ତତ୍ରୈଵ ଚ ଵସନ୍ଧୀମାନ୍ଧନୁର୍ଵେଦପରୋଽଭଵତ୍। ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ମହାତ୍ମାନଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ପରଂତପମ୍
ସେଠାରେ ରୁହି, ଡ୍ରୋଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହେଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପରଶୁରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ସର୍ଵଜ୍ଞାନଵିଦଂ ଵିପ୍ରଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯସ୍ତଦା ରାଜନ୍ଦିତ୍ସନ୍ତଂ ଵସୁ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି।
ସ ରାମସ୍ଯ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଚୈଵ ହ। ଶ୍ରଉତ୍ଵା ତେଷୁ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ
ପରଶୁରାମଙ୍କ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣି, ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ମନ ଏହି ସବୁ ଶିଖିବାକୁ ଆକୁଳ ହେଲା।
ତତଃ ସ ଵ୍ରତିଭିଃ ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତପୋଯୁକ୍ତୈର୍ମହାତପାଃ। ଵୃତଃ ପ୍ରାଯାନ୍ମହାଵାହୁର୍ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ବଳଶାଳୀ ଡ୍ରୋଣ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରମାସାଦ୍ଯ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାତପାଃ। କ୍ଷତ୍ରଘ୍ନଂ ତମମିତ୍ରଘ୍ନମପଶ୍ଯଦ୍ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍
ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାତପସ୍ବୀ ଡ୍ରୋଣ ଭାର୍ଗବ ପରଶୁରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଵୃତଃ ଶିଷ୍ଯୈରୁପଗମ୍ଯ ଭୃଗୂଦ୍ଵହମ୍। ଆଚଖ୍ଯାଵାତ୍ମନୋ ନାମ ଜନ୍ମ ଚାଙ୍ଗିରସଃ କୁଲେ
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନିଜର ନାମ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜଣାଇଲେ।
ନିଵେଦ୍ଯ ଶିରସା ଭୂମୌ ପାଦୌ ଚୈଵାଭ୍ଯଵାଦଯତ୍। ତତସ୍ତଂ ସର୍ଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵନଂ ଜିଗମିଷୁଂ ତଦା
ସେ ମାଥା ଭୂମିରେ ଛୁଇଁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ପାଦକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେତେବେଳେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ତଥା ତ୍ଵଂ ମାମଯୋନିଜମ୍
ମହାତ୍ମା ଭାରଦ୍ୱାଜ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୋତ୍ରର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଂଶରୁ ନୁହେଁ।'
ଆଗତଂ ଵିତ୍ତକାମଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଦ୍ରୋଣଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତମବ୍ରଵୀନ୍ମହାତ୍ମା ସ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରିଯମର୍ଦନଃ
'ମୁଁ ଧନ ଚାହିଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମୋ ନାମ ହେଉଛି ଦ୍ରୋଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ', ଏମିତି ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦିଚ୍ଛସି ଵଦସ୍ଵ ମେ। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୋତେ କୁହ', ଏମିତି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭାରଦ୍ୱାଜ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାମଂ ପ୍ରହରତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦିତ୍ସନ୍ତଂ ଵିଵିଧଂ ଵସୁ। ଅହଂ ଧନମନନ୍ତଂ ହି ପ୍ରାର୍ଥଯେ ଵିପୁଲଵ୍ରତ
'ଯୁଦ୍ଧାନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ଦେଉଛ, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଧନ ଚାହୁଁଛି।'
ହିରଣ୍ଯଂ ମମ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଵସୁ କିଂଚିଦିହ ସ୍ଥିତମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ମଯା ଦତ୍ତଂ ସର୍ଵମେତତ୍ତପୋଧନ
'ତପସ୍ଵୀ, ମୋ ପାଖରେ ଯେତେ ସୁନା ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧନ ଥିଲା, ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଦେଇଦେଇଛି।'
ତଥୈଵେଯଂ ଧରା ଦେଵୀ ସାଗରାନ୍ତା ସପତ୍ତନା। କଶ୍ଯପାଯ ମଯା ଦତ୍ତା କୃତ୍ସ୍ନା ନଗରମାଲିନୀ
'ଏହି ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର ସୀମାବଦ୍ଧ ଏବଂ ନଗରମାନେ ଥିବା ଏହି ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଦେଇଛି।'
ଶରୀରମାତ୍ରମେଵାଦ୍ଯ ମମେଦମଵଶେଷିତମ୍। ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
'ଏବେ ମୋ ପାଖରେ କେବଳ ଏହି ଦେହ ଅଛି, ଏବଂ ମୋ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଅଛି।'
ଅସ୍ତ୍ରାଣି ଵା ଶରୀରଂ ଵା ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵା ପୁନଃ। ଵୃଣୀଷ୍ଵ କିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତୁଭ୍ଯଂ ଦ୍ରୋଣ ଵଦାଶୁ ତତ୍
'ତୁମେ ଯଦି ମୋ ଅସ୍ତ୍ର, ମୋ ଦେହ କିମ୍ବା ମୋ ଶସ୍ତ୍ର ପୁଣି ଚାହୁଁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କହ, ଦ୍ରୋଣ, ମୁଁ କଣ ଦେବି? ଶୀଘ୍ର କୁହ।'
ଅସ୍ତ୍ରାଣି ମେ ସମଗ୍ରାଣି ସସଂହାରାଣି ଭାର୍ଗଵ। ସ ପ୍ରଯୋଗରହସ୍ଯାନି ଦାତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷତଃ
'ଭାର୍ଗବ, ମୋତେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ସେମାନଙ୍କର ନିବାରଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଗୁପ୍ତ ବ୍ୟବହାର ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଉ।'
ଏତଦ୍ଵସୁ ଵସୂନାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ଵିପ୍ରସତ୍ତମ।' ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଦାଦସ୍ତ୍ରାଣି ଭାର୍ଗଵଃ। ସରହସ୍ଯଵ୍ରତଂ ଚୈଵ ଧନୁର୍ଵେଦମଶେଷତଃ
'ଏହା ସମସ୍ତ ଧନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।' ଏମିତି କହି, ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ଗୁପ୍ତ ନିୟମ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବେଦ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତାସ୍ତ୍ରେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। ପ୍ରିଯଂ ସଖାଯଂ ସୁପ୍ରୀତୋ ଜଗାମ ଦ୍ରୁପଦଂ ପ୍ରତି
ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୁପଦମାସାଦ୍ଯ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପାର୍ଥିଵଂ ରାଜନ୍ସଖାଯଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମିହ
ତାପରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏଠାରେ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଜାଣ।'
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତଃ ସଖ୍ଯା ସ ପ୍ରୀତିର୍ପୂର୍ଵଂ ଜନେଶ୍ଵରଃ। ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ନାମୃଷ୍ଯତ ଵଚୋଽସ୍ଯ ତତ୍
ଏଭଳି ବନ୍ଧୁତ୍ୱର କଥା ଶୁଣି, ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରେମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ କଥା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ କ୍ରୋଧାମର୍ଷଜିହ୍ମଭ୍ରୂଃ କଷାଯୀକୃତଲୋଚନଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦସଂପନ୍ନୋ ଦ୍ରୋଣଂ ରାଜାଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
କ୍ରୋଧ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁତାରେ ଭୃକୁଟି ଚମଡ଼ି, ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅକୃତେଯଂ ତଵ ପ୍ରଜ୍ଞା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାତିସମଞ୍ଜସା। ଯନ୍ମାଂ ଵ୍ରଵୀଷି ପ୍ରସଭଂ ସଖା ତେଽହମିତି ଦ୍ଵିଜ
'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଏଠିକି ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଜୋରକରି କହୁଛ, "ମୁଁ ତୁମ ବନ୍ଧୁ," ଯେଉଁଥିରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ।'
ନ ହି ରାଜ୍ଞାମୁଦୀର୍ଣାନାମେଵଂଭୂତୈର୍ନରୈଃ କ୍ଵଚିତ୍। ସଖ୍ଯଂ ଭଵତି ମନ୍ଦାତ୍ମଞ୍ଶ୍ରିଯା ହୀନୈର୍ଧନଚ୍ଯୁତୈଃ
'ରାଜାମାନେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁର୍ବଳ, ଧନ ହରାଇଥିବା ଓ ଅସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ କେବେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରନ୍ତି ନାହିଁ।'
ସୌହୃଦାନ୍ଯପି ଜୀର୍ଯନ୍ତେ କାଲେନ ପରିଜୀର୍ଯତଃ। ସୌହୃଦଂ ମେ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯାସୀତ୍ପୂର୍ଵଂ ସାମର୍ଥ୍ଯବନ୍ଧନମ୍
'ସମୟ ଗତିରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ; ମୋର ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା।'
ନ ସଖ୍ଯମଜରଂ ଲୋକେ ହୃଦି ତିଷ୍ଠତି କସ୍ଯଚିତ୍। କାମଶ୍ଚୈତନ୍ନାଶଯତି କ୍ରୋଧୋ ଵୈନଂ ରହତ୍ଯୁତ
ଏହି ଜଗତରେ କାହାର ହୃଦୟରେ ମିତ୍ରତା କେବେ ଅଜର ରହିନଥାଏ; ଆସା ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ, ରାଗ ଏହାକୁ ଦୂର କରିଦିଏ।
ମୈଵଂ ଜୀର୍ଣମୁପାସ୍ସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସଖ୍ଯଂ ଭଵଦୁପାଧିକୃତ୍। ଆସୀତ୍ସଖ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ଵଯା ମେଽର୍ଥନିବନ୍ଧନମ୍
ତୁମେ ନିଜେ ଯେଉଁ ମିତ୍ରତାକୁ ସୀମିତ କରିଛ, ସେହି ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତାକୁ ଆଉ ଧରି ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମର ମିତ୍ରତା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଲାଭ ଦେଖି ହୋଇଥିଲା।
ନ ଦରିଦ୍ରୋ ଵସୁମତୋ ନାଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିଦୁଷଃ ସଖା। ନ ଶୂରସ୍ଯ ସଖା କ୍ଲୀବଃ ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ
ଗରିବ ଲୋକ ଧନୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଭୀରୁ ଲୋକ ଶୂରବୀରଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ—ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତାର ଉପକାର କଣ?
ଯଯୋରେଵ ସମଂ ଵିତ୍ତଂ ଯଯୋରେଵ ସମଂ ଶ୍ରୁତମ୍। ତଯୋର୍ଵିଵାହଃ ସଖ୍ଯଂ ଚ ନ ତୁ ପୁଷ୍ଟଵିପୁଷ୍ଟଯୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ଧନ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ଓ ମିତ୍ରତା ଉଚିତ; ଧନୀ ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।
ନାଶ୍ରୋତ୍ରିଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ଯ ନାରଥୀ ରଥିନଃ ସଖା। ନାରାଜା ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାପି ସଖିପୂର୍ଵଂ କିମିଷ୍ଯତେ
ଯିଏ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରେନାହିଁ, ସେ ବେଦପାଠୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଯିଏ ରଥ ଚଳାଏନାହିଁ, ସେ ରଥୀଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ; ଏକ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ମିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ—ପୁରୁଣା ମିତ୍ରତାର ଉପକାର କଣ?
ଦ୍ରୁପଦେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମୁହୂର୍ତଂ ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତୁ ମନ୍ଯୁନାଽଭିପରିପ୍ଲୁତଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭାବିଲେ ଏବଂ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।