ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ବୀଭତ୍ସୁର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଅଵାର୍ଯୈଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଗ୍ରାହଂ ମଗ୍ନମମ୍ଭସ୍ଯତାଡଯତ୍
ସେଇ କଥା ହେବା ସହିତ, ଭୀମସେନ ତୀବ୍ର ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମଗରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଇତରେ ତ୍ଵଥ ସଂମୂଢାସ୍ତତ୍ରପତ୍ର ପ୍ରପେଦିରେ। ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରିଯୋପେତଂ ଦ୍ରୋଣୋଽମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ତାହା ଥିଲା, ସେଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିଖୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବିଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା। ସ ପାର୍ଥବାଣୈର୍ବହୁଧା ଖଣ୍ଡଶଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ
ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ ଓ ଖୁସି ହେଲେ; କାରଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ମଗରଟି ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ଗ୍ରାହଃ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପେଦେ ଜଙ୍ଘାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମନଃ। `ସର୍ଵକ୍ରିଯାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାନାତ୍ତଥା ଶିଷ୍ଯାନ୍ସମାନଯତ୍
ମଗରଟି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଦ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚିତ୍ରସେନଂ ଦୁଃଶାସନଵିଵିଂଶତୀ। ଅର୍ଜୁନଂ ଚ ସମାନୀଯ ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ
ସେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଚିତ୍ରସେନ, ଦୁଃଶାସନ, ବିବିଂଶତି, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଶିଶୁକଂ ମୃଣ୍ମଯଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋ ଗଙ୍ଗାଜଲେ ତତଃ। ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ଚୈଵ କ୍ଷିପତି ସ୍ମ ମହାଭୁଜଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୋଣ ମାଟିରେ ଏକ ଶିଶୁ ତିଆରି କରି, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵାସସା ଚୈଵ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଦାଚ୍ଛରାସନମ୍। ଶିଶୁକଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯତେମଂ ଵୈ ଜଲସ୍ଥଂ ବଦ୍ଧଚକ୍ଷୁଷଃ
ସେ ଶିଶୁର ଆଖି ଓ ଶରୀରକୁ କପଡ଼ାରେ ବାନ୍ଧି, ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହି ଜଳରେ ଭାସୁଥିବା ଶିଶୁକୁ ଆଖି ବନ୍ଧି ମାର।"
ତତ୍କ୍ଷଣେନୈଵ ବୀଭତ୍ସୁରାଵାପୈର୍ଦଶଭିର୍ଵଶୀ। ପଞ୍ଚକୈରନୁଵିଵ୍ଯାଧ ମଗ୍ନଂ ଶିଶୁକମମ୍ଭସି
ସେଇ ସମୟରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଦଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଜଳମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଥିବା ଶିଶୁକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ପରେ ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ଶର ମାରିଲେ।
ତାଃ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋଽମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା।' ତଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାରଥମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କୌଶଳ ଦେଖି ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ; ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମହାତ୍ମା ମହାରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୃହାଣେଦଂ ମହାବାହୋ ଵିଶିଷ୍ଟମତିଦୁର୍ଧରମ୍। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ସପ୍ରଯୋଗନିଵର୍ତନମ୍
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ 'ବ୍ରହ୍ମଶିର' ଅସ୍ତ୍ର, ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିବାରଣ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କର।
ନ ଚ ତେ ମାନୁଷେଷ୍ଵେତତ୍ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କଥଂଚନ। ଜଗଦ୍ଵିନିର୍ଦହେଦେତଦଲ୍ପତେଜସି ପାତିତମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେବେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା କାହା ପାଖରେ ଏହା ପଡ଼ିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଧ୍ୱଂସ ହେବ।
ଅସାମାନ୍ଯମିଦଂ ତାତ ଲୋକେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ନିଗଦ୍ଯତେ। ତଦ୍ଧାରଯେଥାଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ
ମୁଁ କହୁଛି ପୁଅ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ସାଧାରଣ ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ସାବଧାନରେ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ବାଧେତାମାନୁଷଃ ଶତ୍ରୁର୍ଯଦି ତ୍ଵାଂ ଵୀର କଶ୍ଚନ। ତଦ୍ଵଧାଯ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀଥାସ୍ତଦସ୍ତ୍ରମିଦମାହଵେ
ହେ ବୀର, ଯଦି କେହି ମାନବ ଶତ୍ରୁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କର।
ତଥେତି ସଂପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଜଗ୍ରାହ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ତଦାହ ଚୈନଂ ପୁନର୍ଗୁରୁଃ। ଭଵିତା ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାନ୍ଯଃ ପୁମାଁଲ୍ଲୋକେ ଧନୁର୍ଧରଃ
ବୀଭତ୍ସୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଏପରି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ସେଇ ପରମ ଅସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପୁଣି ଗୁରୁ କହିଲେ, "ତୁମ ସମାନ ଧନୁର୍ଧର ଏଇ ଜଗତରେ ଆଉ କେହି ହେବେ ନାହିଁ।"
କୃତାସ୍ତ୍ରାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭାରତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃପସ୍ଯ ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ଵାହ୍ଲୀକସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ଚ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ
କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାହ୍ଲୀକ, ଗାଙ୍ଗେୟ, ବ୍ୟାସ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ,
ରାଜନ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତଵିଦ୍ଯାସ୍ତେ କୁମାରାଃ କୁରୁସତ୍ତମ। ତେ ଦର୍ଶଯେଯୁଃ ସ୍ଵାଂ ଶିକ୍ଷାଂ ରାଜନ୍ନନୁମତେ ତଵ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇଛନ୍ତି; ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ତାପରେ ମହାରାଜା ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, କହିଲେ।
ଯଦାନୁମନ୍ଯସେ କାଲଂ ଯସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଯଥାଯଥା। ତଥାତଥା ଵିଧାନାଯ ସ୍ଵଯମାଜ୍ଞାପଯସ୍ଵ ମାମ୍
ଯେତେବେଳେ, କେଉଁଠି, ଯେପରି ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବିବେ, ସେପରି ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି।
ସ୍ପୃହଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ନିର୍ଵେଦାନ୍ପୁରୁଷାଣାଂ ସଚକ୍ଷୁଷାମ୍। ଅସ୍ତ୍ରହେତୋଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତାନ୍ଯେ ମେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରକାନ୍
ଆଜି ମୁଁ ଚାହାଁଉଛି ମୋ ପୁଅମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିବାକୁ।
କ୍ଷତ୍ତର୍ଯଦ୍ଗୁରୁରାଚାର୍ଯୋ ବ୍ରଵୀତି କୁରୁ ତତ୍ତଥା। ନ ହୀଦୃଶଂ ପ୍ରିଯଂ ମନ୍ଯେ ଭଵିତା ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
ହେ କ୍ଷତ୍ତା, ଗୁରୁ ଯାହା କହିବେ, ସେହିପରି କର; ଧର୍ମପ୍ରିୟ, ଏଠାରେ ଏଠିକି ଆଉ କିଛି ମୋତେ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ ନାହିଁ।
ତତୋ ରାଜାନମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିଦୁରାନୁମତୋପି ହି। ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମାପଯାମାସ ମେଦିନୀମ୍
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବିଦୁରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମାଟି ମାପିଲେ।
ସମାମଵୃକ୍ଷାଂ ନିର୍ଗୁଲମାମୁଦକ୍ପ୍ରଵଣସଂସ୍ଥିତାମ୍। ତସ୍ଯାଂ ଭୂମୌ ବଲିଂ ଚକ୍ରେ ତିଥୌ ନକ୍ଷତ୍ରପୂଜିତେ
ସମତଳ ଭୂମିରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଗଛ ନଥିଲା ଏବଂ ଜଳପଥ ନିକଟରେ ଥିଲା, ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରତିଥି ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଦିନରେ ବଳି ଦେବା କାମ କଲେ।
ଅଵଘୁଷ୍ଟଂ ପୁରଂ ଚାପି ତଦର୍ଥଂ ଭରତର୍ଷଭ। ରଙ୍ଗଭୂମୌ ସୁଵିପୁଲଂ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଵିଧି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହରକୁ ଘୋଷଣା କରାଗଲା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିଶାଳ ରଙ୍ଗଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା।
ପ୍ରେକ୍ଷାଗାରଂ ସୁଵିହିତଂ ଚକ୍ରସ୍ତେ ତସ୍ଯ ଶିଲ୍ପିନଃ। ରକ୍ଷାଂ ସର୍ଵାଯୁଧୋପେତାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚୈଵ ନରର୍ଷଭ
କାରିଗରମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦର୍ଶନ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା ଓ ରାଜାଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଲା।
ମଞ୍ଚାଂଶ୍ଚ କାରଯାମାସୁର୍ଯତ୍ର ଜାନପଦା ଜନାଃ। ଵିପୁଲାନୁଚ୍ଛ୍ରଯୋପେତାଞ୍ଶିବିକାଶ୍ଚ ମହାଧନାଃ
ସେଠାରେ ଜନମାନେ ବସିପାରିବେ ବୋଲି ମଞ୍ଚ ତିଆରି ହେଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଧନରେ ଶୋଭିତ ଉଚ୍ଚ ଓ ଆରାମଦାୟକ ଶିବିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହେଲା।
ତସ୍ମିଂସ୍ତତୋଽହନି ପ୍ରାପ୍ତେ ରାଜା ସସଚିଵସ୍ତଦା। `ସାନ୍ତଃପୁରଃ ସହାମାତ୍ଯୋ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାନୁମତେ ତଦା।' ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରମୁଖତଃ କୃତ୍ଵା କୃପଂ ଚାଚାର୍ଯସତ୍ତମମ୍
ସେ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେ ସହିତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଏବଂ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସହିତ ରଖିଲେ।
ବାହ୍ଲୀକଂ ସୋମଦତ୍ତଂ ଚ ଭୂରିଶ୍ରଵସମେଵ ଚ। କୁରୂନନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସଚିଵାନାଦାଯ ନଗରାଦ୍ବହିଃ
ବାହ୍ଲୀକ, ସୋମଦତ୍ତ, ଭୂରିଶ୍ରବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୁରୁ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସେ ସହରରୁ ବାହାରେ ଆସିଲେ।
ରଙ୍ଗଭୂମିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହିତୋ ନୃପଃ
ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ରଙ୍ଗଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମୁକ୍ତାଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଵୈଦୂର୍ଯମମିଶୋଭିତମ୍। ଶାତକୁମ୍ଭମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷାଗାରମୁପାଗମତ୍
ମୁକ୍ତା ଜାଳରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ବିଦୂର୍ୟମ ରତ୍ନରେ ଚମକୁଥିବା, ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ମଞ୍ଚକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।