ତତୋ ଵିତତଧନ୍ଵାନଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଂ କୁରୁନନ୍ଦନମ୍। ସ ମୁହୂର୍ତାଦୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ, ଧନୁଷ ତଣାଇ ଦାଉଁଡ଼ିଥିବା ସେ କୁରୁବଂଶୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛ କି?'
ପଶ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଦ୍ରୁମାଗ୍ରସ୍ଥଂ ଭାସଂ ନରଵରାତ୍ମଜ। ପଶ୍ଯାମୀତ୍ଯେଵମାଚାର୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' ଏହିପରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛି, ଗୁରୁଦେବ।'
ସ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଅଥ ଵୃକ୍ଷମିମଂ ମାଂ ଵା ଭ୍ରାତୄନ୍ଵାଽପି ପ୍ରପଶ୍ଯସି
କିଛି ସମୟ ପରେ ଦ୍ରୋଣ ପୁଣି ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଗଛ, ମୋତେ କିମ୍ବା ତୋ ଭାଇମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛ କି?'
ତମୁଵାଚ ସ କୌନ୍ତେଯଃ ପଶ୍ଯାମ୍ଯେନଂ ନଵସ୍ପତିମ୍। ଭନ୍ତଂ ଚ ତଥା ଭ୍ରାତୄନ୍ଭାସଂ ଚେତି ପୁନଃପୁନଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ଗଛ, ଆପଣ, ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି,' ପୁଣିପୁଣି ଏହିପରି କହିଲେ।
ତମୁଵାଚାପସର୍ପେତି ଦ୍ରୋଣୋଽପ୍ରୀତମନା ଇଵ। ନୈତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵେଦ୍ଧୁଂ ଲକ୍ଷ୍ଯମିତ୍ଯେଵ କୁତ୍ସଯନ୍
ଦ୍ରୋଣ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବାଣ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ,' ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନାଦୀଂସ୍ତାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାଯଶାଃ। ତେନୈଵ କ୍ରମଯୋଗେନ ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ତାପରେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ, ସେଇ କ୍ରମରେ, ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେକୁ ପଚାରିଲେ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯାନ୍ଭୀମାଦୀନ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯଦେଶଜାନ୍। ଯଦା ଚ ସର୍ଵେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯାମ ଇତି କୁତ୍ସିତାଃ
ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଛୁ, ଆମେ ଏହାକୁ ଅପମାନଜନକ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ।
ତତୋ ଧନଞ୍ଜଯଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସ୍ମଯମାନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ତ୍ଵଯେଦାନୀଂ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯମେତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ହସିକି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆଘାତ କର; ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ।'
ମଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତେ ମୋକ୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ଭଵେଚ୍ଛରଃ। ଵିତତ୍ଯ କାର୍ମୁକଂ ପୁତ୍ର ତିଷ୍ଠ ତାଵନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍
'ମୋର କଥା ଶୁଣିବା ସମୟରେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିବା; ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି ରଖ, ପୁଅ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ମଣ୍ଡଲୀକୃତକାର୍ମୁକଃ। ତସ୍ଥୌ ଭାସଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଗୁରୁଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସବ୍ୟସାଚୀ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚକ୍ରାକାରେ ଟାଣି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପକ୍ଷୀ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।
ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ତଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଥୈଵ ସମଭାଷତ। ପଶ୍ଯସ୍ଯେନଂ ସ୍ଥିତଂ ଭାସଂ ଦ୍ରୁମଂ ମାମପି ଚାର୍ଜୁନ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଦ୍ରୋଣ ଆଉଥରେ ସେହିପରି କହିଲେ, 'ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ମୋତେ ଦେଖୁଛ କି?'
ପଶ୍ଯାମ୍ଯେକଂ ଭାସମିତି ଦ୍ରୋଣଂ ପାର୍ଥୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ନ ତୁ ଵୃକ୍ଷଂ ଭଵନ୍ତଂ ଵା ପଶ୍ଯାମୀତି ଚ ଭାରତ
ପାର୍ଥ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବଳ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛି, ଗଛ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ତତଃ ପ୍ରୀତମନା ଦ୍ରୋଣୋ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ତଂ ପୁନଃ। ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଖୁସି ହୋଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୂର ବିର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ଭାସଂ ପଶ୍ଯସି ଯଦ୍ଯେନଂ ତଥା ବ୍ରୂହି ପୁନର୍ଵଚଃ। ଶିରଃ ପଶ୍ଯାମି ଭାସସ୍ଯ ନ ଗାତ୍ରମିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
'ତୁମେ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛ କି? ଆଉଥରେ କହ।' ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବଳ ପକ୍ଷୀର ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେଖୁଛି, ଶରୀରକୁ ନୁହେଁ।'
ଅର୍ଜୁନେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦ୍ରୋଣୋ ହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ମୁଞ୍ଚସ୍ଵେତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ପାର୍ଥଂ ସ ମୁମୋଚାଵିଚାରଯନ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାଇଯାଇ, 'ଛାଡ଼' ବୋଲି କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଚିନ୍ତା ନକରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗସ୍ଥସ୍ଯ କ୍ଷୁରେଣ ନିଶିତେନ ଚ। ଶିର ଉତ୍କୃତ୍ଯ ତରସା ପାତଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ତୀବ୍ର ତୀରରେ ସେଇ ପକ୍ଷୀର ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟି ତଳେ ପକାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ସଂସିଦ୍ଧେ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ମେନେ ଚ ଦ୍ରୁପଦଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସାନୁବନ୍ଧଂ ପରାଜିତମ୍
ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
କସ୍ଯ ଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ସଶିଷ୍ଯୋଽଙ୍ଗିରସାଂ ଵରଃ। ଜଗାମ ଗଙ୍ଗାମଭିତୋ ମଜ୍ଜିତୁଂ ଭରତର୍ଷଭ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଵଗାଢମଥୋ ଦ୍ରୋଣଂ ସଲିଲେ ସଲିଲେଚରଃ। ଗ୍ରାହୋ ଜଗ୍ରାହ ବଲଵାଞ୍ଜଙ୍ଘାନ୍ତେ କାଲଚୋଦିତଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣ ଜଳରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଗର, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରିଲା।
ସ ସମର୍ଥୋଽପି ମୋକ୍ଷାଯ ଶିଷ୍ଯାନ୍ସର୍ଵାନଚୋଦଯତ୍। ଗ୍ରାହଂ ହତ୍ଵା ତୁ ମୋକ୍ଷ୍ଯଧ୍ଵଂ ମାମିତି ତ୍ଵରଯନ୍ନିଵ
ସେ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ପାଇବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, 'ମଗରକୁ ମାରି ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର', ଯେପରି ତାରାତାରି ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ବୀଭତ୍ସୁର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଅଵାର୍ଯୈଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଗ୍ରାହଂ ମଗ୍ନମମ୍ଭସ୍ଯତାଡଯତ୍
ସେଇ କଥା ହେବା ସହିତ, ଭୀମସେନ ତୀବ୍ର ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମଗରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଇତରେ ତ୍ଵଥ ସଂମୂଢାସ୍ତତ୍ରପତ୍ର ପ୍ରପେଦିରେ। ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରିଯୋପେତଂ ଦ୍ରୋଣୋଽମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ତାହା ଥିଲା, ସେଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ନିଖୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବିଲେ।
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା। ସ ପାର୍ଥବାଣୈର୍ବହୁଧା ଖଣ୍ଡଶଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ
ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ ଓ ଖୁସି ହେଲେ; କାରଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ମଗରଟି ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ଗ୍ରାହଃ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାପେଦେ ଜଙ୍ଘାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମନଃ। `ସର୍ଵକ୍ରିଯାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାନାତ୍ତଥା ଶିଷ୍ଯାନ୍ସମାନଯତ୍
ମଗରଟି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଦ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପୁଣି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚିତ୍ରସେନଂ ଦୁଃଶାସନଵିଵିଂଶତୀ। ଅର୍ଜୁନଂ ଚ ସମାନୀଯ ହ୍ଯଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ
ସେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଚିତ୍ରସେନ, ଦୁଃଶାସନ, ବିବିଂଶତି, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଶିଶୁକଂ ମୃଣ୍ମଯଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋ ଗଙ୍ଗାଜଲେ ତତଃ। ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ଚୈଵ କ୍ଷିପତି ସ୍ମ ମହାଭୁଜଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୋଣ ମାଟିରେ ଏକ ଶିଶୁ ତିଆରି କରି, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵାସସା ଚୈଵ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରାଦାଚ୍ଛରାସନମ୍। ଶିଶୁକଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯତେମଂ ଵୈ ଜଲସ୍ଥଂ ବଦ୍ଧଚକ୍ଷୁଷଃ
ସେ ଶିଶୁର ଆଖି ଓ ଶରୀରକୁ କପଡ଼ାରେ ବାନ୍ଧି, ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହି ଜଳରେ ଭାସୁଥିବା ଶିଶୁକୁ ଆଖି ବନ୍ଧି ମାର।"
ତତ୍କ୍ଷଣେନୈଵ ବୀଭତ୍ସୁରାଵାପୈର୍ଦଶଭିର୍ଵଶୀ। ପଞ୍ଚକୈରନୁଵିଵ୍ଯାଧ ମଗ୍ନଂ ଶିଶୁକମମ୍ଭସି
ସେଇ ସମୟରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଦଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଜଳମଧ୍ୟରେ ଡୁବିଥିବା ଶିଶୁକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ପରେ ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ଶର ମାରିଲେ।
ତାଃ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଦ୍ରୋଣୋଽମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଶିଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିମାଂଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା।' ତଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାରଥମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କୌଶଳ ଦେଖି ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ; ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ମହାତ୍ମା ମହାରଥୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୃହାଣେଦଂ ମହାବାହୋ ଵିଶିଷ୍ଟମତିଦୁର୍ଧରମ୍। ଅସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋ ନାମ ସପ୍ରଯୋଗନିଵର୍ତନମ୍
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ 'ବ୍ରହ୍ମଶିର' ଅସ୍ତ୍ର, ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିବାରଣ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କର।