ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵତ୍ର ତୁ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ପ୍ରଥିତଃ ସାଗରାନ୍ତାଯାଂ ରଥଯୂଥପଯୂଥପଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରଥଚାଳନାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତଠାରେ ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖ୍ୟାତି ଥିଲେ।
ବୁଦ୍ଧିଯୋଗବଲୋତ୍ସାହଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚ ନିଷ୍ଠିତଃ। ଅସ୍ତ୍ରେ ଗୁର୍ଵନୁରାଗେ ଚ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽଭଵଦର୍ଜୁନଃ
ଅର୍ଜୁନ ବୁଦ୍ଧି, ଅନୁଶାସନ, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ, ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରୋପଦେଶେଷୁ ସୌଷ୍ଠଵେନ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏକଃ ସର୍ଵକୁମାରାଣାଂ ବଭୂଵାତିରଥୋଽର୍ଜୁନଃ
ସମସ୍ତ କୁମାର ଏକରୂପ ଅସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଅର୍ଜୁନ ଦକ୍ଷତାରେ ଅତିରଥ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ପ୍ରାଣାଧିକଂ ଭୀମସେନଂ କୃତଵିଦ୍ଯଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଦୁରାତ୍ମାନୋ ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭୀମସେନ, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଏକାପରି ଏକାଙ୍କୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନ୍ସମାନୀଯ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷିତାନ୍। ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରହରଣଜ୍ଞାନେ ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ତାପରେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ କୁମାରମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
କୃତ୍ରିମଂ ଭାସମାରୋପ୍ଯ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେ ଶିଲ୍ପିଭିଃ କୃତମ୍। ଅଵିଜ୍ଞାତଂ କୁମାରାଣାଂ ଲକ୍ଷ୍ଯଭୂତମୁପାଦିଶତ୍
ସେ କାରିଗରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକ କୃତ୍ରିମ ପକ୍ଷୀ ଗଛ ଉପରେ ରଖିଲେ, ଯାହା କୁମାରମାନେ ଜାଣିନଥିଲେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଭନ୍ତଃ ସର୍ଵେଽପି ଧନୂଂଷ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ। ଭାସମେତଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସନ୍ଧିତେଷତଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ ଧର, ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର, ତୀର ଲଗାଇ ଆମର ଆଦେଶ ଅପେକ୍ଷା କର।
ମଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ଶିରୋଽସ୍ଯ ଵିନିପାତ୍ଯତାମ୍। ଏକୈକଶୋ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତଥା କୁରୁତ ପୁତ୍ରକାଃ
ମୋ କଥା ଶୁଣିବା ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକ ଏକ କରି ଏହାର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଫେଲ; ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ଯେପରି କହିବି, ସେପରି କର।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପୂର୍ଵମୁଵାଚାଙ୍ଗିରସାଂ ଵରଃ। ସଂଧତ୍ସ୍ଵ ବାମଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାନ୍ତେ ଵିମୁଞ୍ଚତମ୍
ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରଥମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଧୃଢ଼ ହୋଇ ଧନୁଷ ଧର, ମୋ ଆଦେଶରେ ତୀର ଛାଡ଼।'
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ପୂର୍ଵଂ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ପରନ୍ତପଃ। ତସ୍ଥୌ ଭାସଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଗୁରୁଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତଃ
ତେଣୁ ଶତ୍ରୁସଂହାରୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଥମେ ଧନୁଷ ଧରି, ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପକ୍ଷୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଁଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ଵିତତଧନ୍ଵାନଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଂ କୁରୁନନ୍ଦନମ୍। ସ ମୁହୂର୍ତାଦୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ, ଧନୁଷ ତଣାଇ ଦାଉଁଡ଼ିଥିବା ସେ କୁରୁବଂଶୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛ କି?'
ପଶ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଦ୍ରୁମାଗ୍ରସ୍ଥଂ ଭାସଂ ନରଵରାତ୍ମଜ। ପଶ୍ଯାମୀତ୍ଯେଵମାଚାର୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' ଏହିପରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛି, ଗୁରୁଦେବ।'
ସ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଅଥ ଵୃକ୍ଷମିମଂ ମାଂ ଵା ଭ୍ରାତୄନ୍ଵାଽପି ପ୍ରପଶ୍ଯସି
କିଛି ସମୟ ପରେ ଦ୍ରୋଣ ପୁଣି ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଗଛ, ମୋତେ କିମ୍ବା ତୋ ଭାଇମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛ କି?'
ତମୁଵାଚ ସ କୌନ୍ତେଯଃ ପଶ୍ଯାମ୍ଯେନଂ ନଵସ୍ପତିମ୍। ଭନ୍ତଂ ଚ ତଥା ଭ୍ରାତୄନ୍ଭାସଂ ଚେତି ପୁନଃପୁନଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ଗଛ, ଆପଣ, ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି,' ପୁଣିପୁଣି ଏହିପରି କହିଲେ।
ତମୁଵାଚାପସର୍ପେତି ଦ୍ରୋଣୋଽପ୍ରୀତମନା ଇଵ। ନୈତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵେଦ୍ଧୁଂ ଲକ୍ଷ୍ଯମିତ୍ଯେଵ କୁତ୍ସଯନ୍
ଦ୍ରୋଣ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବାଣ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ,' ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନାଦୀଂସ୍ତାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାଯଶାଃ। ତେନୈଵ କ୍ରମଯୋଗେନ ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ତାପରେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ, ସେଇ କ୍ରମରେ, ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେକୁ ପଚାରିଲେ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯାନ୍ଭୀମାଦୀନ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯଦେଶଜାନ୍। ଯଦା ଚ ସର୍ଵେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯାମ ଇତି କୁତ୍ସିତାଃ
ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଛୁ, ଆମେ ଏହାକୁ ଅପମାନଜନକ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ।
ତତୋ ଧନଞ୍ଜଯଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସ୍ମଯମାନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ତ୍ଵଯେଦାନୀଂ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯମେତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ହସିକି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆଘାତ କର; ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ।'
ମଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତେ ମୋକ୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ଭଵେଚ୍ଛରଃ। ଵିତତ୍ଯ କାର୍ମୁକଂ ପୁତ୍ର ତିଷ୍ଠ ତାଵନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍
'ମୋର କଥା ଶୁଣିବା ସମୟରେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିବା; ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି ରଖ, ପୁଅ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ମଣ୍ଡଲୀକୃତକାର୍ମୁକଃ। ତସ୍ଥୌ ଭାସଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଗୁରୁଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସବ୍ୟସାଚୀ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚକ୍ରାକାରେ ଟାଣି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପକ୍ଷୀ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।
ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ତଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଥୈଵ ସମଭାଷତ। ପଶ୍ଯସ୍ଯେନଂ ସ୍ଥିତଂ ଭାସଂ ଦ୍ରୁମଂ ମାମପି ଚାର୍ଜୁନ
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଦ୍ରୋଣ ଆଉଥରେ ସେହିପରି କହିଲେ, 'ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଗଛ ଓ ମୋତେ ଦେଖୁଛ କି?'
ପଶ୍ଯାମ୍ଯେକଂ ଭାସମିତି ଦ୍ରୋଣଂ ପାର୍ଥୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ନ ତୁ ଵୃକ୍ଷଂ ଭଵନ୍ତଂ ଵା ପଶ୍ଯାମୀତି ଚ ଭାରତ
ପାର୍ଥ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବଳ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛି, ଗଛ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ତତଃ ପ୍ରୀତମନା ଦ୍ରୋଣୋ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ତଂ ପୁନଃ। ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଖୁସି ହୋଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶୂର ବିର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ଭାସଂ ପଶ୍ଯସି ଯଦ୍ଯେନଂ ତଥା ବ୍ରୂହି ପୁନର୍ଵଚଃ। ଶିରଃ ପଶ୍ଯାମି ଭାସସ୍ଯ ନ ଗାତ୍ରମିତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
'ତୁମେ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛ କି? ଆଉଥରେ କହ।' ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବଳ ପକ୍ଷୀର ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେଖୁଛି, ଶରୀରକୁ ନୁହେଁ।'
ଅର୍ଜୁନେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦ୍ରୋଣୋ ହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ମୁଞ୍ଚସ୍ଵେତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ପାର୍ଥଂ ସ ମୁମୋଚାଵିଚାରଯନ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାଇଯାଇ, 'ଛାଡ଼' ବୋଲି କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଚିନ୍ତା ନକରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗସ୍ଥସ୍ଯ କ୍ଷୁରେଣ ନିଶିତେନ ଚ। ଶିର ଉତ୍କୃତ୍ଯ ତରସା ପାତଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ତୀବ୍ର ତୀରରେ ସେଇ ପକ୍ଷୀର ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟି ତଳେ ପକାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ସଂସିଦ୍ଧେ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ମେନେ ଚ ଦ୍ରୁପଦଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ସାନୁବନ୍ଧଂ ପରାଜିତମ୍
ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
କସ୍ଯ ଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ସଶିଷ୍ଯୋଽଙ୍ଗିରସାଂ ଵରଃ। ଜଗାମ ଗଙ୍ଗାମଭିତୋ ମଜ୍ଜିତୁଂ ଭରତର୍ଷଭ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଵଗାଢମଥୋ ଦ୍ରୋଣଂ ସଲିଲେ ସଲିଲେଚରଃ। ଗ୍ରାହୋ ଜଗ୍ରାହ ବଲଵାଞ୍ଜଙ୍ଘାନ୍ତେ କାଲଚୋଦିତଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣ ଜଳରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଗର, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରିଲା।
ସ ସମର୍ଥୋଽପି ମୋକ୍ଷାଯ ଶିଷ୍ଯାନ୍ସର୍ଵାନଚୋଦଯତ୍। ଗ୍ରାହଂ ହତ୍ଵା ତୁ ମୋକ୍ଷ୍ଯଧ୍ଵଂ ମାମିତି ତ୍ଵରଯନ୍ନିଵ
ସେ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ପାଇବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, 'ମଗରକୁ ମାରି ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତ କର', ଯେପରି ତାରାତାରି ଚାହୁଁଛନ୍ତି।