ଶରେଣ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ମୁଦ୍ରାଂ ତାମୂର୍ଧ୍ଵମାଵାହଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସ ଶରଂ ସମୁପାଦାଯ କୂପାଦଙ୍ଗୁଲିଵେଷ୍ଟନମ୍
ସେ ମହାପୁରୁଷ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରିକାକୁ ଛିଦ୍ର କରି, ତାହାକୁ ଉପରକୁ ଆଣିଲେ; ପରେ ଏହି ତୀରକୁ ନେଇ, କୂଆଁରୁ ତୀରର ଡଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ ମୁଦ୍ରିକାକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ଦଦୌ ତତଃ କୁମାରାଣାଂ ଵିସ୍ମିତାନାମଵିସ୍ମିତଃ। ମୁଦ୍ରିକାମୁଦ୍ଧୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାହୁସ୍ତେ କୁମାରକାଃ
ତାପରେ, ନିଜେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନ ହୋଇ, ସେ ଉଠାଇ ଆଣିଥିବା ମୁଦ୍ରିକାଟିକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କୁମାରମାନେ ପାଖରେ ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି, ସେମାନେ କହିଲେ—
ଅଭିଵନ୍ଦାମହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୈତଦନ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ। କୋଽସି କସ୍ଯାସି ଜାନୀମୋ ଵଯଂ କିଂ କରଵାମହେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ; ଏହି କୌଶଳ ଅନ୍ୟ କାହାରି ନାହିଁ। ଆପଣ କିଏ? କାହାଙ୍କ ସନ୍ତାନ? ଆମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁବା?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୁମାରକାନ୍। ଆଚକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଚ ଭୀଷ୍ମାଯ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣୈଶ୍ଚ ମାମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଡ୍ରୋଣ କୁମାରମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୋର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ।'
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଗତ୍ଵା ଚ ଭୀଷ୍ମମୂଚୁଃ କୁମାରକାଃ
'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କୁହି, କୁମାରମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତଚ୍ଚ କର୍ମ ତଥାଵିଧମ୍। ଭୀଷ୍ମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରାଣାଂ ଦ୍ରୋଣଂ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଜାନତ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କୁମାରମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଡ୍ରୋଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ।
ଯୁକ୍ତରୂପଃ ସ ହି ଗୁରୁରିତ୍ଯେଵମନୁଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ। ଅଥୈନମାନୀଯ ତଦା ସ୍ଵଯମେଵ ସୁସତ୍କୃତମ୍
'ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ' ବୋଲି ଭାବି, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଆଣି ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଦର କଲେ।
ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ନିପୁଣଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ହେତୁମାଗମନେ ତଚ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଃ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ପଚାରିଲେ; ଡ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ଆସିବାର ସମସ୍ତ କାରଣ କହିଦେଲେ।
ମହର୍ଷେରଗ୍ନିଵେଶ୍ଯସ୍ଯ ସକାଶମହମଚ୍ଯୁତ। ଅସ୍ତ୍ରାର୍ଥମଗମଂ ପୂର୍ଵଂ ଧନୁର୍ଵେଦଜିଘୃକ୍ଷଯା
ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମହାର୍ଷି ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲି।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵିନୀତାତ୍ମା ଜଟିଲୋ ବହୁଲାଃ ସମାଃ। ଅଵସଂ ସୁଚିରଂ ତତ୍ର ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ
ମୁଁ ଏକ ନିୟମିତ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ, ଜଟାଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବାରେ ରହିଥିଲି।
ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ରାଜପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞସେନୋ ମହାବଲଃ। ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ନ୍ଯଵସତ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଗୁରୌ ପ୍ରଭୁଃ
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଯଜ୍ଞସେନ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବା ପାଇଁ ସେଇ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିଥିଲେ।
ସ ମେ ତତ୍ର ସଖା ଚାସୀଦୁପକାରୀ ପ୍ରିଯଶ୍ଚ ମେ। ତେନାହଂ ସହ ସଂଗମ୍ଯ ଵର୍ତଯନ୍ସୁଚିରଂ ପ୍ରଭୋ
ସେଠାରେ ସେ ମୋର ମିତ୍ର ଥିଲେ, ସହଯୋଗୀ ଓ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରିଥିଲି।
ବାଲ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୃତି କୌରଵ୍ଯ ସହାଧ୍ଯଯନମେଵ ଚ। ସ ମେ ସଖା ସଦା ତତ୍ର ପ୍ରିଯଵାଦୀ ପ୍ରିଯଂକରଃ
ହେ କୌରବ, ଛୁଆବେଳୁଠୁ ଆମେ ଏକାସାଥିରେ ପଢ଼ିଥିଲୁ। ସେ ସମୟରେ ସେ ସଦା ମୋର ମିତ୍ର ଥିଲେ, ମିଠା କଥା କହୁଥିଲେ ଓ ମୋତେ ଖୁସି କରୁଥିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦିତି ମାଂ ଭୀଷ୍ମ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍। ଅହଂ ପ୍ରିଯତମଃ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ଦ୍ରୋଣ ମହାତ୍ମନଃ
ଭୀଷ୍ମ ମୋତେ ଏମିତି କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ମୋର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଲା—'ମୁଁ ମୋର ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ପୁଅ।'
ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତି ମାଂ ରାଜ୍ଯେ ସ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଯଦା ତଦା। ତଦ୍ଭୋଜ୍ଯଂ ଭଵତା ରାଜ୍ଯମର୍ଧଂ ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ
'ଯେତେବେଳେ ସେ ପାଞ୍ଚାଳୀ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିବେ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ରାଜ୍ୟର ଅଧା ତୁମେ ଭୋଗ କରିବ।'
ମମ ଭୋଗାଶ୍ଚ ଵିତ୍ତଂ ଚ ତ୍ଵଦଧୀନଂ ସୁଖାନି ଚ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽଥ ଵଵ୍ରାଜ କୃତାସ୍ତ୍ରଃ ପୂଜିତୋ ମଯା
'ମୋର ସମସ୍ତ ସୁଖ, ଧନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସବୁ ତୁମର ଅଧୀନରେ ରହିବ।' ଏହିପରି କହି ସେ ଯାଇଥିଲେ, ଶସ୍ତ୍ର ଶିଖିଥିଲେ ଓ ମୋର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତଚ୍ଚ ଵାକ୍ଯମହଂ ନିତ୍ଯଂ ମନସା ଧାରଯଂସ୍ତଦା। ସୋଽହଂ ପିତୃନିଯୋଗେନ ପୁତ୍ରଲୋଭାଦ୍ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ମୁଁ ସେଇ କଥାକୁ ସଦା ମନରେ ରଖିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ, ମୁଁ ଏକ ଅଯୋଗ୍ୟ କାମ କରିଥିଲି।
ଶାରଦ୍ଵତୀଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାମୁପଯେମେ ମହାଵ୍ରତାମ୍। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ଚ ସତ୍ରେ ଚ ଦମେ ଚ ସତତଂ ରତାମ୍
ମୁଁ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶାରଦ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲି, ଯିଏ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଯଜ୍ଞ ଓ ସଂଯମରେ ସଦା ଲିନ୍ନ ଥିଲେ।
ଲେଭେ ଚ ଗୌତମୀ ପୁତ୍ରମଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମୌରସମ୍। ଭୀମଵିକ୍ରମକର୍ମାଣମାଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍
ଗୌତମୀଠାରୁ ମୁଁ ଆଶ୍ୱତ୍ଥାମା ନାମକ ନିଜ ପୁଅକୁ ପାଇଥିଲି, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଭୀମଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜ ଆଦିତ୍ୟ ସମାନ ଥିଲା।
ପୁତ୍ରେଣ ତେନ ପ୍ରୀତୋଽହଂ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମଯା ଯଥା। ଗୋକ୍ଷୀରଂ ପିବତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନିନସ୍ତତ୍ର ପୁତ୍ରକାନ୍। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମାରୁଦଦ୍ବାଲସ୍ତନ୍ମେ ସଂଦେହଯଦ୍ଦିଶଃ
ସେଇ ପୁଅ ଆଶ୍ୱତ୍ଥାମାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଖୁସି ହୋଇଥିଲି, ଯେପରି ନିଜକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଧନୀ ଲୋକଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଗାଈର ଦୁଧ ପିଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୋର ପୁଅ ଆଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଛୁଆବେଳେ କାନ୍ଦିଲା, ଏହା ମୋତେ ଅତି ଦୁଃଖ ଦେଲା।
ନ ସ୍ନାତକୋଽଵସୀଦେତ ଵର୍ତମାନଃ ସ୍ଵକର୍ମସୁ। ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ତଂ ଦେଶଂ ବହୁଶୋ ଭ୍ରମନ୍
ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହିପରି ଭାବି ମୁଁ ସେଇ ଦେଶରେ ବହୁ ସମୟ ଘୁରିଲି।
ଵିଶୁଦ୍ଧଣିଚ୍ଛନ୍ଗାଙ୍ଗେଯ ଧର୍ମୋପେତଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍। ଅନ୍ତାଦନ୍ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ନିର୍ମଳ ଓ ଧର୍ମମୟ ଦାନ ଆଶା କରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ତିଆରି ଲୋକ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ଯଵପିଷ୍ଟୋଦକେନୈନଂ ଲୋଭଯେଯଂ କୁମାରକମ୍। ପୀତ୍ଵା ପିଷ୍ଟରସଂ ବାଲଃ କ୍ଷୀରଂ ପୀତଂ ମଯାଽପି ଚ
ଯବ ଚୁଣା ମିଶା ଜଳ ଦେଇ ମୁଁ ଛୁଆକୁ ଲୋଭାଇଲି। ସେ ଚୁଣା ଜଳ ପିଇ ଭାବିଲା, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ପିଇଛି।
ନନର୍ତୋତ୍ଥାଯ କୌରଵ୍ଯ ହୃଷ୍ଟୋ ବାଲ୍ଯାଦ୍ଵିମୋହିତଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୃତ୍ଯମାନଂ ତୁ ବାଲୈଃ ପରିଵୃତଂ ସୁତମ୍
ତାପରେ, ହେ କୌରବ, ଛୁଆ ଖୁସିରେ ଓ ଅବୁଝ ହୋଇ ଉଠି ନାଚିଲା, ଅନ୍ୟ ଛୁଆମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ହାସ୍ଯତାମୁପସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କଶ୍ମଲଂ ତତ୍ର ମେଽଭଵତ୍। ଦ୍ରୋଣଂ ଧିଗସ୍ତ୍ଵଧନିନଂ ଯୋ ଧନଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ସେଇ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖ ହେଲା; 'ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଲାଜ୍ଜା, ଯିଏ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧନ ଆର୍ଜନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ!'
ପିଷ୍ଟୋଦକଂ ସୁତୋ ଯସ୍ଯ ପୀତ୍ଵା କ୍ଷୀରସ୍ଯ ତୃଷ୍ଣଯା। ନୃତ୍ଯତିସ୍ମ ମୁଦାଵିଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀରଂ ପୀତଂ ମଯାଽପ୍ଯୁତ
ଯାହାର ପୁଅ ଦୁଧ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଚୁଣା ଜଳ ପିଇ ଖୁସିରେ ନାଚେ, ଭାବେ—'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଧ ପିଇଛି'।
ଇତି ସଂଭାଷତାଂ ଵାଚଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମେ ବୁଦ୍ଧିରଚ୍ଯଵତ୍। ଆତ୍ମାନଂ ଚାତ୍ମନା ଗର୍ହନ୍ମନସେଦଂ ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯମ୍
ଏହିପରି କଥା ସୁଣି ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ମୁଁ ମନେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କଲି।
ଅପି ଚାହଂ ପୁରା ଵିପ୍ରୈର୍ଵର୍ଜିତୋ ଗର୍ହିତୋ ଵସେ। ପରୋପସେଵାଂ ପାପିଷ୍ଠାଂ ନ ଚ କୁର୍ଯାଂ ଧନେପ୍ସଯା
ଏହା ସହିତ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ଓ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲି; ଧନ ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଚାକରି କରିବା ପାପ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତି ମତ୍ଵା ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ଭୀଷ୍ମାଦାଯ ତତୋ ହ୍ଯହମ୍। ପୂର୍ଵସ୍ନେହାନୁରାଗିତ୍ଵାତ୍ସଦାରଃ ସୌମକିଂ ଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନେଇ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସ୍ନେହ ଓ ଆସକ୍ତିରେ, ମୋ ଜୀବନ ସାଥୀ ସହିତ ସୌମକିକୁ ଚାଲିଗଲି।
ଅଭିଷିକ୍ତଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ପ୍ରିଯଂ ସଖାଯଂ ସୁପ୍ରୀତୋ ରାଜ୍ଯସ୍ଥଂ ସମୁପାଗମମ୍
ତାଙ୍କୁ ରାଜା ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, ମୋର କାମ ସଫଳ ହେଲା ବୋଲି ଭାବିଲି, ଏବଂ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିପତି ହୋଇଥିବା ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।