ସ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧିମାନ୍। `ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପୁତ୍ରେଣ ସହିତସ୍ତଥା
ସେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ପୁଅ ସହିତ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଜଗାମ କୁରୁମୁଖ୍ଯାନାଂ ନାଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍। ତାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଯାଂ କର୍ତା ନଚିରାଦିଵ
ସେ କୁରୁମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ନଗର, ଯାହାକୁ ନାଗସାହ୍ୱୟ କୁହାଯାଏ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ନାଗପୁରମାଗମ୍ଯ ଗୌତମସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽଵସତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ନାଗପୁରକୁ ଆସି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଗୌତମଙ୍କ ଘରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ତନୁଜଃ ପାର୍ଥାନ୍କୃପସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଶିକ୍ଷଯାମାସ ନାବୁଧ୍ଯନ୍ତ ଚ ତଂ ଜନାଃ
ତା’ପରେ, କୃପ ପରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ପାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସ ତତ୍ର ଗୂଢାତ୍ମା କଂଚିତ୍କାଲମୁଵାସ ହ। କୁମାରାସ୍ତ୍ଵଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସମେତା ଗଜସାହ୍ଵଯାତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ନିଜ ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ସେ କିଛି ଦିନ ରହିଲେ; ପରେ ରାଜକୁମାରମାନେ ଗଜସାହ୍ୱୟରୁ ଏକାଠି ବାହାରିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ତୋ ଵୀଟଯା ତତ୍ର ଵୀରାଃ ପର୍ଯଚରନ୍ମୁଦା। `ତେଷାଂ ସଂକ୍ରୀଡମାନାନାମୁଦପାନେଽଙ୍ଗୁଲୀଯକମ୍
ସେଠାରେ ଶୂରବୀର ରାଜକୁମାରମାନେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ; ଖେଳିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଅଂଗୁଠି ଏକ କୂଆରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ପପାତ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୀଟା ତତ୍ରୈଵ ଚାପତତ୍। ଗର୍ତାନ୍ବୁନା ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ତାରାରୂପମିଵାମ୍ବରେ
ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ବଲ୍ ମଧ୍ୟ ସେଠି ପଡ଼ିଗଲା, ଏକ ଗଭୀର ଓ ଲୁଚା ଗର୍ତ୍ତରେ ତାରା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈତେ କୁମାରାଶ୍ଚ ତଂ ଯତ୍ନାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍।' ତତସ୍ତେ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠନ୍ଵୀଟାମୁଦ୍ଧର୍ତୁମାଦୃତାଃ। ନ ଚ ତେ ପ୍ରତ୍ଯଯଦ୍ଯନ୍ତ କର୍ମ ଵୀଟୋପଲବ୍ଧଯେ
ଏହା ଦେଖି ରାଜକୁମାରମାନେ ବଲ୍ ଉଠାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଲ୍ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯମଵୈକ୍ଷନ୍ତ ଵ୍ରୀଡଯାଵନତାନନାଃ। ତସ୍ଯା ଯୋଗମଵିଦନ୍ତୋ ଭୃଶଂ ଚୋତ୍କଣ୍ଠିତାଭଵନ୍
ତା’ପରେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ; ବଲ୍ କିପରି ଉଠାଇବେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ତେଽପଶ୍ଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶ୍ଯାମମାପନ୍ନଂ ପଲିତଂ କୃଶମ୍। କୃତ୍ଯଵନ୍ତମଦୂରସ୍ଥମଗ୍ନିହୋତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ କଳା, ବୃଦ୍ଧ, ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଦୂରେ ଦାଉଁଥିଲେ।
ତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତମାନମୁପଗମ୍ଯ କୁମାରକାଃ। ଭଗ୍ନୋତ୍ସାହକ୍ରିଯାତ୍ମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ସେହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସାହ ହରାଇଦେଇଥିବା ରାଜକୁମାରମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ଘେରି ରହିଲେ।
ଅଥ ଦ୍ରୋଣଃ କୁମାରାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କତ୍ଯଵଶସ୍ତଦା। ପ୍ରହସ୍ଯ ମନ୍ଦଂ ପୈଶଲ୍ଯାଦଭ୍ଯଭାଷତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତା’ପରେ ଦ୍ରୋଣ, ସେହି ଅସହାୟ ରାଜକୁମାରମାନେ ଦେଖି, ମଧୁର ହସିଲେ ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶରୁ ଆସି ସେମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ଅହୋ ଵୋ ଧିଗ୍ବଲଂ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧିଗେତାଂ ଵଃ କୃତାସ୍ତ୍ରତାମ୍। ଭରତସ୍ଯାନ୍ଵଯେ ଜାତା ଯେ ଵୀଟାଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତ
ହାୟ, ତୁମର ଯୋଧାଶକ୍ତି ଉପରେ ଲଜ୍ଜା! ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ କଣ ହେଲା? ଭାରତବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଇ ମଧ୍ୟ, ଏକ ସାଧାରଣ ପୁରସ୍କାର ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିଲାନି।
ଵୀଟାଂ ଚ ମୁଦ୍ରିକାଂ ଚୈଵ ହ୍ଯହମେତଦପି ଦ୍ଵଯମ୍। ଉଦ୍ଧରେଯମିଷୀକାଭିର୍ଭୋଜନଂ ମେ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ପୁରସ୍କାର ଓ ମୁଦ୍ରିକା ଦୁହିଁଟିକୁ ଇଶିକା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ଆଣିବି; ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ଦ୍ରୋଣଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କୃପସ୍ଯାନୁମତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭିକ୍ଷାମାପ୍ନୁହି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ସଦାର ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ।'
ଏଷା ମୁଷ୍ଟିରିଷୀକାଣାଂ ମଯାଽସ୍ତ୍ରେଣାଭିମନ୍ତ୍ରିତା
ଏହା ମୋର ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଇଶିକା ତୀରର ଏକ ମୁଠି ଅଛି।
ଅସ୍ଯା ଵୀର୍ଯଂ ନିରୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଯଦନ୍ଯେଷୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଵେତ୍ସ୍ଯାମୀଷିକଯା ଵୀଟାଂ ତାମିଷୀକାଂ ତଥାଽନ୍ଯଯା
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀରରେ ଯେପରି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଏହାର ଶକ୍ତି ଦେଖ; ଏହି ଇଶିକା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁରସ୍କାର ଆଣିବି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଇଶିକା ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରିକା ଉଠାଇବି।
ତତୋ ଯଥୋକ୍ତଂ ଦ୍ରୋଣେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତମଞ୍ଜସା
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସବୁ କାମ ସହଜରେ କରିଦେଲେ।
ତଦଵେକ୍ଷ୍ଯ କୁମାରାସ୍ତେ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନାଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯମିଦମତ୍ଯନ୍ତମିତି ମତ୍ଵା ଵଚୋଽବ୍ରୁଵନ୍
ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କୁମାରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ; 'ଏହା ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ!' ବୋଲି ଭାବି ସେମାନେ କହିଲେ।
ମୁଦ୍ରିକାମଣି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଶୀଧ୍ରମେତାଂ ସମୁଦ୍ଧରଥ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଋଷି, ଦୟାକରି ଏହି ମୁଦ୍ରିକାମଣିକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ ଦିଅ।
ଶରେଣ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ମୁଦ୍ରାଂ ତାମୂର୍ଧ୍ଵମାଵାହଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସ ଶରଂ ସମୁପାଦାଯ କୂପାଦଙ୍ଗୁଲିଵେଷ୍ଟନମ୍
ସେ ମହାପୁରୁଷ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରିକାକୁ ଛିଦ୍ର କରି, ତାହାକୁ ଉପରକୁ ଆଣିଲେ; ପରେ ଏହି ତୀରକୁ ନେଇ, କୂଆଁରୁ ତୀରର ଡଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ ମୁଦ୍ରିକାକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ଦଦୌ ତତଃ କୁମାରାଣାଂ ଵିସ୍ମିତାନାମଵିସ୍ମିତଃ। ମୁଦ୍ରିକାମୁଦ୍ଧୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାହୁସ୍ତେ କୁମାରକାଃ
ତାପରେ, ନିଜେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନ ହୋଇ, ସେ ଉଠାଇ ଆଣିଥିବା ମୁଦ୍ରିକାଟିକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କୁମାରମାନେ ପାଖରେ ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି, ସେମାନେ କହିଲେ—
ଅଭିଵନ୍ଦାମହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୈତଦନ୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ। କୋଽସି କସ୍ଯାସି ଜାନୀମୋ ଵଯଂ କିଂ କରଵାମହେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ; ଏହି କୌଶଳ ଅନ୍ୟ କାହାରି ନାହିଁ। ଆପଣ କିଏ? କାହାଙ୍କ ସନ୍ତାନ? ଆମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁବା?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୁମାରକାନ୍। ଆଚକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଚ ଭୀଷ୍ମାଯ ରୂପେଣ ଚ ଗୁଣୈଶ୍ଚ ମାମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଡ୍ରୋଣ କୁମାରମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୋର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଖବର ଦିଅ।'
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଗତ୍ଵା ଚ ଭୀଷ୍ମମୂଚୁଃ କୁମାରକାଃ
'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କୁହି, କୁମାରମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତଚ୍ଚ କର୍ମ ତଥାଵିଧମ୍। ଭୀଷ୍ମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରାଣାଂ ଦ୍ରୋଣଂ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଜାନତ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କୁମାରମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଡ୍ରୋଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ।
ଯୁକ୍ତରୂପଃ ସ ହି ଗୁରୁରିତ୍ଯେଵମନୁଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ। ଅଥୈନମାନୀଯ ତଦା ସ୍ଵଯମେଵ ସୁସତ୍କୃତମ୍
'ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ' ବୋଲି ଭାବି, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଆଣି ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଆଦର କଲେ।
ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ନିପୁଣଂ ଭୀଷ୍ମଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ହେତୁମାଗମନେ ତଚ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଃ ସର୍ଵଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ପଚାରିଲେ; ଡ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ଆସିବାର ସମସ୍ତ କାରଣ କହିଦେଲେ।
ମହର୍ଷେରଗ୍ନିଵେଶ୍ଯସ୍ଯ ସକାଶମହମଚ୍ଯୁତ। ଅସ୍ତ୍ରାର୍ଥମଗମଂ ପୂର୍ଵଂ ଧନୁର୍ଵେଦଜିଘୃକ୍ଷଯା
ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମହାର୍ଷି ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲି।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵିନୀତାତ୍ମା ଜଟିଲୋ ବହୁଲାଃ ସମାଃ। ଅଵସଂ ସୁଚିରଂ ତତ୍ର ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ
ମୁଁ ଏକ ନିୟମିତ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନ, ଜଟାଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବାରେ ରହିଥିଲି।