ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୌରଵେଯାସ୍ତେ ତୂଷ୍ଣୀମାସନ୍ଵିଶାଂପତେ। ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ପରନ୍ତପ
ଏହି କଥା ଶୁଣି କୌରବମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କଥା ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା।
ତତୋଽର୍ଜୁନଂ ତଦା ମୂର୍ଧ୍ନି ସମାଘ୍ରାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପ୍ରରୁରୋଦ ମୁଦା ତଦା
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ବାରମ୍ବାର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କରି, ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଖୁସିରେ କାନ୍ଦିପକେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମାହୂଯ ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ସଖାଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତେ ପାର୍ଥଂ ମଯା ଦତ୍ତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଦ୍ରୋଣ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ଡାକି କହିଲେ: 'ଏହି ପାର୍ଥକୁ ତୋର ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଜାଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଦେଉଛି; ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ତଂ ପାର୍ଥଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପରଵାନସ୍ମି ଧର୍ମତଃ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି କହିଲେ; 'ଆଜିଠାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ବନ୍ଧନ ହେଲି।'
ଶିଷ୍ଯୋଽହଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଜୀଵାମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଦା ପାର୍ଥଃ ପାଦୌ ଜଗ୍ରାହ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଅଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରି କହି, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗ୍ରାହଯାମାସ ଦିଵ୍ଯାନି ମାନୁଷାଣି ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ, ପ୍ରବଳ ଶୂର ଦ୍ରୋଣ ନିଜେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେବୀ ଏବଂ ମାନବୀ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାଜପୁତ୍ରାସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ସମେତ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ଅଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣମସ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକଠା ହୋଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମଣି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚାନ୍ଧକାଶ୍ଚୈଵ ନାନାଦେଶ୍ଯାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ସୂତପୁତ୍ରଶ୍ଚ ରାଧେଯୋ ଗୁରୁଂ ଦ୍ରୋଣମିଯାତ୍ତଦା
ବୃଷ୍ଣି, ଆନ୍ଧକ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଏବଂ ସୂତପୁତ୍ର ରାଧେୟ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସ୍ପର୍ଧମାନସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ ସୂତପୁତ୍ରୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୋଽଵମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ପାର୍ଥ ସହ ହସ୍ତିନାପୁରର ସୂତପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ଅଭ୍ଯଯାତ୍ସ ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଧନୁର୍ଵେଦଚିକୀର୍ଷଯା। ଶିକ୍ଷାଭୁଜଵଲୋଦ୍ଯୋଗୈସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତାପରେ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବ ଅଧିକ ଦକ୍ଷତା ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଇଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାନୁରାଗାଚ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽଭଵଦର୍ଜୁନଃ। ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରଯୋଗେଷୁ ଲାଘଵେ ସୌଷ୍ଟଵେଷୁ ଚ
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଟପି ଯାଇଲେ; ସମାନ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ, ତ୍ୱରିତତା ଓ କୌଶଳରେ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ବଭୂଵାଭ୍ଯଧିକୋଽର୍ଜୁନଃ। ଐନ୍ଦ୍ରିମପ୍ରତିମଂ ଦ୍ରୋଣ ଉପଦେଶେଷ୍ଵମନ୍ଯତ
ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ହେଲେ; ଶିକ୍ଷା ଦେବାରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମନେ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵକୁମାରାଣାମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। କମଣ୍ଡଲୁଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଯଚ୍ଛଚ୍ଚିରକାରଣାତ୍
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ କୁମାରମାନେଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଳପାତ୍ର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ରାଯ ଚ ଦଦୌ କୁମ୍ଭମଵିଲମ୍ବନକାରଣାତ୍। ଯାଵତ୍ତେ ନୋପଗଚ୍ଛ୍ତି ତାଵଦସ୍ମୈ ପରାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ନିଜ ପୁଅକୁ ବି ଦେରି ନକରି କୁମ୍ଭ ଦେଲେ; ସେ ଆସିନଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ।
ଦ୍ରୋଣ ଆଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରାଯ କର୍ମ ତଜ୍ଜିଷ୍ଣୁରୌହତ। ତତଃ ସ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରେଣ ପୂରଯିତ୍ଵା କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ଦ୍ରୋଣ ନିଜ ପୁଅକୁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ; ବିଜୟୀ ସେ, ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି କମଣ୍ଡଳୁ ଭରିଲେ।
ସମମାଚାର୍ଯପୁତ୍ରେଣ ଗୁରୁମଭ୍ଯେତି ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଵିଶେଷୋପଚଯେଽପୃଥକ୍
ଫାଲ୍ଗୁନ ଗୁରୁପୁତ୍ର ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ସେ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ଅଲଗା ଭାବେ ନୁହେଁ।
ନ ଵ୍ଯହୀଯତ ମେଧାଵୀ ପାର୍ଥୋଽପ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ଅର୍ଜୁନଃ ପରମଂ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠଦ୍ଗୁରୁପୂଜନେ
ମେଧାବୀ ପାର୍ଥ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଟପି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅର୍ଜୁନ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରୟାସ କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେ ଚ ପରମଂ ଯୋଗଂ ପ୍ରିଯୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚାଭଵତ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯୁକ୍ତମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତି ଫାଲ୍ଗୁନମ୍
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦକ୍ଷତା ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ଦିନେ ଦିନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଉତ୍ସାହୀ ଫାଲ୍ଗୁନକୁ ଦେଖି,
ଆହୂଯ ଵଚନଂ ଦ୍ରୋଣୋ ରହଃ ସୂଦମଭାଷତ। ଅନ୍ଧକାରେଽର୍ଜୁନାଯାନ୍ନଂ ନ ଦେଯଂ ତେ କଦାଚନ। ନ ଚାଖ୍ଯେଯମିଦଂ ଚାପି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିଜଯେତ୍ଵଯା
ଦ୍ରୋଣ ରହସ୍ୟରେ ସୂତକୁ ଡାକି କହିଲେ: 'କେବେ ଅର୍ଜୁନକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ନୁହେଁ; ଏହି କଥା କେହିଠାରେ କହିବା ନୁହେଁ, ମୋ କଥା ତୁମେ ମାନିବା ଦରକାର।'
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଭୁଞ୍ଜାନେ ପ୍ରଵଵୌ ଵାଯୁରର୍ଜୁନେ। ତେନ ତତ୍ର ପ୍ରଦୀପଃ ସ ଦୀପ୍ଯମାନୋ ଵିଲୋପିତଃ
ଏକଦିନ, ଅର୍ଜୁନ ଖାଉଥିବାବେଳେ ବାତାସ ବହିଲା; ତାହାରେ ଜଳୁଥିବା ଦୀପ ନିବାଇ ଦେଲା।
ଭୁକ୍ତ ଏଵ ତୁ କୌନ୍ତେଯୋ ନାସ୍ଯାଦନ୍ଯତ୍ର ଵର୍ତତେ। ହସ୍ତସ୍ତେଜସ୍ଵିନସ୍ତସ୍ଯ ଅନୁଗ୍ରହଣକାରଣାତ୍
ଖାଇ ସାରିଲାପରେ, କୌନ୍ତେୟ ତାଙ୍କର ହାତକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ଯିବା ଦେଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହାତ କୃପାବଶତଃ ଏହି କାମ କଲା।
ତଦଭ୍ଯାସକୃତଂ ମତ୍ଵା ରାତ୍ରାଵପି ସ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଯୋଗ୍ଯାଂ ଚକ୍ରେ ମହାବାହୁର୍ଧନୁଷା ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ
ଏହାକୁ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବି, ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ବଳବାନ ପାଣ୍ଡବ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଅନୁଶୀଳନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ଦ୍ରୋଣଃ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭାରତ। ଉପେତ୍ଯ ଚୈନମୁତ୍ଥାଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର ଧନୁଷର ତଣ୍ଡା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଉଠି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ—
ପ୍ରଯତିଷ୍ଯେ ତଥା କର୍ତୁଂ ଯଥା ନାନ୍ଯୋ ଧନୁର୍ଧରଃ। ତ୍ଵତ୍ସମୋ ଭଵିତା ଲୋକେ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ଏପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବି ଯେ, ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ଧର ହେବେ ନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋଽର୍ଜୁନଂ ଭୂଯୋ ହଯେଷୁ ଚ ଗଜେଷୁ ଚ। ରଥେଷୁ ଭୂମାଵପି ଚ ରଣଶିକ୍ଷାମଶିକ୍ଷଯତ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଘୋଡା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଭୂମିରେ ଯୁଦ୍ଧ କଳା ଶିଖାଇଲେ।
ଗଦାଯୁଦ୍ଧେଽସିଚର୍ଯାଯାଂ ତୋମରପ୍ରାସଶକ୍ତିଷୁ। ଦ୍ରୋଣଃ ସଂକୀର୍ଣଯୁଦ୍ଧେ ଚ ଶିକ୍ଷଯାମାସ କୌରଵାନ୍
ଗଦାଯୁଦ୍ଧ, ତଳୱାର ଚଳାଣ, ତୋମର, ବଣ, ଶକ୍ତି ଓ ମିଶ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ କୌରବମାନୋଁକୁ ଶିଖାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ତତ୍କୌଶଲଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧନୁର୍ଵେଦଜିଘୃକ୍ଷଵଃ। ସଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ
ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ରାଜପୁତ୍ର ଏକଠି ହେଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶିକ୍ଷଯାମାସ ଦ୍ରୋଣଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ।' ତତୋ ନିଷାଦରାଜସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯଧନୁଷଃ ସୁତଃ। ଏକଲଵ୍ଯୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯାଜଗାମ ହ
ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦ୍ରୋଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ; ତାପରେ, ରାଜା, ନିଷାଦ ରାଜା ହିରଣ୍ୟଧନୁର ପୁଅ ଏକଲବ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ନ ସ ତଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ନୈଷାଦିରିତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ଶିଷ୍ଯଂ ଧନୁଷି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତେଷାମେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷଯା
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଷାଦ ବୋଲି ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ନାହିଁ; ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଧର୍ମ ଜାଣି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶିଷ୍ୟ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଶିଷ୍ଯୋଽସି ମମ ନୈଷାଦେ ପ୍ରଯୋଗେ ବଲତ୍ତରଃ। ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଗୃହାନେଵ ଅନୁଜ୍ଞାତୋଽସି ନିତ୍ଯଶଃ
ନିଷାଦ, ତୁମେ ମୋର ଶିଷ୍ୟ ନୁହଁ; ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ରଚଳାଣରେ ଦକ୍ଷ। ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ—ମୋର ଅନୁମତି ସଦା ରହିଲା।