ସ ତୁ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଶିରସା ପାଦୌ ଗୃହ୍ଯ ପରନ୍ତପଃ। ଅରଣ୍ଯମନୁସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣଂ ମହୀମଯମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରବଳ ଏକଲବ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ଶିରୋବନ୍ଦନା କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମାଟିରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନାଚାର୍ଯଵୃତ୍ତିଂ ଚ ପରମାମାସ୍ଥିତସ୍ତଦା। ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଯୋଗମାତସ୍ଥେ ପରଂ ନିଯମମାସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଶିଷ୍ୟର ଉଚ୍ଚତମ ଆଚରଣ ଅନୁସରିଲେ, ଦୃଢ଼ ସଂଯମ ନେଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣତା ଲାଗି ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ।
ପରଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋପେତୋ ଯୋଗେନ ପରମେଣ ଚ। ଵିମୋକ୍ଷାଦାନସନ୍ଧାନେ ଲଘୁତ୍ଵଂ ପରମାପ ସଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଗଢ଼ା ଧ୍ୟାନ ସହିତ, ସେ ତୀର ଛାଡ଼ିବା, ଧରିବା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୌଶଳ ଅଧିଗମ କଲେ।
ଲାଘଵଂ ଚାସ୍ତ୍ରଯୋଗଂ ଚ ନଚିରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ।' ଅଥ ଦ୍ରୋଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତାଃ କଦାଚିତ୍କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ। ରଥୈର୍ଵିନିର୍ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମୃଗଯାମରିମର୍ଦନାଃ
ସେ ଶୀଘ୍ର ହାତ ଚଳାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ; ଏହା ପରେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶିକାରକୁ ଯିବାକୁ ବାହାରିଲେ।
ତତ୍ରୋପକରଣଂ ଗୃହ୍ଯ ନରଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ରାଜନ୍ନନୁଜଗାମୈକଃ ଶ୍ଵାନମାଦାଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ସେଠାରେ, ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଉପକରଣ ନେଇ ସଂଯୋଗକ୍ରମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ଏକ କୁକୁର ନେଇଥିଲେ, ରାଜା।
ତେଷାଂ ଵିଚରତାଂ ତତ୍ର ତତ୍ତତ୍କର୍ମଚିକୀର୍ଷଯା। ଶ୍ଵାଚରନ୍ସ ପଥା କ୍ରୀଡନ୍ନୈଷାଦିଂ ପ୍ରତି ଜଗ୍ମିଵାନ୍
ସେମାନେ ଏଠାଠି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ବିଭିନ୍ନ କାମ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଇ କୁକୁର ରାସ୍ତାରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ନିଷାଦ ଯୁବକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।
ସ କୃଷ୍ଣମଲଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ କୃଷ୍ଣାଜିନଜଟାଘରମ୍। ନୈଷାଦିଂ ଶ୍ଵା ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭଷଂସ୍ତସ୍ଥୌ ତଦନ୍ତିକେ
କଳା ମାଟି ଲଗାଇଥିବା, କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧିଥିବା ନିଷାଦ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କୁକୁର ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାଡ଼ି, ଭଉଁକୁଥିଲା।
ତଦା ତସ୍ଯାଥ ଭଷତଃ ଶୁନଃ ସପ୍ତ ଶରାନ୍ମୁଖେ। ଲାଘଵଂ ଦର୍ଶନ୍ନସ୍ତ୍ରେ ମୁମୋଚ ଯୁଗପଦ୍ଯଥା
ସେତେବେଳେ, କୁକୁର ଭଉଁକୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକେବେଳେ ସାତଟି ତୀର ତାହାର ମୁହଁରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ନିଜର ତୀର ଚଳାଣର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ।
ସ ତୁ ଶ୍ଵା ଶରପୂର୍ଣାସ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଜଗାମ ହ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵା ଵୀରାଃ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ
ସେଇ କୁକୁର, ମୁହଁ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା; ତାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଲାଘଵଂ ଶବ୍ଧଵେଧିତ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରମଂ ତଦା। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଵ୍ରୀଡିତାଶ୍ଚାସନ୍ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୀଘ୍ରତା ଓ ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ୟର କୌଶଳ ଦେଖି, ସେମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତଂ ତତୋଽନ୍ଵେଷମାଣାସ୍ତେ ଵନେ ଵନନିଵାସିନମ୍। ଦଦୃଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ନସ୍ଯନ୍ତମନିଶଂ ଶରାନ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେଠାରେ ବନବାସୀକୁ ଖୋଜିବା ବେଳେ, ରାଜା, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ସେ ବନବାସୀ ଅବିରତ ଭାବେ ତୀର ଛାଡ଼ୁଛି।
ନ ଚୈନମଭ୍ଯଜାନଂସ୍ତେ ତଦା ଵିକୃତଦର୍ଶନମ୍। ତଥୈନଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ୍ରୁଃ କୋ ଭଵାନ୍କସ୍ଯ ଵେତ୍ଯୁତ
ତାଙ୍କର ରୂପ ବଦଳିଯାଇଥିବାରୁ ସେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? କାହାର ପୁଅ?'
ନିଷାଦାଧିପତେର୍ଵୀରା ହିରଣ୍ଯଧନୁଷଃ ସୁତମ୍। ଦ୍ରୋଣଶିଷ୍ଯଂ ଚ ମାଂ ଵିତ୍ତ ଧୁର୍ଵେଦକୃତଶ୍ରମମ୍
ମୋତେ ନିଷାଦ ରାଜା ହିରଣ୍ୟଧନୁଷଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି ଜାଣ, ମୁଁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଛାତ୍ର, ଯିଏ କଷ୍ଟକର ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି।
ତେ ତମାଜ୍ଞାଯ ତତ୍ତ୍ଵେନ ପୁନରାଗମ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ଵନେ ସର୍ଵଂ ଦ୍ରୋଣାଯାଚଖ୍ଯୁରଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୁଣି ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୌନ୍ତେଯସ୍ତ୍ଵର୍ଜୁନୋ ରାଜନ୍ନେକଲଵ୍ଯମନୁସ୍ମରନ୍। ରହୋ ଦ୍ରୋଣଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଣଯାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ଏକଲବ୍ୟଙ୍କୁ ମନେପକାଇ, ଗୁପ୍ତରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିଲେ।
ନନ୍ଵହଂ ପରିରଭ୍ଯୈକଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ଭଵତୋକ୍ତୋ ନ ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ମୁଁ ତୁମେ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଭଲପାଇଥିଲେ ଏବଂ କହିଥିଲେ, “ମୋ ଛାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ତୁମକୁ ଟପିପାରିବେ ନାହିଁ।”’
ଅଥ କସ୍ମାନ୍ମଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟୋ ଲୋକାଦପି ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଭଵତଃ ଶିଷ୍ଯୋ ନିଷାଦାଧିପତେଃ ସୁତଃ
ତେବେ, ଏବେ କାହିଁକି ତୁମର ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଷ୍ୟ, ନିଷାଦ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ, ଶକ୍ତିରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ?
ମୁହୂର୍ତମିଵ ତଂ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ସଵ୍ଯସାଚିନମାଦାଯ ନୈଷାଦିଂ ପ୍ରତି ଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଦ୍ରୋଣ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭାବି, ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନେଇ, ନିଷାଦ ପୁଅଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ମଲଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ ଜଟିଲଂ ଚୀରଵାସସମ୍। ଏକଲଵ୍ଯଂ ଧନୁଷ୍ପାଣିମସ୍ଯନ୍ତମନିଶଂ ଶରାନ୍
ସେଠାରେ ଦ୍ରୋଣ ଦେଖିଲେ—ଏକଲବ୍ୟ, ଦେହରେ ମାଟି ଲଗାଇଥିବା, ଜଟା ଓ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି, ଅବିରତ ତୀର ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ଏକଲଵ୍ଯସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣମାଯାନ୍ତମନ୍ତିକାତ୍। ଅଭିଗମ୍ଯୋପସଂଗୃହ୍ଯ ଜଗାମ ଶିରସା ମହୀମ୍
ଏକଲବ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଅଭିବାଦନ କଲେ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମାଟିକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଧିଵତ୍ସ ନିଷାଦଜଃ। ନିଵେଦ୍ଯ ଶିଷ୍ଯମାତ୍ମାନଂ ତସ୍ଥୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରଗ୍ରତଃ
ତା’ପରେ ଏକଲବ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ନିଜକୁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ଜଣାଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ନେକଲଵ୍ଯମିଦଂ ଵଚଃ। ଯଦି ଶିଷ୍ଯୋଽସି ମେ ଵୀର ଵେତନଂ ଦୀଯତାଂ ମମ
ତା’ପରେ ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଶିଷ୍ୟ, ହେ ବୀର, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।'
ଏକଲଵ୍ଯସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀଯମାଣୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। କିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଭଗଵନ୍ନାଜ୍ଞାପଯତୁ ମାଂ ଗୁରୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଏକଲବ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ ଦେବି, ପ୍ରଭୁ? ଗୁରୁଦେବ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ତମବ୍ରଵୀତ୍ତ୍ଵଯାଙ୍ଗୁଷ୍ଠୋ ଦକ୍ଷିଣୋ ଦୀଯତାମିତି
ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ତୁମର ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠି ମୋତେ ଦିଅ।'
ଏକଲଵ୍ଯସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଦାରୁଣମ୍। ପ୍ରତିଜ୍ଞାମାତ୍ମନୋ ରକ୍ଷନ୍ସତ୍ଯେ ଚ ନିଯତଃ ସଦା
ଦ୍ରୋଣଙ୍କର କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଏକଲବ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତଥୈଵ ହୃଷ୍ଟଵଦନସ୍ତଥୈଵାଦୀନମାନସଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵାଽଵିଚାର୍ଯ ତଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ଦ୍ରୋଣାଯାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ମନଃ
ସେ ମୁହଁରେ ହସ ଏବଂ ମନରେ ଅଶାନ୍ତି ନ ରଖି, କିଛି ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠି କାଟି ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ତତଃ ଶରଂ ତୁ ନୈଷାଦିରଙ୍ଗୁଲୀଭିର୍ଵ୍ଯକର୍ଷତ। ନ ତଥା ଚ ସ ଶୀଘ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ନରାଧିପ
ତା’ପରେ ଏକଲବ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ, କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ସେ ପୂର୍ବବତ ତେଜସ୍ୱୀ ରହିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ ପ୍ରୀତମନା ବଭୂଵ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ। ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଗାସୀନ୍ନାନ୍ଯୋଽଭିଭଵିତାଽର୍ଜୁନଂ
ତା’ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ କଥା ପାଳନ କଲେ—ଅର୍ଜୁନକୁ କେହି ଟପିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ତୁ ତଦା ଶିଷ୍ଯୌ ଗଦାଯୋଗ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ ଭୀମଶ୍ଚ ସଦା ସଂରବ୍ଧଣାନସୌ
ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟ ଗଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଥିଲେ—ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଭୀମ, ଦୁହେଁ ସଦା ରୁଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ସାହି।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ରହସ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵଭ୍ଯଧିକୋଽଭଵତ୍। ତଥାଽତିପୁରୁଷାନନ୍ଯାନ୍ତ୍ସାରୁକୌ ଯମଜାଵୁଭୌ
ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଗୁପ୍ତ କଳାରେ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ; ଏହିପରି ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।