ନ ସ୍ନାତକୋଽଵସୀଦେତ ଵର୍ତମାନଃ ସ୍ଵକର୍ମସୁ। ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ତଂ ଦେଶଂ ବହୁଶୋ ଭ୍ରମନ୍
ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହିପରି ଭାବି ମୁଁ ସେଇ ଦେଶରେ ବହୁ ସମୟ ଘୁରିଲି।
ଵିଶୁଦ୍ଧଣିଚ୍ଛନ୍ଗାଙ୍ଗେଯ ଧର୍ମୋପେତଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍। ଅନ୍ତାଦନ୍ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ନିର୍ମଳ ଓ ଧର୍ମମୟ ଦାନ ଆଶା କରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ତିଆରି ଲୋକ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ଯଵପିଷ୍ଟୋଦକେନୈନଂ ଲୋଭଯେଯଂ କୁମାରକମ୍। ପୀତ୍ଵା ପିଷ୍ଟରସଂ ବାଲଃ କ୍ଷୀରଂ ପୀତଂ ମଯାଽପି ଚ
ଯବ ଚୁଣା ମିଶା ଜଳ ଦେଇ ମୁଁ ଛୁଆକୁ ଲୋଭାଇଲି। ସେ ଚୁଣା ଜଳ ପିଇ ଭାବିଲା, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ପିଇଛି।
ନନର୍ତୋତ୍ଥାଯ କୌରଵ୍ଯ ହୃଷ୍ଟୋ ବାଲ୍ଯାଦ୍ଵିମୋହିତଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃତ୍ଯମାନଂ ତୁ ବାଲୈଃ ପରିଵୃତଂ ସୁତମ୍
ତାପରେ, ହେ କୌରବ, ଛୁଆ ଖୁସିରେ ଓ ଅବୁଝ ହୋଇ ଉଠି ନାଚିଲା, ଅନ୍ୟ ଛୁଆମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ହାସ୍ଯତାମୁପସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କଶ୍ମଲଂ ତତ୍ର ମେଽଭଵତ୍। ଦ୍ରୋଣଂ ଧିଗସ୍ତ୍ଵଧନିନଂ ଯୋ ଧନଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ସେଇ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖ ହେଲା; 'ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଲାଜ୍ଜା, ଯିଏ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧନ ଆର୍ଜନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ!'
ପିଷ୍ଟୋଦକଂ ସୁତୋ ଯସ୍ଯ ପୀତ୍ଵା କ୍ଷୀରସ୍ଯ ତୃଷ୍ଣଯା। ନୃତ୍ଯତିସ୍ମ ମୁଦାଵିଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀରଂ ପୀତଂ ମଯାଽପ୍ଯୁତ
ଯାହାର ପୁଅ ଦୁଧ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଚୁଣା ଜଳ ପିଇ ଖୁସିରେ ନାଚେ, ଭାବେ—'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ପିଇଛି'।
ଇତି ସଂଭାଷତାଂ ଵାଚଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେ ବୁଦ୍ଧିରଚ୍ଯଵତ୍। ଆତ୍ମାନଂ ଚାତ୍ମନା ଗର୍ହନ୍ମନସେଦଂ ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯମ୍
ଏହିପରି କଥା ସୁଣି ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ମୁଁ ମନେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କଲି।
ଅପି ଚାହଂ ପୁରା ଵିପ୍ରୈର୍ଵର୍ଜିତୋ ଗର୍ହିତୋ ଵସେ। ପରୋପସେଵାଂ ପାପିଷ୍ଠାଂ ନ ଚ କୁର୍ଯାଂ ଧନେପ୍ସଯା
ଏହା ସହିତ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ଓ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲି; ଧନ ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଚାକରି କରିବା ପାପ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ମତ୍ଵା ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମାଦାଯ ତତୋ ହ୍ଯହମ୍। ପୂର୍ଵସ୍ନେହାନୁରାଗିତ୍ଵାତ୍ସଦାରଃ ସୌମକିଂ ଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନେଇ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସ୍ନେହ ଓ ଆସକ୍ତିରେ, ମୋ ଜୀବନ ସାଥୀ ସହିତ ସୌମକିକୁ ଚାଲିଗଲି।
ଅଭିଷିକ୍ତଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ପ୍ରିଯଂ ସଖାଯଂ ସୁପ୍ରୀତୋ ରାଜ୍ଯସ୍ଥଂ ସମୁପାଗମମ୍
ତାଙ୍କୁ ରାଜା ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ମୋର କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଭାବିଲି, ଏବଂ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିପତି ହୋଇଥିବା ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।
ସଂସ୍ମରନ୍ସଙ୍ଗମଂ ଚୈଵ ଵଚନଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯ ତତ୍। ତତୋ ଦ୍ରୁପଦମାଗମ୍ଯ ସଖଇପୂର୍ଵମହଂ ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଆମ ପୂର୍ବ ଦେଖାଶୁଣା ଓ ସେଠାରେ କହିଥିବା କଥା ମନେପକାଇ, ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।
ଅବ୍ରୁଵଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସଖାଯଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମିତି। ଉପସ୍ଥିତସ୍ତୁ ଦ୍ରୁପଦଂ ସଖିଵଚ୍ଚାସ୍ମି ସଙ୍ଗତଃ
ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ କହିଲି, 'ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ତୁମର ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଜାଣ।' ଏଭଳି କହି, ମୁଁ ବନ୍ଧୁ ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲି।
ସ ମାଂ ନିରାକାରମିଵ ପ୍ରହସନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅକୃତେଯଂ ତଵ ପ୍ରଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାତିସମଞ୍ଜସା
ସେ ମୋତେ ଅଜଣା ଲୋକ ଭଳି ହସି, କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଏଠି ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଯଦାତ୍ଥ ମାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସଭଂ ସଖା ତେଽହମିତି ଦ୍ଵିଜ। ସଂଗତନୀହ ଜୀର୍ଯନ୍ତି କାଲେନ ପରିଜୀର୍ଯତଃ
'ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଜୋରକରି କହିଲ, "ମୁଁ ତୁମର ବନ୍ଧୁ," ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏଠି ସମ୍ପର୍କଗୁଡିକ ସମୟ ସହିତ ଝରିଯାଏ, ଲୋକେ ବୃଦ୍ଧ ହେବା ସହିତ ସେମାନେ ମନ୍ଦ ପଡ଼ନ୍ତି।'
ସୌହୃଦଂ ମେ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯାସୀତ୍ପୂର୍ଵଂ ସାମର୍ଥ୍ଯବନ୍ଧନମ୍। ନାଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ଯ ନାରଥୀ ରଥିନଃ ସଖା
'ପୂର୍ବେ ଆମର ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା; ଯେଉଁଠି ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ, ସେ ଶିକ୍ଷାଳୁ ଲୋକଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ରଥ ନାହିଁ, ସେ ରଥୀଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ।'
ସାମ୍ଯାଦ୍ଧି ସଖ୍ଯଂ ଭଵତି ଵୈଷମ୍ଯାନ୍ନୋପପଦ୍ଯତେ। ନ ସଖ୍ଯମଜରଂ ଲୋକେ ଵିଦ୍ଯତେ ଜାତୁ କସ୍ଯଚିତ୍
'ସମତାରୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ହୁଏ, ଅସମତାରୁ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ କାହାର ସହିତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଅଜର ରହେ ନାହିଁ।'
କାମୋ ଵୈନଂ ଵିହରତି କ୍ରୋଧୋ ଵୈନଂ ରହତ୍ଯୁତ। ମୈଵଂ ଜୀର୍ଣମୁପାସ୍ସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସଖ୍ଯଂ ଭଵଦୁପାଧିକୃତ୍
'ଇଚ୍ଛା ଏହାକୁ ଭୋଗ କରେ, କ୍ରୋଧ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ତୁମେ ଏହି ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ଧରି ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯାହା ତୁମେ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ କରିଥିଲ।'
ଆସୀତ୍ସଖ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯା ମେଽର୍ଥନିବନ୍ଧନମ୍। ନହ୍ଯନାଢ୍ଯଃ ସଖାଽଽଢ୍ଯସ୍ଯ ନାଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିଦୁଷଃ ସଖା
'ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମର ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପୂର୍ବେ ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଥିଲା। ଗରିବ ଧନୀଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ, ଅଶିକ୍ଷିତ ଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ।'
ନ ଶୂରସ୍ଯ ସଖା କ୍ଲୀବଃ ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ। ନ ହି ରାଜ୍ଞାମୁଦୀର୍ଣାନାମେଵଂ ଭୂତୈର୍ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍
'ଭୟଭୀତ ଲୋକ ଶୂରବୀରଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ଏପରି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ମନ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ କେବେ ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ କରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ସଖ୍ଯଂ ଭଵତି ମନ୍ଦାତ୍ମଞ୍ଛ୍ରିଯା ହୀନୈର୍ଧନଚ୍ଯୁତୈଃ। ନାଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ଯ ନାରଥୀ ରଥିନଃ ସଖା
'ମନ୍ଦମତି, ଧନ ହରାଇଥିବା, ଓ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ହୁଏ। ଅଶିକ୍ଷିତ ଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ରଥ ନାହିଁ, ସେ ରଥୀଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ।'
ନାରାଜା ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାପି ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ। ଅହଂ ତ୍ଵଯା ନ ଜାନାମି ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ସଂଵିଦଂ କୃତାମ୍
'ରାଜା ନୁହେଁ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ହୁଏନାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ଏପରି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ମନ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିବା ଜାଣେନି।'
ଏକରାତ୍ରଂ ତୁ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍କାମଂ ଦାସ୍ଯାମି ଭୋଜନମ୍। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵହଂ ତେନ ସଦାରଃ ପ୍ରସ୍ଥିତସ୍ତଦା
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ରାତି ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମତ ଖାଦ୍ୟ ଦେବି।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ସାଥୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲି।
ତାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଯାଂ କର୍ତାଽସ୍ମ୍ଯଚିରାଦିଵ। ଦ୍ରୁପଦେନୈଵମୁକ୍ତୋଽହଂ ମନ୍ଯୁନାଽଭିପରିପ୍ଲୁତଃ
ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କରିବି ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲି, ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି।
ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛଂ କୁରୂନ୍ଭୀଷ୍ମ ଶିଷ୍ଯୈରର୍ଥୀ ଗୁଣାନ୍ଵିତୈଃ। ତତୋଽହଂ ଭଵତଃ କାମଂ ସଂଵର୍ଧଯିତୁମାଗତଃ
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ମୁଁ ଗୁଣବାନ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ କୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲି, ଏବଂ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଇଦଂ ନାଗପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ
ଏହି ନାଗନଗରୀ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର; କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି?
ଅପଜ୍ଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ଚାପଂ ସାଧ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତିପାଦଯ। ଭୁଙ୍କ୍ଷ ଭୋଗାନ୍ଭୃଶଂ ପ୍ରୀତଃ ପୂଜ୍ଯମାନଃ କୁରୁକ୍ଷଯେ
ଏମିତି ଏକ ଧନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଉ, ଯାହା ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ, ଓ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଦିଅ; କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଭୋଗ କର।
କୁରୂଣାମସ୍ତି ଯଦ୍ଵିତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚେଦଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରକମ୍। ତ୍ଵମେଵ ପରମୋ ରାଜା ସର୍ଵେ ଵାକ୍ଯକରାସ୍ତଵ
କୁରୁମାନେ ଯେତେ ଧନ-ଦୌଲତ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର ସମସ୍ତ ପ୍ରଦେଶ, ସେସବୁ ତୁମର। ତୁମେ ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରାଜା, ସମସ୍ତେ ତୁମର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି।
ଯଚ୍ଚ ତେ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍କୃତଂ ତଦିତି ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମହାନ୍ମେଽନୁଗ୍ରହଃ କୃତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଆବଶ୍ୟକ କରିଥିଲ, ସେସବୁ କାମ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ବଡ଼ ଉପକାର ହେଲା ମୋ ପାଇଁ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଗୁରୁଂ ପାଣ୍ଡୁସୁତୈଃ ସହ। ପୌତ୍ରାନାଦାଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵସୂନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ; ସମସ୍ତ ପଉତ୍ରମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ସମ୍ପତି ନେଇ ଆଣିଲେ।
ଶିଷ୍ଯ ଇତି ଦଦୌ ରାଜନ୍ଦ୍ରୋଣାଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ତଦା ଦ୍ରୋଣୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଭୀଷ୍ମଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରମ୍
ରାଜା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ପଉତ୍ରମାନେକୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଦେଲେ। ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।