ରଙ୍ଗମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ଦ୍ରୋଣମଭିଵାଦ୍ଯ ନରର୍ଷଭାଃ। ଚକ୍ରୁଃ ପୂଜାଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ କୃପସ୍ଯ ଚ
ମଞ୍ଚର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଓ ପୂଜା କଲେ।
ଆଶୀର୍ଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଯୁକ୍ତାଭିଃ ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟମାନସାଃ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ପୁନଃ ଶସ୍ତ୍ରାନ୍ବଲିପୁଷ୍ପୈଃ ସମର୍ଚିତାନ୍
ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ପୁଣିଥରେ ଫୁଲ ଓ ବଳି ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଥିବା ଶସ୍ତ୍ରମାନେକୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ରକ୍ତଚନ୍ଦନସଂମିଶ୍ରୈଃ ସ୍ଵଯମର୍ଚନ୍ତି କୌରଵାଃ। ରକ୍ତଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଶ୍ଚ ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନୁଧାରିଣଃ
କୌରବମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶସ୍ତ୍ରମାନେକୁ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଲାଲ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିଲେ।
ସର୍ଵେ ରକ୍ତପତାକାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନାଃ। ଦ୍ରୋଣେନ ସମନୁଜ୍ଞାତା ଗୃହ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପରନ୍ତପାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ଲାଲ ପତାକା ଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଥିଲା। ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ମହାବୀରମାନେ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।
ଧନୂଂଷି ପୂର୍ଵ ସଂଗୃହ୍ଯ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷିତାଃ। ସଜ୍ଯାନି ଵିଵିଧାକାରାଃ ଶରୈଃ ସନ୍ଧାଯ କୌରଵା
କୌରବମାନେ ପ୍ରଥମେ ତାରା ଗହଣା ଲଗାଇଥିବା ଧନୁଷ ନେଲେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଧନୁଷ ତଣି ତାର ଚଢାଇଲେ ଏବଂ ତାରରେ ତୀର ଲଗେଇଲେ।
ଜ୍ଯାଘୋଷଂ ତଲଘୋଷଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଭୂତାନ୍ଯମୋହଯନ୍
ଧନୁଷର ତାର ଝଙ୍କାର ଓ ହାତ ତାଳିର ଶବ୍ଦ କରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଲେ।
ଅନୁଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚ ତେ ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁନରୋଗମାଃ। ଚକ୍ରୁରସ୍ତ୍ରଂ ମହାଵୀର୍ଯାଃ କୁମାରାଃ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ସେଠାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେଇ ପ୍ରବଳ କୁମାରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅକ୍ଷତ ରହି, ଅଦ୍ଭୁତ ଶସ୍ତ୍ର କୌଶଳ ଦେଖାଇଲେ।
କେଷାଂଚିତ୍ତତ୍ର ମାଲ୍ଯେଷୁ ଶରା ନିପତିତା ନୃପ। କେଷାଂଚିତ୍ପୁଷ୍ପମୁକୁଟେ ନିପତନ୍ତି ସ୍ମ ସାଯକାଃ
ହେ ରାଜା, କିଛି ଲୋକଙ୍କ ମାଳା ଉପରେ ତୀର ପଡ଼ିଲା, କିଛିଙ୍କ ଫୁଲ ମୁକୁଟ ଉପରେ ତୀର ଲାଗିଲା।
କେଚିଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯାଣି ଵିଵିଧୈର୍ବାଣୈରାହିତଲକ୍ଷଣୈଃ। ବିଭିଦୁର୍ଲାଘଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୈର୍ଗୁରୂଣି ଚ ଲଘୂନି ଚ
କିଛି ଯୋଧା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା, ଦକ୍ଷତାରେ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ଏବଂ ଛୋଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଉଭୟକୁ ଭେଦିଲେ।
କେଚିଚ୍ଛରାକ୍ଷେପଭଯାଚ୍ଛିରାଂସ୍ଯଵନନାମିରେ। ମନୁଜା ଧୃଷ୍ଟମପରେ ଵୀକ୍ଷାଞ୍ଚକ୍ରୁଃ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ
କିଛି ଲୋକ ତୀର ଭୁଲିଯିବା ଭୟରେ ମୁଣ୍ଡ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଦୃଢ଼ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ତେ ସ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ଯାଣି ବିଭିଦୁର୍ବାଣୈର୍ନାମାଙ୍କଶୋଭିତୈଃ। ଵିଵିଧୈର୍ଲାଘଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୈରୁହ୍ଯନ୍ତୋ ଵାଜିଭିର୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେମାନେ ନିଜ ନାମ ଲେଖା ତୀର ଦ୍ୱାରା, ଦକ୍ଷତାରେ ଛାଡ଼ି, ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦିଲେ।
ତତ୍କୁମାରବଲଂ ତତ୍ର ଗୃହୀତଶରକାର୍ମୁକମ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତେ ଵିସ୍ମିତାଭଵନ୍
ତୀର ଓ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ସେଇ କୁମାରମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସେଇ ସେନାକୁ ଦେଖି, ଦର୍ଶକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସହସା ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନରାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ। ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଭାରତ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଜଣେ ହଟାତ୍ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଫୁଲିଯାଇ, 'ବାହ୍ ବାହ୍' ବୋଲି କହିଲେ, ହେ ଭାରତ।
କୃତ୍ଵା ଧନୁଷି ତେ ମାର୍ଗାନ୍ରଥଚର୍ଯାସୁ ଚାସକୃତ୍। ଗଜପୃଷ୍ଠେଽଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେ ଚ ନିଯୁଦ୍ଧେ ଚ ମହାବଲାଃ
ସେମାନେ ଧନୁଷରେ ନିଜ କୌଶଳ ବାରମ୍ବାର ଦେଖାଇଲେ—ରଥ ଚଳାଣରେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ପିଠିରେ, ଏବଂ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାବଳ ଦେଖାଇଲେ।
ଗୃହୀତଖଡ୍ଗଚର୍ମାଣସ୍ତତୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। ତ୍ସରୁମାର୍ଗାନ୍ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାଂଶ୍ଚେରୁଃ ସର୍ଵାସୁ ଭୂମିଷୁ
ତାପରେ ସେମାନେ ଖଡ଼ଗ ଓ ଢାଳ ଧରି, ପୁଣିଥରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମଞ୍ଚର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଣ କଲେ।
ଲାଘଵଂ ସୌଷ୍ଠଵଂ ଶୋଭାଂ ସ୍ଥିରତ୍ଵଂ ଦୃଢମୁଷ୍ଟିତାମ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଯୋଗଂ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଣୋଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଚପଳତା, ଦକ୍ଷତା, ରୂପ, ଦୃଢ଼ତା ଓ ମଜବୁତ ଧରିବା କୌଶଳ ଦେଖିଲେ—ଖଡ଼ଗ ଓ ଢାଳ ବ୍ୟବହାରରେ।
ଅଥ ତୌ ନିତ୍ଯସଂହୃଷ୍ଟୌ ସୁଯୋଧନଵୃକୋଦରୌ। ଅଵତୀର୍ଣୌ ଗଦାହସ୍ତାଵେକଶୃଙ୍ଗାଵିଵାଚଲୌ
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ—ସୁୟୋଧନ ଓ ବୃକୋଦର—ସଦା ଆନନ୍ଦିତ, ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ଏକ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ଦୁଇଟି ପରି ମଞ୍ଚକୁ ଉତରିଲେ।
ବଦ୍ଧକକ୍ଷ୍ଯୌ ମହାବାହୂ ପୌରୁଷେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତୌ। ବୃଂହନ୍ତୌ ଵାସିତାହେତୋଃ ସମଦାଵିଵ କୁଞ୍ଜରୌ
ମଜବୁତ କମର ବାନ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନେଇ, ପୁରୁଷ ମାନରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଯାଇଥିଲେ—ଯେପରି ମଦ ହୋଇଥିବା ଦୁଇଟି ହାତୀ।
ତୌ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣସଵ୍ଯାନି ମଣ୍ଡଲାନି ମହାବଲୌ। ଚେରତୁର୍ମଣ୍ଡଲଗତୌ ସମଦାଵିଵ କୁଞ୍ଜରୌ
ସେଇ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ଏକାଉଁଠି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପଟେ ଘୂରି ଘୂରି ଚାଲିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଦୁଇଟି ସମାନ ଶକ୍ତିର ହାତୀ ମାନେ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
ଵିଦୁରୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵାରଣିଃ। ନ୍ଯଵେଦଯେତାଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୁମାରାଣାଂ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପାଣ୍ଡବ ହାତୀ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଓ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଖବର ଦେଲେ।
କୁରୁରାଜେ ହି ରଙ୍ଗସ୍ଥେ ଭୀମେ ଚ ବଲିନାଂ ଵରେ। ପକ୍ଷପାତକୃତସ୍ନେହଃ ସ ଦ୍ଵିଧେଵାଭଵଜ୍ଜନଃ
କୁରୁ ରାଜା ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଓ ବଳବାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀମ ଥିବା ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ପ୍ରେମ ଓ ପକ୍ଷପାତରେ ଦୁଇ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ଜଯ ହେ କୁରୁରାଜେତି ଜଯ ହେ ଭୀମ ଇତ୍ଯୁତ। ପୁରୁଷାଣାଂ ସୁଵିପୁଲାଃ ପ୍ରଣାଦାଃ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ
‘କୁରୁ ରାଜା ଜୟ ହେଉ!’ ‘ଭୀମ ଜୟ ହେଉ!’—ଏପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍ ଚିତ୍କାର କରିଉଠିଲେ।
ତତଃ କ୍ଷୁବ୍ଧାର୍ଣଵନିଭଂ ରଙ୍ଗମାଲୋକ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରମଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରଙ୍ଗମଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵାରଯୈତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ କୃତଯୋଗ୍ଯାଵୁଭାଵପି। ମା ଭୂଦ୍ରଙ୍ଗପ୍ରକୋପୋଽଯଂ ଭୀମଦୁର୍ଯୋଧନୋଦ୍ଭଵଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ରୋକ। ଭୀମ ଓ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ଆଉ ବଢ଼ିନଯାଉ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଵେଗେନ ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ଗୁରୋରାଜ୍ଞା ଭୀମ ଇତି ଗାନ୍ଧାରେ ଗୁରୁଶାସନମ୍। ଅଲଂ ଶିକ୍ଷାକୃତଂ ଵେଗମଲଂ ସାହସମିତ୍ଯୁତ
ତାପରେ ଅଶ୍ୱଥାମା ତ୍ୱରିତ ଉଠି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ, କହିଲେ—‘ଭୀମ, ଚାଲିଲା! ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ଚାଲିଲା! ଏହି ଦେଖାଦେଖି, ଏହି ତ୍ୱରା, ଏହି ସାହସ ଏଠି ଥାମ।’
ତତସ୍ତାଵୁଦ୍ଯତଗତୌ ଗୁରୁପୁତ୍ରେଣ ଵାରିତୌ। ଯୁଗାନ୍ତାନିଲସଂକ୍ଷୁବ୍ଧୌ ମହାଵେଲାଵିଵାର୍ଣଵୌ
ତାପରେ, ଗୁରୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା ସହ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ବିପ୍ଳବୀ ସମୁଦ୍ର ପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ତତୋ ରଙ୍ଗାଙ୍ଗଣଗତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ନିଵାର୍ଯ ଵାଦିତ୍ରଗଣଂ ମହାମେଘନିଭସ୍ଵନମ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବଡ଼ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ବାଦ୍ୟୟନ୍ତ୍ରମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯୋ ମେ ପୁତ୍ରାତ୍ପ୍ରିଯତରଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ। ଐନ୍ଦ୍ରିରିନ୍ଦ୍ରାନୁଜସମଃ ସ ପାର୍ଥୋ ଦୃଶ୍ଯତାମିତି
ମୋ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ସଦୃଶ, ସେଇ ପାର୍ଥକୁ ଏବେ ଦେଖ।
ଆଚାର୍ଯଵଚନେନାଥ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ଯୁଵା। ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣଃ ପୂର୍ଣତୂଣଃ ସକାର୍ମୁକଃ
ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯୁବକଟି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଙ୍ଗୁଠିର ରକ୍ଷା ପିନ୍ଧି, ତୀରଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ଦେଖାଦେଲେ।
କାଞ୍ଚନଂ କଵଚଂ ବିଭ୍ରତ୍ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯ ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ସାର୍କଃ ସେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧତଡିତ୍ସସନ୍ଧ୍ଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧି, ଫାଲ୍ଗୁନ ଏମିତି ଦେଖାଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୁଳିର ଚମକରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳର ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।