ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ତଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଥୈଵ ସମଭାଷତ। ପଶ୍ଯସ୍ଯେନଂ ସ୍ଥିତଂ ଭାସଂ ଦ୍ରୁମଂ ମାମପି ଚାର୍ଜୁନ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଦ୍ରୋଣ ଆଉଥରେ ସେହିପରି କହିଲେ, 'ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ମୋତେ ଦେଖୁଛ କି?'
ପଶ୍ଯାମ୍ଯେକଂ ଭାସମିତି ଦ୍ରୋଣଂ ପାର୍ଥୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ନ ତୁ ଵୃକ୍ଷଂ ଭଵନ୍ତଂ ଵା ପଶ୍ଯାମୀତି ଚ ଭାରତ
ପାର୍ଥ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବଳ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛି, ଗଛ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ତତଃ ପ୍ରୀତମନା ଦ୍ରୋଣୋ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ତଂ ପୁନଃ। ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଖୁସି ହୋଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୂର ବିର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ଭାସଂ ପଶ୍ଯସି ଯଦ୍ଯେନଂ ତଥା ବ୍ରୂହି ପୁନର୍ଵଚଃ। ଶିରଃ ପଶ୍ଯାମି ଭାସସ୍ଯ ନ ଗାତ୍ରମିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
'ତୁମେ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛ କି? ଆଉଥରେ କହ।' ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବଳ ପକ୍ଷୀର ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେଖୁଛି, ଶରୀରକୁ ନୁହେଁ।'
ଅର୍ଜୁନେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦ୍ରୋଣୋ ହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ମୁଞ୍ଚସ୍ଵେତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ପାର୍ଥଂ ସ ମୁମୋଚାଵିଚାରଯନ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାଇଯାଇ, 'ଛାଡ଼' ବୋଲି କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଚିନ୍ତା ନକରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗସ୍ଥସ୍ଯ କ୍ଷୁରେଣ ନିଶିତେନ ଚ। ଶିର ଉତ୍କୃତ୍ଯ ତରସା ପାତଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ତୀବ୍ର ତୀରରେ ସେଇ ପକ୍ଷୀର ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟି ତଳେ ପକାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ସଂସିଦ୍ଧେ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ମେନେ ଚ ଦ୍ରୁପଦଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସାନୁବନ୍ଧଂ ପରାଜିତମ୍
ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
କସ୍ଯ ଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ସଶିଷ୍ଯୋଽଙ୍ଗିରସାଂ ଵରଃ। ଜଗାମ ଗଙ୍ଗାମଭିତୋ ମଜ୍ଜିତୁଂ ଭରତର୍ଷଭ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଵଗାଢମଥୋ ଦ୍ରୋଣଂ ସଲିଲେ ସଲିଲେଚରଃ। ଗ୍ରାହୋ ଜଗ୍ରାହ ବଲଵାଞ୍ଜଙ୍ଘାନ୍ତେ କାଲଚୋଦିତଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣ ଜଳରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଗର, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରିଲା।
ସ ସମର୍ଥୋଽପି ମୋକ୍ଷାଯ ଶିଷ୍ଯାନ୍ସର୍ଵାନଚୋଦଯତ୍। ଗ୍ରାହଂ ହତ୍ଵା ତୁ ମୋକ୍ଷ୍ଯଧ୍ଵଂ ମାମିତି ତ୍ଵରଯନ୍ନିଵ
ସେ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ପାଇବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, 'ମଗରକୁ ମାରି ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର', ଯେପରି ତାରାତାରି ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ବୀଭତ୍ସୁର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଅଵାର୍ଯୈଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଗ୍ରାହଂ ମଗ୍ନମମ୍ଭସ୍ଯତାଡଯତ୍
ସେଇ କଥା ହେବା ସହିତ, ଭୀମସେନ ତୀବ୍ର ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମଗରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଇତରେ ତ୍ଵଥ ସଂମୂଢାସ୍ତତ୍ରପତ୍ର ପ୍ରପେଦିରେ। ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରିଯୋପେତଂ ଦ୍ରୋଣୋଽମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ତାହା ଥିଲା, ସେଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିଖୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବିଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା। ସ ପାର୍ଥବାଣୈର୍ବହୁଧା ଖଣ୍ଡଶଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ
ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ ଓ ଖୁସି ହେଲେ; କାରଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ମଗରଟି ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ଗ୍ରାହଃ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପେଦେ ଜଙ୍ଘାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମନଃ। `ସର୍ଵକ୍ରିଯାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାନାତ୍ତଥା ଶିଷ୍ଯାନ୍ସମାନଯତ୍
ମଗରଟି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଦ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚିତ୍ରସେନଂ ଦୁଃଶାସନଵିଵିଂଶତୀ। ଅର୍ଜୁନଂ ଚ ସମାନୀଯ ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ
ସେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଚିତ୍ରସେନ, ଦୁଃଶାସନ, ବିବିଂଶତି, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଶିଶୁକଂ ମୃଣ୍ମଯଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋ ଗଙ୍ଗାଜଲେ ତତଃ। ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ଚୈଵ କ୍ଷିପତି ସ୍ମ ମହାଭୁଜଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୋଣ ମାଟିରେ ଏକ ଶିଶୁ ତିଆରି କରି, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵାସସା ଚୈଵ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଦାଚ୍ଛରାସନମ୍। ଶିଶୁକଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯତେମଂ ଵୈ ଜଲସ୍ଥଂ ବଦ୍ଧଚକ୍ଷୁଷଃ
ସେ ଶିଶୁର ଆଖି ଓ ଶରୀରକୁ କପଡ଼ାରେ ବାନ୍ଧି, ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହି ଜଳରେ ଭାସୁଥିବା ଶିଶୁକୁ ଆଖି ବନ୍ଧି ମାର।"
ତତ୍କ୍ଷଣେନୈଵ ବୀଭତ୍ସୁରାଵାପୈର୍ଦଶଭିର୍ଵଶୀ। ପଞ୍ଚକୈରନୁଵିଵ୍ଯାଧ ମଗ୍ନଂ ଶିଶୁକମମ୍ଭସି
ସେଇ ସମୟରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଦଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଜଳମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଥିବା ଶିଶୁକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ପରେ ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ଶର ମାରିଲେ।
ତାଃ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋଽମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା।' ତଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାରଥମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କୌଶଳ ଦେଖି ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ; ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମହାତ୍ମା ମହାରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୃହାଣେଦଂ ମହାବାହୋ ଵିଶିଷ୍ଟମତିଦୁର୍ଧରମ୍। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ସପ୍ରଯୋଗନିଵର୍ତନମ୍
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ 'ବ୍ରହ୍ମଶିର' ଅସ୍ତ୍ର, ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିବାରଣ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କର।
ନ ଚ ତେ ମାନୁଷେଷ୍ଵେତତ୍ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କଥଂଚନ। ଜଗଦ୍ଵିନିର୍ଦହେଦେତଦଲ୍ପତେଜସି ପାତିତମ୍
କିନ୍ତୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କେବେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା କାହା ପାଖରେ ଏହା ପଡ଼ିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଧ୍ୱଂସ ହେବ।
ଅସାମାନ୍ଯମିଦଂ ତାତ ଲୋକେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ନିଗଦ୍ଯତେ। ତଦ୍ଧାରଯେଥାଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ
ମୁଁ କହୁଛି ପୁଅ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ସାଧାରଣ ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ସାବଧାନରେ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ବାଧେତାମାନୁଷଃ ଶତ୍ରୁର୍ଯଦି ତ୍ଵାଂ ଵୀର କଶ୍ଚନ। ତଦ୍ଵଧାଯ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀଥାସ୍ତଦସ୍ତ୍ରମିଦମାହଵେ
ହେ ବୀର, ଯଦି କେହି ମାନବ ଶତ୍ରୁ ତୁମକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କର।
ତଥେତି ସଂପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁଃ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ଜଗ୍ରାହ ପରମାସ୍ତ୍ରଂ ତଦାହ ଚୈନଂ ପୁନର୍ଗୁରୁଃ। ଭଵିତା ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାନ୍ଯଃ ପୁମାଁଲ୍ଲୋକେ ଧନୁର୍ଧରଃ
ବୀଭତ୍ସୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଏପରି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ସେଇ ପରମ ଅସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପୁଣି ଗୁରୁ କହିଲେ, "ତୁମ ସମାନ ଧନୁର୍ଧର ଏଇ ଜଗତରେ ଆଉ କେହି ହେବେ ନାହିଁ।"
କୃତାସ୍ତ୍ରାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଭାରତ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃପସ୍ଯ ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ଵାହ୍ଲୀକସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ଯ ଚ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ
କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାହ୍ଲୀକ, ଗାଙ୍ଗେୟ, ବ୍ୟାସ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ,
ରାଜନ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତଵିଦ୍ଯାସ୍ତେ କୁମାରାଃ କୁରୁସତ୍ତମ। ତେ ଦର୍ଶଯେଯୁଃ ସ୍ଵାଂ ଶିକ୍ଷାଂ ରାଜନ୍ନନୁମତେ ତଵ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇଛନ୍ତି; ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ତାପରେ ମହାରାଜା ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, କହିଲେ।
ଯଦାନୁମନ୍ଯସେ କାଲଂ ଯସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଯଥାଯଥା। ତଥାତଥା ଵିଧାନାଯ ସ୍ଵଯମାଜ୍ଞାପଯସ୍ଵ ମାମ୍
ଯେତେବେଳେ, କେଉଁଠି, ଯେପରି ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବିବେ, ସେପରି ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି।
ସ୍ପୃହଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ନିର୍ଵେଦାନ୍ପୁରୁଷାଣାଂ ସଚକ୍ଷୁଷାମ୍। ଅସ୍ତ୍ରହେତୋଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତାନ୍ଯେ ମେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରକାନ୍
ଆଜି ମୁଁ ଚାହାଁଉଛି ମୋ ପୁଅମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିବାକୁ।