କୃପସ୍ତିଷ୍ଠତି ଚାଚାର୍ଯଃ ଶସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଃ ପ୍ରାଜ୍ଞସଂମତଃ। ମଯି ତିଷ୍ଠତି ଚେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଵୈମନସ୍ଯଂ ଗମିଷ୍ଯତି
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋ ସହିତ ରହିବେ, ସେ ମନରେ ଦୁଃଖିତ ହେବେ।
ଯୁଷ୍ମାନ୍କିଂଚିଚ୍ଚ ଯାଚିତ୍ଵା ଧନଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ହର୍ଷିତଃ। ସ୍ଵମାଶ୍ରମପଦଂ ରାଜନ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତମ୍
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କିଛି ଅନୁରୋଧ କରି, ଖୁସିରେ ଧନ ନେଇ, ରାଜା, ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁଣି ଫେରିଯିବି।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରୋଣମାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯଂ ଶସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରମ୍
ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କହିଲେ।
କୃପସ୍ତିଷ୍ଠତୁ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଭର୍ତଵ୍ଯଶ୍ଚ ମଯା ସଦା। ତ୍ଵଂ ଗୁରୁର୍ଭଵ ପୌତ୍ରାଣାମାଚାର୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମତୋ ମମ। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତ୍ଵମସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍କୁରୁ ଵୈ ସଦା
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମୋର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ଦେଖାଶୁଣା ହେଉନ୍ତୁ। ତୁମେ ମୋ ପଉତ୍ରମାନେଙ୍କର ଗୁରୁ ହେଉ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ। ଏହି ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର, ସଦା ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ।
ତତଃ ସଂପୂଜିତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଭୀଷ୍ମେଣ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରଃ। ଵିଶଶ୍ରାମ ମହାତେଜାଃ ପୂଜିତଃ କୁରୁଵେଶ୍ମନି
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଦ୍ରୋଣ, ଦ୍ୱିପଦମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କୁରୁମାନେ ରାଜମହଳରେ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ପାଇ, ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତେଽଥ ଗୁରୌ ତସ୍ମିନ୍ପୌତ୍ରାନାଦାଯ କୌରଵାନ୍। ଶିଷ୍ଯତ୍ଵେନ ଦଦୌ ଭୀଷ୍ମୋ ଵସୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଗୁରୁ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ଭୀଷ୍ମ କୌରବଙ୍କର ପଉତ୍ରମାନେକୁ ନେଇ ଆଣି, ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ସମ୍ପତି ସହିତ।
ଗୃହଂ ଚ ସୁପରିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲମ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜାଯ ସୁପ୍ରୀତଃ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଭୁ ଖୁସି ହୋଇ, ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଏକ ଭଲ ଘର ଦେଲେ, ଯାହା ଭଲଭାବେ ସଜାଯାଇଥିଲା ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ସ ତାଞ୍ଶିଷ୍ଯାନ୍ମହେଷ୍ଵାସଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ କୌରଵାନ୍। ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ମୁଦିତମାନସଃ
ମହାବୀର ଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣ ଖୁସି ମନେ କୌରବ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ରହସ୍ଯେକଃ ପ୍ରତୀତାତ୍ମା କୃତୋପସଦନାଂସ୍ତଥା
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦ୍ରୋଣ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ।
କାର୍ଯଂ ମେ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ କିଂଚିଦ୍ଧୃଦି ସଂପରିଵର୍ତତେ। କୃତାସ୍ତ୍ରୈସ୍ତତ୍ପ୍ରଦେଯଂ ମେ ତଦେତଦ୍ଵଦତାନଘାଃ
ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଘୁରୁଛି, ଯାହା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଚାହେଁ। ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ର ଶିଖିଛ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଏହି କଥା କହ, ନିର୍ମଳମାନେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୌରଵେଯାସ୍ତେ ତୂଷ୍ଣୀମାସନ୍ଵିଶାଂପତେ। ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତତଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ପରନ୍ତପ
ଏହି କଥା ଶୁଣି କୌରବମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କଥା ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା।
ତତୋଽର୍ଜୁନଂ ତଦା ମୂର୍ଧ୍ନି ସମାଘ୍ରାଯ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପ୍ରରୁରୋଦ ମୁଦା ତଦା
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ବାରମ୍ବାର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବନ କରି, ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଖୁସିରେ କାନ୍ଦିପକେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମାହୂଯ ଦ୍ରୋଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ସଖାଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତେ ପାର୍ଥଂ ମଯା ଦତ୍ତଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଦ୍ରୋଣ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ଡାକି କହିଲେ: 'ଏହି ପାର୍ଥକୁ ତୋର ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଜାଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଦେଉଛି; ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ତଂ ପାର୍ଥଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପରଵାନସ୍ମି ଧର୍ମତଃ
ପାର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି କହିଲେ; 'ଆଜିଠାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ବନ୍ଧନ ହେଲି।'
ଶିଷ୍ଯୋଽହଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଜୀଵାମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଦା ପାର୍ଥଃ ପାଦୌ ଜଗ୍ରାହ ପାଣ୍ଡଵଃ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଅଛି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିପରି କହି, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାନସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗ୍ରାହଯାମାସ ଦିଵ୍ଯାନି ମାନୁଷାଣି ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ, ପ୍ରବଳ ଶୂର ଦ୍ରୋଣ ନିଜେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦେବୀ ଏବଂ ମାନବୀ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରାଜପୁତ୍ରାସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ସମେତ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ଅଭିଜଗ୍ମୁସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣମସ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍
ଏହିପରି, ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକଠା ହୋଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମଣି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚାନ୍ଧକାଶ୍ଚୈଵ ନାନାଦେଶ୍ଯାଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ସୂତପୁତ୍ରଶ୍ଚ ରାଧେଯୋ ଗୁରୁଂ ଦ୍ରୋଣମିଯାତ୍ତଦା
ବୃଷ୍ଣି, ଆନ୍ଧକ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଏବଂ ସୂତପୁତ୍ର ରାଧେୟ, ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସ୍ପର୍ଧମାନସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ ସୂତପୁତ୍ରୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୋଽଵମନ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ପାର୍ଥ ସହ ହସ୍ତିନାପୁରର ସୂତପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ଅଭ୍ଯଯାତ୍ସ ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଧନୁର୍ଵେଦଚିକୀର୍ଷଯା। ଶିକ୍ଷାଭୁଜଵଲୋଦ୍ଯୋଗୈସ୍ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପାଣ୍ଡଵଃ
ତାପରେ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବ ଅଧିକ ଦକ୍ଷତା ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଇଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାନୁରାଗାଚ୍ଚ ଵିଶିଷ୍ଟୋଽଭଵଦର୍ଜୁନଃ। ତୁଲ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରଯୋଗେଷୁ ଲାଘଵେ ସୌଷ୍ଟଵେଷୁ ଚ
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଟପି ଯାଇଲେ; ସମାନ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ, ତ୍ୱରିତତା ଓ କୌଶଳରେ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ବଭୂଵାଭ୍ଯଧିକୋଽର୍ଜୁନଃ। ଐନ୍ଦ୍ରିମପ୍ରତିମଂ ଦ୍ରୋଣ ଉପଦେଶେଷ୍ଵମନ୍ଯତ
ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଣୀ ହେଲେ; ଶିକ୍ଷା ଦେବାରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମନେ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵକୁମାରାଣାମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍। କମଣ୍ଡଲୁଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଯଚ୍ଛଚ୍ଚିରକାରଣାତ୍
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ କୁମାରମାନେଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଳପାତ୍ର ଦେଲେ।
ପୁତ୍ରାଯ ଚ ଦଦୌ କୁମ୍ଭମଵିଲମ୍ବନକାରଣାତ୍। ଯାଵତ୍ତେ ନୋପଗଚ୍ଛ୍ତି ତାଵଦସ୍ମୈ ପରାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ନିଜ ପୁଅକୁ ବି ଦେରି ନକରି କୁମ୍ଭ ଦେଲେ; ସେ ଆସିନଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ।
ଦ୍ରୋଣ ଆଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରାଯ କର୍ମ ତଜ୍ଜିଷ୍ଣୁରୌହତ। ତତଃ ସ ଵାରୁଣାସ୍ତ୍ରେଣ ପୂରଯିତ୍ଵା କମଣ୍ଡଲୁମ୍
ଦ୍ରୋଣ ନିଜ ପୁଅକୁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ; ବିଜୟୀ ସେ, ବାରୁଣୀ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି କମଣ୍ଡଳୁ ଭରିଲେ।
ସମମାଚାର୍ଯପୁତ୍ରେଣ ଗୁରୁମଭ୍ଯେତି ଫାଲ୍ଗୁନଃ। ଆଚାର୍ଯପୁତ୍ରାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଵିଶେଷୋପଚଯେଽପୃଥକ୍
ଫାଲ୍ଗୁନ ଗୁରୁପୁତ୍ର ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ସେ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ଅଲଗା ଭାବେ ନୁହେଁ।
ନ ଵ୍ଯହୀଯତ ମେଧାଵୀ ପାର୍ଥୋଽପ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ। ଅର୍ଜୁନଃ ପରମଂ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠଦ୍ଗୁରୁପୂଜନେ
ମେଧାବୀ ପାର୍ଥ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କେହି ତାଙ୍କୁ ଟପି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଅର୍ଜୁନ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରୟାସ କଲେ।
ଅସ୍ତ୍ରେ ଚ ପରମଂ ଯୋଗଂ ପ୍ରିଯୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚାଭଵତ୍। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଯୁକ୍ତମିଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତି ଫାଲ୍ଗୁନମ୍
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦକ୍ଷତା ଅର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ; ଦିନେ ଦିନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଉତ୍ସାହୀ ଫାଲ୍ଗୁନକୁ ଦେଖି,
ଆହୂଯ ଵଚନଂ ଦ୍ରୋଣୋ ରହଃ ସୂଦମଭାଷତ। ଅନ୍ଧକାରେଽର୍ଜୁନାଯାନ୍ନଂ ନ ଦେଯଂ ତେ କଦାଚନ। ନ ଚାଖ୍ଯେଯମିଦଂ ଚାପି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵିଜଯେତ୍ଵଯା
ଦ୍ରୋଣ ରହସ୍ୟରେ ସୂତକୁ ଡାକି କହିଲେ: 'କେବେ ଅର୍ଜୁନକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ନୁହେଁ; ଏହି କଥା କେହିଠାରେ କହିବା ନୁହେଁ, ମୋ କଥା ତୁମେ ମାନିବା ଦରକାର।'
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଭୁଞ୍ଜାନେ ପ୍ରଵଵୌ ଵାଯୁରର୍ଜୁନେ। ତେନ ତତ୍ର ପ୍ରଦୀପଃ ସ ଦୀପ୍ଯମାନୋ ଵିଲୋପିତଃ
ଏକଦିନ, ଅର୍ଜୁନ ଖାଉଥିବାବେଳେ ବାତାସ ବହିଲା; ତାହାରେ ଜଳୁଥିବା ଦୀପ ନିବାଇ ଦେଲା।