ଅସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାନୁରାଗାଚ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽଭଵଦର୍ଜୁନଃ। ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରଯୋଗେଷୁ ଲାଘଵେ ସୌଷ୍ଟଵେଷୁ ଚ
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଟପି ଯାଇଲେ; ସମାନ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ, ତ୍ୱରିତତା ଓ କୌଶଳରେ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ବଭୂଵାଭ୍ଯଧିକୋଽର୍ଜୁନଃ। ଐନ୍ଦ୍ରିମପ୍ରତିମଂ ଦ୍ରୋଣ ଉପଦେଶେଷ୍ଵମନ୍ଯତ
ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ହେଲେ; ଶିକ୍ଷା ଦେବାରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମନେ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵକୁମାରାଣାମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। କମଣ୍ଡଲୁଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଯଚ୍ଛଚ୍ଚିରକାରଣାତ୍
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ କୁମାରମାନେଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଳପାତ୍ର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ରାଯ ଚ ଦଦୌ କୁମ୍ଭମଵିଲମ୍ବନକାରଣାତ୍। ଯାଵତ୍ତେ ନୋପଗଚ୍ଛ୍ତି ତାଵଦସ୍ମୈ ପରାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ନିଜ ପୁଅକୁ ବି ଦେରି ନକରି କୁମ୍ଭ ଦେଲେ; ସେ ଆସିନଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ।
ଦ୍ରୋଣ ଆଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରାଯ କର୍ମ ତଜ୍ଜିଷ୍ଣୁରୌହତ। ତତଃ ସ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରେଣ ପୂରଯିତ୍ଵା କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ଦ୍ରୋଣ ନିଜ ପୁଅକୁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ; ବିଜୟୀ ସେ, ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି କମଣ୍ଡଳୁ ଭରିଲେ।
ସମମାଚାର୍ଯପୁତ୍ରେଣ ଗୁରୁମଭ୍ଯେତି ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଵିଶେଷୋପଚଯେଽପୃଥକ୍
ଫାଲ୍ଗୁନ ଗୁରୁପୁତ୍ର ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ସେ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ଅଲଗା ଭାବେ ନୁହେଁ।
ନ ଵ୍ଯହୀଯତ ମେଧାଵୀ ପାର୍ଥୋଽପ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ଅର୍ଜୁନଃ ପରମଂ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠଦ୍ଗୁରୁପୂଜନେ
ମେଧାବୀ ପାର୍ଥ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଟପି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅର୍ଜୁନ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରୟାସ କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେ ଚ ପରମଂ ଯୋଗଂ ପ୍ରିଯୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚାଭଵତ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯୁକ୍ତମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତି ଫାଲ୍ଗୁନମ୍
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦକ୍ଷତା ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ଦିନେ ଦିନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଉତ୍ସାହୀ ଫାଲ୍ଗୁନକୁ ଦେଖି,
ଆହୂଯ ଵଚନଂ ଦ୍ରୋଣୋ ରହଃ ସୂଦମଭାଷତ। ଅନ୍ଧକାରେଽର୍ଜୁନାଯାନ୍ନଂ ନ ଦେଯଂ ତେ କଦାଚନ। ନ ଚାଖ୍ଯେଯମିଦଂ ଚାପି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିଜଯେତ୍ଵଯା
ଦ୍ରୋଣ ରହସ୍ୟରେ ସୂତକୁ ଡାକି କହିଲେ: 'କେବେ ଅର୍ଜୁନକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ନୁହେଁ; ଏହି କଥା କେହିଠାରେ କହିବା ନୁହେଁ, ମୋ କଥା ତୁମେ ମାନିବା ଦରକାର।'
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଭୁଞ୍ଜାନେ ପ୍ରଵଵୌ ଵାଯୁରର୍ଜୁନେ। ତେନ ତତ୍ର ପ୍ରଦୀପଃ ସ ଦୀପ୍ଯମାନୋ ଵିଲୋପିତଃ
ଏକଦିନ, ଅର୍ଜୁନ ଖାଉଥିବାବେଳେ ବାତାସ ବହିଲା; ତାହାରେ ଜଳୁଥିବା ଦୀପ ନିବାଇ ଦେଲା।
ଭୁକ୍ତ ଏଵ ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ନାସ୍ଯାଦନ୍ଯତ୍ର ଵର୍ତତେ। ହସ୍ତସ୍ତେଜସ୍ଵିନସ୍ତସ୍ଯ ଅନୁଗ୍ରହଣକାରଣାତ୍
ଖାଇ ସାରିଲାପରେ, କୌନ୍ତେୟ ତାଙ୍କର ହାତକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ଯିବା ଦେଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହାତ କୃପାବଶତଃ ଏହି କାମ କଲା।
ତଦଭ୍ଯାସକୃତଂ ମତ୍ଵା ରାତ୍ରାଵପି ସ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଯୋଗ୍ଯାଂ ଚକ୍ରେ ମହାବାହୁର୍ଧନୁଷା ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ
ଏହାକୁ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବି, ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ବଳବାନ ପାଣ୍ଡବ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଅନୁଶୀଳନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ଦ୍ରୋଣଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭାରତ। ଉପେତ୍ଯ ଚୈନମୁତ୍ଥାଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର ଧନୁଷର ତଣ୍ଡା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଉଠି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—
ପ୍ରଯତିଷ୍ଯେ ତଥା କର୍ତୁଂ ଯଥା ନାନ୍ଯୋ ଧନୁର୍ଧରଃ। ତ୍ଵତ୍ସମୋ ଭଵିତା ଲୋକେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ଏପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବି ଯେ, ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ଧର ହେବେ ନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋଽର୍ଜୁନଂ ଭୂଯୋ ହଯେଷୁ ଚ ଗଜେଷୁ ଚ। ରଥେଷୁ ଭୂମାଵପି ଚ ରଣଶିକ୍ଷାମଶିକ୍ଷଯତ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଘୋଡା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଭୂମିରେ ଯୁଦ୍ଧ କଳା ଶିଖାଇଲେ।
ଗଦାଯୁଦ୍ଧେଽସିଚର୍ଯାଯାଂ ତୋମରପ୍ରାସଶକ୍ତିଷୁ। ଦ୍ରୋଣଃ ସଂକୀର୍ଣଯୁଦ୍ଧେ ଚ ଶିକ୍ଷଯାମାସ କୌରଵାନ୍
ଗଦାଯୁଦ୍ଧ, ତଳୱାର ଚଳାଣ, ତୋମର, ବଣ, ଶକ୍ତି ଓ ମିଶ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ କୌରବମାନୋଁକୁ ଶିଖାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍କୌଶଲଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧନୁର୍ଵେଦଜିଘୃକ୍ଷଵଃ। ସଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ
ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ରାଜପୁତ୍ର ଏକଠି ହେଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶିକ୍ଷଯାମାସ ଦ୍ରୋଣଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ।' ତତୋ ନିଷାଦରାଜସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯଧନୁଷଃ ସୁତଃ। ଏକଲଵ୍ଯୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ରୋଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ; ତାପରେ, ରାଜା, ନିଷାଦ ରାଜା ହିରଣ୍ୟଧନୁର ପୁଅ ଏକଲବ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ନ ସ ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ନୈଷାଦିରିତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ଶିଷ୍ଯଂ ଧନୁଷି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତେଷାମେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷଯା
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଷାଦ ବୋଲି ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଧର୍ମ ଜାଣି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶିଷ୍ୟ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଶିଷ୍ଯୋଽସି ମମ ନୈଷାଦେ ପ୍ରଯୋଗେ ବଲତ୍ତରଃ। ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଗୃହାନେଵ ଅନୁଜ୍ଞାତୋଽସି ନିତ୍ଯଶଃ
ନିଷାଦ, ତୁମେ ମୋର ଶିଷ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ରଚଳାଣରେ ଦକ୍ଷ। ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ—ମୋର ଅନୁମତି ସଦା ରହିଲା।
ସ ତୁ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଶିରସା ପାଦୌ ଗୃହ୍ଯ ପରନ୍ତପଃ। ଅରଣ୍ଯମନୁସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣଂ ମହୀମଯମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରବଳ ଏକଲବ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ଶିରୋବନ୍ଦନା କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମାଟିରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନାଚାର୍ଯଵୃତ୍ତିଂ ଚ ପରମାମାସ୍ଥିତସ୍ତଦା। ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଯୋଗମାତସ୍ଥେ ପରଂ ନିଯମମାସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ସେ ଶିଷ୍ୟର ଉଚ୍ଚତମ ଆଚରଣ ଅନୁସରିଲେ, ଦୃଢ଼ ସଂଯମ ନେଇ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣତା ଲାଗି ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ।
ପରଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋପେତୋ ଯୋଗେନ ପରମେଣ ଚ। ଵିମୋକ୍ଷାଦାନସନ୍ଧାନେ ଲଘୁତ୍ଵଂ ପରମାପ ସଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଗଢ଼ା ଧ୍ୟାନ ସହିତ, ସେ ତୀର ଛାଡ଼ିବା, ଧରିବା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୌଶଳ ଅଧିଗମ କଲେ।
ଲାଘଵଂ ଚାସ୍ତ୍ରଯୋଗଂ ଚ ନଚିରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ।' ଅଥ ଦ୍ରୋଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତାଃ କଦାଚିତ୍କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ। ରଥୈର୍ଵିନିର୍ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ମୃଗଯାମରିମର୍ଦନାଃ
ସେ ଶୀଘ୍ର ହାତ ଚଳାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ; ଏହା ପରେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶିକାରକୁ ଯିବାକୁ ବାହାରିଲେ।
ତତ୍ରୋପକରଣଂ ଗୃହ୍ଯ ନରଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ରାଜନ୍ନନୁଜଗାମୈକଃ ଶ୍ଵାନମାଦାଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ସେଠାରେ, ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଉପକରଣ ନେଇ ସଂଯୋଗକ୍ରମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ଏକ କୁକୁର ନେଇଥିଲେ, ରାଜା।
ତେଷାଂ ଵିଚରତାଂ ତତ୍ର ତତ୍ତତ୍କର୍ମଚିକୀର୍ଷଯା। ଶ୍ଵାଚରନ୍ସ ପଥା କ୍ରୀଡନ୍ନୈଷାଦିଂ ପ୍ରତି ଜଗ୍ମିଵାନ୍
ସେମାନେ ଏଠାଠି ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ବିଭିନ୍ନ କାମ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଇ କୁକୁର ରାସ୍ତାରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ନିଷାଦ ଯୁବକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।
ସ କୃଷ୍ଣମଲଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗଂ କୃଷ୍ଣାଜିନଜଟାଘରମ୍। ନୈଷାଦିଂ ଶ୍ଵା ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭଷଂସ୍ତସ୍ଥୌ ତଦନ୍ତିକେ
କଳା ମାଟି ଲଗାଇଥିବା, କଳା କୃଷ୍ଣାମୃଗ ଚର୍ମ ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧିଥିବା ନିଷାଦ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କୁକୁର ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାଡ଼ି, ଭଉଁକୁଥିଲା।
ତଦା ତସ୍ଯାଥ ଭଷତଃ ଶୁନଃ ସପ୍ତ ଶରାନ୍ମୁଖେ। ଲାଘଵଂ ଦର୍ଶନ୍ନସ୍ତ୍ରେ ମୁମୋଚ ଯୁଗପଦ୍ଯଥା
ସେତେବେଳେ, କୁକୁର ଭଉଁକୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକେବେଳେ ସାତଟି ତୀର ତାହାର ମୁହଁରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ନିଜର ତୀର ଚଳାଣର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ।
ସ ତୁ ଶ୍ଵା ଶରପୂର୍ଣାସ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଜଗାମ ହ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵା ଵୀରାଃ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ
ସେଇ କୁକୁର, ମୁହଁ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା; ତାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଲାଘଵଂ ଶବ୍ଧଵେଧିତ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରମଂ ତଦା। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଵ୍ରୀଡିତାଶ୍ଚାସନ୍ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୀଘ୍ରତା ଓ ଶବ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ୟର କୌଶଳ ଦେଖି, ସେମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।