ସ କ୍ରୋଧାମର୍ଷଜିହ୍ମଭ୍ରୂଃ କଷାଯୀକୃତଲୋଚନଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦସଂପନ୍ନୋ ଦ୍ରୋଣଂ ରାଜାଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ଭୃକୁଟି ଚମଡ଼ି, ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅକୃତେଯଂ ତଵ ପ୍ରଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାତିସମଞ୍ଜସା। ଯନ୍ମାଂ ଵ୍ରଵୀଷି ପ୍ରସଭଂ ସଖା ତେଽହମିତି ଦ୍ଵିଜ
'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଏଠିକି ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଜୋରକରି କହୁଛ, "ମୁଁ ତୁମ ବନ୍ଧୁ," ଯେଉଁଥିରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ।'
ନ ହି ରାଜ୍ଞାମୁଦୀର୍ଣାନାମେଵଂଭୂତୈର୍ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍। ସଖ୍ଯଂ ଭଵତି ମନ୍ଦାତ୍ମଞ୍ଶ୍ରିଯା ହୀନୈର୍ଧନଚ୍ଯୁତୈଃ
'ରାଜାମାନେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁର୍ବଳ, ଧନ ହରାଇଥିବା ଓ ଅସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ କେବେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ସୌହୃଦାନ୍ଯପି ଜୀର୍ଯନ୍ତେ କାଲେନ ପରିଜୀର୍ଯତଃ। ସୌହୃଦଂ ମେ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯାସୀତ୍ପୂର୍ଵଂ ସାମର୍ଥ୍ଯବନ୍ଧନମ୍
'ସମୟ ଗତିରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ; ମୋର ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା।'
ନ ସଖ୍ଯମଜରଂ ଲୋକେ ହୃଦି ତିଷ୍ଠତି କସ୍ଯଚିତ୍। କାମଶ୍ଚୈତନ୍ନାଶଯତି କ୍ରୋଧୋ ଵୈନଂ ରହତ୍ଯୁତ
ଏହି ଜଗତରେ କାହାର ହୃଦୟରେ ମିତ୍ରତା କେବେ ଅଜର ରହିନଥାଏ; ଆସା ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ରାଗ ଏହାକୁ ଦୂର କରିଦିଏ।
ମୈଵଂ ଜୀର୍ଣମୁପାସ୍ସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସଖ୍ଯଂ ଭଵଦୁପାଧିକୃତ୍। ଆସୀତ୍ସଖ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯା ମେଽର୍ଥନିବନ୍ଧନମ୍
ତୁମେ ନିଜେ ଯେଉଁ ମିତ୍ରତାକୁ ସୀମିତ କରିଛ, ସେହି ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତାକୁ ଆଉ ଧରି ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମର ମିତ୍ରତା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଲାଭ ଦେଖି ହୋଇଥିଲା।
ନ ଦରିଦ୍ରୋ ଵସୁମତୋ ନାଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିଦୁଷଃ ସଖା। ନ ଶୂରସ୍ଯ ସଖା କ୍ଲୀବଃ ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ
ଗରିବ ଲୋକ ଧନୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଭୀରୁ ଲୋକ ଶୂରବୀରଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ—ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତାର ଉପକାର କଣ?
ଯଯୋରେଵ ସମଂ ଵିତ୍ତଂ ଯଯୋରେଵ ସମଂ ଶ୍ରୁତମ୍। ତଯୋର୍ଵିଵାହଃ ସଖ୍ଯଂ ଚ ନ ତୁ ପୁଷ୍ଟଵିପୁଷ୍ଟଯୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ଓ ମିତ୍ରତା ଉଚିତ; ଧନୀ ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।
ନାଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ଯ ନାରଥୀ ରଥିନଃ ସଖା। ନାରାଜା ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାପି ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ
ଯିଏ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରେନାହିଁ, ସେ ବେଦପାଠୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଯିଏ ରଥ ଚଳାଏନାହିଁ, ସେ ରଥୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଏକ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ—ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତାର ଉପକାର କଣ?
ଦ୍ରୁପଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମୁହୂର୍ତଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତୁ ମନ୍ଯୁନାଽଭିପରିପ୍ଲୁତଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭାବିଲେ ଏବଂ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧିମାନ୍। `ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପୁତ୍ରେଣ ସହିତସ୍ତଥା
ସେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ପୁଅ ସହିତ ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଜଗାମ କୁରୁମୁଖ୍ଯାନାଂ ନାଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍। ତାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଯାଂ କର୍ତା ନଚିରାଦିଵ
ସେ କୁରୁମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ନଗର, ଯାହାକୁ ନାଗସାହ୍ୱୟ କୁହାଯାଏ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ନାଗପୁରମାଗମ୍ଯ ଗୌତମସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽଵସତ୍ତତ୍ର ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ନାଗପୁରକୁ ଆସି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଗୌତମଙ୍କ ଘରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ତନୁଜଃ ପାର୍ଥାନ୍କୃପସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଶିକ୍ଷଯାମାସ ନାବୁଧ୍ଯନ୍ତ ଚ ତଂ ଜନାଃ
ତା’ପରେ, କୃପ ପରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ପାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସ ତତ୍ର ଗୂଢାତ୍ମା କଂଚିତ୍କାଲମୁଵାସ ହ। କୁମାରାସ୍ତ୍ଵଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସମେତା ଗଜସାହ୍ଵଯାତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ନିଜ ପରିଚୟ ଲୁଚାଇ ସେ କିଛି ଦିନ ରହିଲେ; ପରେ ରାଜକୁମାରମାନେ ଗଜସାହ୍ୱୟରୁ ଏକାଠି ବାହାରିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ତୋ ଵୀଟଯା ତତ୍ର ଵୀରାଃ ପର୍ଯଚରନ୍ମୁଦା। `ତେଷାଂ ସଂକ୍ରୀଡମାନାନାମୁଦପାନେଽଙ୍ଗୁଲୀଯକମ୍
ସେଠାରେ ଶୂରବୀର ରାଜକୁମାରମାନେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ; ଖେଳିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଅଂଗୁଠି ଏକ କୂଆରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ପପାତ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୀଟା ତତ୍ରୈଵ ଚାପତତ୍। ଗର୍ତାନ୍ବୁନା ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ତାରାରୂପମିଵାମ୍ବରେ
ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ବଲ୍ ମଧ୍ୟ ସେଠି ପଡ଼ିଗଲା, ଏକ ଗଭୀର ଓ ଲୁଚା ଗର୍ତ୍ତରେ ତାରା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈତେ କୁମାରାଶ୍ଚ ତଂ ଯତ୍ନାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍।' ତତସ୍ତେ ଯତ୍ନମାତିଷ୍ଠନ୍ଵୀଟାମୁଦ୍ଧର୍ତୁମାଦୃତାଃ। ନ ଚ ତେ ପ୍ରତ୍ଯଯଦ୍ଯନ୍ତ କର୍ମ ଵୀଟୋପଲବ୍ଧଯେ
ଏହା ଦେଖି ରାଜକୁମାରମାନେ ବଲ୍ ଉଠାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଲ୍ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯମଵୈକ୍ଷନ୍ତ ଵ୍ରୀଡଯାଵନତାନନାଃ। ତସ୍ଯା ଯୋଗମଵିଦନ୍ତୋ ଭୃଶଂ ଚୋତ୍କଣ୍ଠିତାଭଵନ୍
ତା’ପରେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ; ବଲ୍ କିପରି ଉଠାଇବେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ତେଽପଶ୍ଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶ୍ଯାମମାପନ୍ନଂ ପଲିତଂ କୃଶମ୍। କୃତ୍ଯଵନ୍ତମଦୂରସ୍ଥମଗ୍ନିହୋତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ କଳା, ବୃଦ୍ଧ, ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଦୂରେ ଦାଉଁଥିଲେ।
ତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତମାନମୁପଗମ୍ଯ କୁମାରକାଃ। ଭଗ୍ନୋତ୍ସାହକ୍ରିଯାତ୍ମାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ସେହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ସାହ ହରାଇଦେଇଥିବା ରାଜକୁମାରମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ଘେରି ରହିଲେ।
ଅଥ ଦ୍ରୋଣଃ କୁମାରାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କତ୍ଯଵଶସ୍ତଦା। ପ୍ରହସ୍ଯ ମନ୍ଦଂ ପୈଶଲ୍ଯାଦଭ୍ଯଭାଷତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତା’ପରେ ଦ୍ରୋଣ, ସେହି ଅସହାୟ ରାଜକୁମାରମାନେ ଦେଖି, ମଧୁର ହସିଲେ ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶରୁ ଆସି ସେମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ଅହୋ ଵୋ ଧିଗ୍ବଲଂ କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧିଗେତାଂ ଵଃ କୃତାସ୍ତ୍ରତାମ୍। ଭରତସ୍ଯାନ୍ଵଯେ ଜାତା ଯେ ଵୀଟାଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତ
ହାୟ, ତୁମର ଯୋଧାଶକ୍ତି ଉପରେ ଲଜ୍ଜା! ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ କଣ ହେଲା? ଭାରତବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହେଇ ମଧ୍ୟ, ଏକ ସାଧାରଣ ପୁରସ୍କାର ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିଲାନି।
ଵୀଟାଂ ଚ ମୁଦ୍ରିକାଂ ଚୈଵ ହ୍ଯହମେତଦପି ଦ୍ଵଯମ୍। ଉଦ୍ଧରେଯମିଷୀକାଭିର୍ଭୋଜନଂ ମେ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ପୁରସ୍କାର ଓ ମୁଦ୍ରିକା ଦୁହିଁଟିକୁ ଇଶିକା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ଆଣିବି; ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ଦ୍ରୋଣଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କୃପସ୍ଯାନୁମତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭିକ୍ଷାମାପ୍ନୁହି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ସଦାର ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ।'
ଏଷା ମୁଷ୍ଟିରିଷୀକାଣାଂ ମଯାଽସ୍ତ୍ରେଣାଭିମନ୍ତ୍ରିତା
ଏହା ମୋର ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଇଶିକା ତୀରର ଏକ ମୁଠି ଅଛି।
ଅସ୍ଯା ଵୀର୍ଯଂ ନିରୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଯଦନ୍ଯେଷୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଵେତ୍ସ୍ଯାମୀଷିକଯା ଵୀଟାଂ ତାମିଷୀକାଂ ତଥାଽନ୍ଯଯା
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀରରେ ଯେପରି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଏହାର ଶକ୍ତି ଦେଖ; ଏହି ଇଶିକା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁରସ୍କାର ଆଣିବି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଇଶିକା ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରିକା ଉଠାଇବି।
ତତୋ ଯଥୋକ୍ତଂ ଦ୍ରୋଣେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତମଞ୍ଜସା
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସବୁ କାମ ସହଜରେ କରିଦେଲେ।
ତଦଵେକ୍ଷ୍ଯ କୁମାରାସ୍ତେ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନାଃ। ଆଶ୍ଚର୍ଯମିଦମତ୍ଯନ୍ତମିତି ମତ୍ଵା ଵଚୋଽବ୍ରୁଵନ୍
ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କୁମାରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ; 'ଏହା ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ!' ବୋଲି ଭାବି ସେମାନେ କହିଲେ।
ମୁଦ୍ରିକାମଣି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଶୀଧ୍ରମେତାଂ ସମୁଦ୍ଧରଥ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମଣ୍ଡଳର ଋଷି, ଦୟାକରି ଏହି ମୁଦ୍ରିକାମଣିକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ ଦିଅ।