ଅଧ୍ଯାଯାନାଂ ଶତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ସପ୍ତଦଶାପରେ। ପଞ୍ଚ ଶ୍ଲୋକସହସ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯଯାଷ୍ଟୌ ଶତାନି ଚ
ଏହି ପର୍ବରେ ଏକ ଶତ ସତର ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଆଠ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚ ଚତୁରାଶୀତିରସ୍ମିନ୍ପର୍ଵଣି କୀର୍ତିତାଃ। ଵ୍ଯାସେନ ଵେଦଵିଦୁଷା ସଂଖ୍ଯାତା ଭୀଷ୍ମପର୍ଵଣି
ଏହି ପର୍ବରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଉରାଶିଟି ଶ୍ଲୋକ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦ୍ରୋଣପର୍ଵ ତତଶ୍ଚିତ୍ରଂ ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତମୁଚ୍ଯତେ। ସୈନାପତ୍ଯେଽଭିଷିକ୍ତୋଽଥ ଯତ୍ରାଚାର୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବର ବିବରଣୀ ଆସେ, ଯେଉଁଥିରେ ବହୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥାଏ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଡ୍ରୋଣ ସେନାପତି ହିସାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍। ଗ୍ରହଣଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଡ୍ରୋଣ ଧର୍ମରାଜ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପକାଇବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ସଂଶପ୍ତକାଃ ପାର୍ଥମପନିନ୍ଯୂ ରଣାଜିରାତ୍। ଭଗଦତ୍ତୋ ମହାରାଜୋ ଯତ୍ର ଶକ୍ରସମୋ ଯୁଧି
ଏଠି ସଂଶପ୍ତକମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଯୋଦ୍ଧା ଭଗଦତ୍ତ ରାଜା ଥିଲେ।
ସୁପ୍ରତୀକେନ ନାଗେନ ସ ହି ଶାନ୍ତଃ କିରୀଟିନା। ଯତ୍ରାଭିମନ୍ଯୁଂ ବହଵୋ ଜଘ୍ନୁରେକଂ ମହାରଥାଃ
ସୁପ୍ରତୀକ ନାମକ ଦୀନ୍ଦା ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଥିବା ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ କିରୀଟିଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏଠି ବହୁତ ମହାରଥୀ ଏକା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥମୁଖା ବାଲଂ ଶୂରମପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନମ୍। ହତେଽଭିମନ୍ଯୌ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଯତ୍ର ପାର୍ଥେନ ସଂଯୁଗେ
ଜୟଦ୍ରଥ ଆଦି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତା'ପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସର ଶୂର ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଲି ଦେଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀଃ ସପ୍ତ ହତ୍ଵା ହତୋ ରାଜା ଜଯଦ୍ରଥଃ। ଯତ୍ର ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ସାତଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ମାରିଦେଇ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏଠି ବଳଶାଳୀ ଭୀମ ଓ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଵେଷଣାର୍ଥଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରନୃପାଜ୍ଞଯା। ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଭାରତୀଂ ସେନାମପ୍ରଧୃଷ୍ଯାଂ ସୁରୈରପି
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୁଇଜଣ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିନଥିଲେ।
ସଂଶପ୍ତକାଵଶେଷଂ ଚ କୃତଂ ନିଃଶେଷମାହଵେ। ସଂଶପ୍ତକାନାଂ ଵୀରାଣାଂ କୋଟ୍ଯୋ ନଵ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସଂଶପ୍ତକ ବୀରମାନଙ୍କର ନବ କୋଟି ଯୋଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
କିରୀଟିନାଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରାପିତା ଯମସାଦନମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ତଥା ପାଷାଣଯୋଧିନଃ
ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ବାହାରି ଆସି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପଥର ନିଅଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ନାରାଯଣାଶ୍ଚ ଗୋପାଲାଃ ସମରେ ଚିତ୍ରଯୋଧିନଃ। ଅଲମ୍ବୁଷଃ ଶ୍ରୁତାଯୁଶ୍ଚ ଜଲସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ନାରାୟଣୀ ସେନା ଓ ଗୋପାଳମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧକଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଅଲମ୍ବୁଷ, ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳସନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ସୌମଦତ୍ତିର୍ଵିରାଟଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ଘଟୋତ୍କଚାଦଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନିହତା ଦ୍ରୋଣପର୍ଵଣି
ସୌମଦତ୍ତି, ବିରାଟ ଏବଂ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ, ଏହା ସହ ଘଟୋତ୍କଚ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ବଧ ହେଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମାପି ଚାତ୍ରୈଵ ଦ୍ରୋଣେ ଯୁଧି ନିପାତିତେ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକାରୋଗ୍ରଂ ନାରାଯଣମମର୍ଷିତଃ
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଡ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେଲେ, ତେବେ ଅଶ୍ୱଥାମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଚାପ୍ଯାଗମନଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣପାର୍ଥଯୋଃ
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିୟାସ୍ତ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ସପ୍ତମଂ ଭାରତେ ପର୍ଵ ମହଦେତଦୁଦାହୃତମ୍। ଯତ୍ର ତେ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ନିଧନଂ ଗତାଃ
ଭାରତର ସପ୍ତମ ପର୍ବକୁ ବଡ଼ ପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ରାଜା ନିଧନ ହୋଇଥିଲେ।
ଦ୍ରୋଣପର୍ଵଣି ଯେ ଶଊରା ନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ଅତ୍ରାଧ୍ଯାଯଶତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥାଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚ ସପ୍ତତିଃ
ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶୂରବୀରମାନେ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଠାରେ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ସାତିଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକସହସ୍ରାଣି ତଥା ନଵ ଶତାନି ଚ। ଶ୍ଲୋକା ନଵ ତଥୈଵାତ୍ର ସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନା
ଏଠାରେ ଏଠି ଆଠ ହଜାର ଏବଂ ନଅ ଶତ ଏବଂ ନଅଟି ଶ୍ଲୋକ ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ପାରାଶର୍ଯେଣ ମୁନିନାଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଦ୍ରୋଣପର୍ଵଣି। ଅତଃ ପରଂ କର୍ଣପର୍ଵ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ ମୁନି ବ୍ୟାସ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏହା ରଚନା କଲେ; ଏହା ପରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ କଥା ହେଉଛି।
ସାରଥ୍ଯେ ଵିନିଯୋଗଶ୍ଚ ମଦ୍ରରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଆଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ପୌରାମଂ ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ନିପାତନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସାରଥି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯିବା, ଏବଂ ତିନିପୁର ନାଶର ପୁରାତନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ପ୍ରଯାଣେ ପରୁଷଶ୍ଚାତ୍ର ସଂଵାଦଃ କର୍ଣଶଲ୍ଯଯୋଃ। ହଂସକାକୀଯମାଖ୍ଯାନଂ ତତ୍ରୈଵାକ୍ଷେପସଂହିତମ୍
ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଠୋର ସଂବାଦ, ହଂସ ଓ କାକଙ୍କ କଥା ସହିତ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି।
ଵଧଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯସ୍ଯ ଚ ତଥା ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନା ମହାତ୍ମନା। ଦଣ୍ଡସେନସ୍ଯ ଚ ତତୋ ଦଣ୍ଡସ୍ଯ ଚ ଵଧସ୍ତଥା
ଏଠି ମହାତ୍ମା ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡ୍ୟର ବଧ, ତାପରେ ଦଣ୍ଡସେନ ଓ ଦଣ୍ଡଙ୍କ ବଧ ଘଟିଥିଲା।
ଦ୍ଵୈରଥେ ଯତ୍ର କର୍ଣେନ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଟିରଃ। ସଂଶଯଂ ଗମିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସମସ୍ୟାରେ ପକାଇଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତି ଚ କ୍ରୋଧୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରକିରୀଟିନୋଃ। ଯତ୍ରୈଵାନୁନଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମାଧଵେନାର୍ଜୁନସ୍ଯ ହି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ମୁକୁଟଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର କ୍ରୋଧ, ଏବଂ ମାଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମିଳନ କଥା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାପୂର୍ଵକଂ ଚାପି ଵକ୍ଷୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ଚ। ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵୃକୋଦରୋ ରକ୍ତଂ ପୀତଵାନ୍ଯତ୍ର ସଂଯୁଗେ
ଏଠି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂର୍ବକ ଭୀମ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ଛାତି ଭେଦି ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଥିଲେ।
ଦ୍ଵୈରଥେ ଯତ୍ର ପାର୍ଥେନ ହତଃ କର୍ଣୋ ମହାରଥଃ। ଅଷ୍ଟମଂ ପର୍ଵ ନିର୍ଦିଷ୍ଟମେତଦ୍ଭାରତଚିନ୍ତକୈଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ କର୍ଣ୍ଣ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏହିଠିକୁ ଭାରତ ଚିନ୍ତକମାନେ ଅଷ୍ଟମ ପର୍ବ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଏକୋନସପ୍ତତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଅଧ୍ଯାଯାଃ କର୍ଣପର୍ଵଣି। ଚତ୍ଵାର୍ଯେଵ ସହସ୍ରାଣି ନଵ ଶ୍ଲୋକଶତାନି ଚ
କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବରେ ଉନସତି ଅଧ୍ୟାୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ଚାରି ହଜାର ଏବଂ ନଅ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସ୍ତଥା ଶ୍ଲୋକାଃ ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ଅତଃ ପରଂ ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥଂ ଶଲ୍ଯପର୍ଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଏହି ପର୍ବରେ ଚଉଷଠି ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏହା ପରେ ବିବିଧ ଅର୍ଥରେ ଭରିତ ଶଲ୍ୟ ପର୍ବ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ହତପ୍ରଵୀରେ ସୈନ୍ଯେ ତୁ ନେତା ମଦ୍ରେଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍। ଯତ୍ର କୌମାରମାଖ୍ଯାନମଭିଷେକସ୍ଯ କର୍ମ ଚ
ସେନାର ଶୂରବୀରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ମଦ୍ରରାଜା ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ; ସେଠି ଯୁବା ରାଜାଭିଷେକ ଓ ତାହାର କ୍ରିୟାର କଥା କୁହାଯାଇଛି।
ଵୃତ୍ତାନି ଚାଥ ଯୁଦ୍ଧାନି କୀର୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଯତ୍ର ଭାଗଶଃ। ଵିନାଶଃ କୁରୁମୁଖ୍ଯାନାଂ ଶଲ୍ଯପର୍ଵଣି କୀର୍ତ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଘଟଣା ଓ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଭାଗଭାଗରେ କୁହାଯାଇଛି; ଶଲ୍ୟ ପର୍ବରେ କୁରୁମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କର ବିନାଶ ବର୍ଣ୍ଣିତ।