତଡିତ୍ସସନ୍ଧ୍ଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧି, ଫାଲ୍ଗୁନ ଏମିତି ଦେଖାଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳିର ଚମକରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ତତଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ରଙ୍ଗସ୍ଯ ସମୁତ୍ପିଞ୍ଜଲକୋଽଭଵତ୍। ପ୍ରାଵାଦ୍ଯନ୍ତ ଚ ଵାଦ୍ଯାନି ସଶଙ୍ଖାନି ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ସମଗ୍ର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନା ହେଲା; ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ର ଓ ଶଂଖ ଚାରିପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବଜିଉଠିଲା।
ଏଷ କୁନ୍ତୀସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନେଷ ମଧ୍ଯମପାଣ୍ଡଵଃ। ଏଷ ପୁତ୍ରୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁରୂଣାମେଷ ରକ୍ଷିତା
ଏହି କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗୌରବମୟ ପୁଅ, ମଧ୍ୟମ ପାଣ୍ଡବ; ଏହି ବଡ଼ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, କୁରୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ।
ଏଷୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଷ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଏଷ ଶୀଲଵତାଂ ଚାପି ଶୀଲଜ୍ଞାନନିଧିଃ ପରଃ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶିଳ୍ପବାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ତୁମୁଲା ଵାଚଃ ଶୁଶ୍ରୁଵୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷକେରିତାଃ। କୁନ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରସ୍ରଵସଂଯୁକ୍ତୈରସ୍ରୈଃ କ୍ଲିନ୍ନମୁରୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଦର୍ଶକମାନେ କହିଲେ; କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଛାତି ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲା।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପୂର୍ଣଶ୍ରୁତିରଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵିଦୁରଂ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ
ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କ୍ଷତ୍ତଃ କ୍ଷୁବ୍ଧାର୍ଣଵନିଭଃ କିମେଷ ସୁମହାସ୍ଵନଃ। ସହସୈଵୋତ୍ଥିତୋ ରଙ୍ଗେ ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵ ନଭସ୍ତଲମ୍
ହେ କ୍ଷତ୍ତା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଣ, ଯାହା ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ହଠାତ୍ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଉଠିଛି, ମନେ ହେଉଛି ଆକାଶକୁ ଫାଟିଦେଉଛି?
ଏଷ ପାର୍ଥୋ ମହାରାଜ ଫାଲ୍ଗୁନଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଅଵତୀର୍ଣଃ ସକଵଚସ୍ତତ୍ରୈଵ ସୁମିହାସ୍ଵନଃ
ଏଠି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ, ପାର୍ଥ, ଫାଲ୍ଗୁନ ଆସିଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଛନ୍ତି।
ଧନ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋଽସ୍ମି ରକ୍ଷିତୋଽସ୍ମି ମହାମତେ। ପୃଥାରଣିସମୁଦ୍ଭୂତୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ପାଣ୍ଡଵଵହ୍ନିଭିଃ
ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ମୁଁ ରକ୍ଷିତ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୃଥା ଜନ୍ମାଇଥିବା ତିନି ପାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନିମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରମୁଦିତେ ରଙ୍ଗେ କଥଂଚିତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ। ଦର୍ଶଯାମାସ ବୀଭତ୍ସୁରାଚାର୍ଯାଯାସ୍ତ୍ରଲାଘଵମ୍
ସେଇ ମହୋତ୍ସବ ମଞ୍ଚରେ ଆନନ୍ଦ ଛାଇଥିଲା, ଭୀମର ଭାଇ ଅର୍ଜୁନ ଆସି, ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଲେ।
ଆଗ୍ନେଯେନାସୃଜଦ୍ଵହ୍ନିଂ ଵାରୁଣେନାସୃଜତ୍ପଯଃ। ଵାଯଵ୍ଯେନାସୃଜଦ୍ଵହ୍ନିଂ ପାର୍ଜନ୍ଯେନାସୃଜଦ୍ଧନାନ୍
ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଜଳ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଣି ଦେଲେ, ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଦେଲେ, ବର୍ଷା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧନ ଦେଲେ।