ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଧିଵତ୍ସ ନିଷାଦଜଃ। ନିଵେଦ୍ଯ ଶିଷ୍ଯମାତ୍ମାନଂ ତସ୍ଥୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରଗ୍ରତଃ
ତା’ପରେ ଏକଲବ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ନିଜକୁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ଜଣାଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ନେକଲଵ୍ଯମିଦଂ ଵଚଃ। ଯଦି ଶିଷ୍ଯୋଽସି ମେ ଵୀର ଵେତନଂ ଦୀଯତାଂ ମମ
ତା’ପରେ ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଶିଷ୍ୟ, ହେ ବୀର, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।'
ଏକଲଵ୍ଯସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀଯମାଣୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। କିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ନାଜ୍ଞାପଯତୁ ମାଂ ଗୁରୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଏକଲବ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ ଦେବି, ପ୍ରଭୁ? ଗୁରୁଦେବ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ତମବ୍ରଵୀତ୍ତ୍ଵଯାଙ୍ଗୁଷ୍ଠୋ ଦକ୍ଷିଣୋ ଦୀଯତାମିତି
ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ତୁମର ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠି ମୋତେ ଦିଅ।'
ଏକଲଵ୍ଯସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଦାରୁଣମ୍। ପ୍ରତିଜ୍ଞାମାତ୍ମନୋ ରକ୍ଷନ୍ସତ୍ଯେ ଚ ନିଯତଃ ସଦା
ଦ୍ରୋଣଙ୍କର କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଏକଲବ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତଥୈଵ ହୃଷ୍ଟଵଦନସ୍ତଥୈଵାଦୀନମାନସଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵାଽଵିଚାର୍ଯ ତଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ଦ୍ରୋଣାଯାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ମନଃ
ସେ ମୁହଁରେ ହସ ଏବଂ ମନରେ ଅଶାନ୍ତି ନ ରଖି, କିଛି ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠି କାଟି ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃ ଶରଂ ତୁ ନୈଷାଦିରଙ୍ଗୁଲୀଭିର୍ଵ୍ଯକର୍ଷତ। ନ ତଥା ଚ ସ ଶୀଘ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ନରାଧିପ
ତା’ପରେ ଏକଲବ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ, କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ସେ ପୂର୍ବବତ ତେଜସ୍ୱୀ ରହିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ ପ୍ରୀତମନା ବଭୂଵ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ। ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଗାସୀନ୍ନାନ୍ଯୋଽଭିଭଵିତାଽର୍ଜୁନଂ
ତା’ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ କଥା ପାଳନ କଲେ—ଅର୍ଜୁନକୁ କେହି ଟପିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ତୁ ତଦା ଶିଷ୍ଯୌ ଗଦାଯୋଗ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ ଭୀମଶ୍ଚ ସଦା ସଂରବ୍ଧଣାନସୌ
ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ—ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଭୀମ, ଦୁହେଁ ସଦା ରୁଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ସାହି।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ରହସ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵଭ୍ଯଧିକୋଽଭଵତ୍। ତଥାଽତିପୁରୁଷାନନ୍ଯାନ୍ତ୍ସାରୁକୌ ଯମଜାଵୁଭୌ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଗୁପ୍ତ କଳାରେ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ; ଏହିପରି ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵତ୍ର ତୁ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ପ୍ରଥିତଃ ସାଗରାନ୍ତାଯାଂ ରଥଯୂଥପଯୂଥପଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରଥଚାଳନାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନଞ୍ଜୟ ସମସ୍ତଠାରେ ରଥଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖ୍ୟାତି ଥିଲେ।
ବୁଦ୍ଧିଯୋଗବଲୋତ୍ସାହଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଚ ନିଷ୍ଠିତଃ। ଅସ୍ତ୍ରେ ଗୁର୍ଵନୁରାଗେ ଚ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽଭଵଦର୍ଜୁନଃ
ଅର୍ଜୁନ ବୁଦ୍ଧି, ଅନୁଶାସନ, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ, ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରୋପଦେଶେଷୁ ସୌଷ୍ଠଵେନ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏକଃ ସର୍ଵକୁମାରାଣାଂ ବଭୂଵାତିରଥୋଽର୍ଜୁନଃ
ସମସ୍ତ କୁମାର ଏକରୂପ ଅସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଅର୍ଜୁନ ଦକ୍ଷତାରେ ଅତିରଥ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ପ୍ରାଣାଧିକଂ ଭୀମସେନଂ କୃତଵିଦ୍ଯଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ଦୁରାତ୍ମାନୋ ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭୀମସେନ, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଏକାପରି ଏକାଙ୍କୁ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନ୍ସମାନୀଯ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରଶିକ୍ଷିତାନ୍। ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରହରଣଜ୍ଞାନେ ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ତାପରେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷିତ କୁମାରମାନେକୁ ଏକଠା କରି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
କୃତ୍ରିମଂ ଭାସମାରୋପ୍ଯ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେ ଶିଲ୍ପିଭିଃ କୃତମ୍। ଅଵିଜ୍ଞାତଂ କୁମାରାଣାଂ ଲକ୍ଷ୍ଯଭୂତମୁପାଦିଶତ୍
ସେ କାରିଗରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକ କୃତ୍ରିମ ପକ୍ଷୀ ଗଛ ଉପରେ ରଖିଲେ, ଯାହା କୁମାରମାନେ ଜାଣିନଥିଲେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଭନ୍ତଃ ସର୍ଵେଽପି ଧନୂଂଷ୍ଯାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ। ଭାସମେତଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସନ୍ଧିତେଷତଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତୁରନ୍ତ ଧନୁଷ ଧର, ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର, ତୀର ଲଗାଇ ଆମର ଆଦେଶ ଅପେକ୍ଷା କର।
ମଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତୁ ଶିରୋଽସ୍ଯ ଵିନିପାତ୍ଯତାମ୍। ଏକୈକଶୋ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତଥା କୁରୁତ ପୁତ୍ରକାଃ
ମୋ କଥା ଶୁଣିବା ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକ ଏକ କରି ଏହାର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଫେଲ; ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ ଯେପରି କହିବି, ସେପରି କର।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପୂର୍ଵମୁଵାଚାଙ୍ଗିରସାଂ ଵରଃ। ସଂଧତ୍ସ୍ଵ ବାମଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାନ୍ତେ ଵିମୁଞ୍ଚତମ୍
ତାପରେ ଅଙ୍ଗିରସମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରଥମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଧୃଢ଼ ହୋଇ ଧନୁଷ ଧର, ମୋ ଆଦେଶରେ ତୀର ଛାଡ଼।'
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ପୂର୍ଵଂ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ ପରନ୍ତପଃ। ତସ୍ଥୌ ଭାସଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଗୁରୁଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତଃ
ତେଣୁ ଶତ୍ରୁସଂହାରୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଥମେ ଧନୁଷ ଧରି, ଗୁରୁଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପକ୍ଷୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଁଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ଵିତତଧନ୍ଵାନଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଂ କୁରୁନନ୍ଦନମ୍। ସ ମୁହୂର୍ତାଦୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ, ଧନୁଷ ତଣାଇ ଦାଉଁଡ଼ିଥିବା ସେ କୁରୁବଂଶୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛ କି?'
ପଶ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଦ୍ରୁମାଗ୍ରସ୍ଥଂ ଭାସଂ ନରଵରାତ୍ମଜ। ପଶ୍ଯାମୀତ୍ଯେଵମାଚାର୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' ଏହିପରି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖୁଛି, ଗୁରୁଦେବ।'
ସ ମୁହୂର୍ତାଦିଵ ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଅଥ ଵୃକ୍ଷମିମଂ ମାଂ ଵା ଭ୍ରାତୄନ୍ଵାଽପି ପ୍ରପଶ୍ଯସି
କିଛି ସମୟ ପରେ ଦ୍ରୋଣ ପୁଣି ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଗଛ, ମୋତେ କିମ୍ବା ତୋ ଭାଇମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛ କି?'
ତମୁଵାଚ ସ କୌନ୍ତେଯଃ ପଶ୍ଯାମ୍ଯେନଂ ନଵସ୍ପତିମ୍। ଭନ୍ତଂ ଚ ତଥା ଭ୍ରାତୄନ୍ଭାସଂ ଚେତି ପୁନଃପୁନଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ଗଛ, ଆପଣ, ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ପକ୍ଷୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଛି,' ପୁଣିପୁଣି ଏହିପରି କହିଲେ।
ତମୁଵାଚାପସର୍ପେତି ଦ୍ରୋଣୋଽପ୍ରୀତମନା ଇଵ। ନୈତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵେଦ୍ଧୁଂ ଲକ୍ଷ୍ଯମିତ୍ଯେଵ କୁତ୍ସଯନ୍
ଦ୍ରୋଣ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିବାକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବାଣ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ,' ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନାଦୀଂସ୍ତାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ମହାଯଶାଃ। ତେନୈଵ କ୍ରମଯୋଗେନ ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ତାପରେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ, ସେଇ କ୍ରମରେ, ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେକୁ ପଚାରିଲେ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଶିଷ୍ଯାନ୍ଭୀମାଦୀନ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯଦେଶଜାନ୍। ଯଦା ଚ ସର୍ଵେ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯାମ ଇତି କୁତ୍ସିତାଃ
ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଛୁ, ଆମେ ଏହାକୁ ଅପମାନଜନକ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ।
ତତୋ ଧନଞ୍ଜଯଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସ୍ମଯମାନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ତ୍ଵଯେଦାନୀଂ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯମେତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଲୋକ୍ଯତାମ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ହସିକି ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆଘାତ କର; ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ।'
ମଦ୍ଵାକ୍ଯସମକାଲଂ ତେ ମୋକ୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ଭଵେଚ୍ଛରଃ। ଵିତତ୍ଯ କାର୍ମୁକଂ ପୁତ୍ର ତିଷ୍ଠ ତାଵନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍
'ମୋର କଥା ଶୁଣିବା ସମୟରେ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିବା; ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି ରଖ, ପୁଅ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ମଣ୍ଡଲୀକୃତକାର୍ମୁକଃ। ତସ୍ଥୌ ଭାସଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଗୁରୁଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ସବ୍ୟସାଚୀ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଚକ୍ରାକାରେ ଟାଣି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପକ୍ଷୀ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ।