ନିଶିଲେନାସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁହ୍ଯମାଖ୍ଯାତଵାନ୍ପିତା। ସୋଽଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପରମାଚାର୍ଯତାଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଖୋଲିଦେଲେ। ଏବଂ ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅର୍ଜନ କଲେ।
କୃପମାହୂଯ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଵ ଶିଷ୍ଯା ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍। ପୌତ୍ରାନ୍ପରିସମାଧାଯ କୃପମାରାଧଯତ୍ତଦା
ଗାଙ୍ଗେୟ କୃପକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହେମାନେ ତୁମର ଶିଷ୍ୟ।' ସେ ତାଙ୍କର ପୌତ୍ରମାନେକୁ କୃପଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସମର୍ପଣ କରି, ସେଠାରେ କୃପଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
ତତୋଽଧିଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ମହାରଥାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜାଶ୍ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ଯାଦଵୈଃ
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଯାଦବମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିଲେ।
ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚ ନୃପାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନାନାଦେଶସମାଗତାଃ। `କୃପମାଚାର୍ଯମାସାଦ୍ଯ ପରମାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞତାଂ ଗତଃ
ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କଲେ।
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦାଚାର୍ଯାନ୍ଵୀର୍ଯସଂମତାନ୍। ନାଲ୍ପଧୀର୍ନାମହାଭାଗସ୍ତଥା ନାନସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ସେ ଶୂରବୀର ଓ ଗୁରୁମାନେଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; କୌଣସି ଅବୁଦ୍ଧିମାନ, ଅଭାଗା କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି।
ନାଦେଵସତ୍ଵୋ ଵିନଯେତ୍କୁରୂନସ୍ତ୍ରେ ମହାଵଲାନ୍। ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଦା ଭରତସତ୍ତମଃ
ଦେବତା ସମାନ ଶକ୍ତି ନଥିବା କେହି ମହାବଳୀ କୁରୁମାନେକୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହିଭାବରେ ଗାଙ୍ଗେୟ, ଭାରତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତିବେଳେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦ୍ରୋଣାଯ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଭାରଦ୍ଵାଜାଯ ଧମତେ। ପାଣ୍ଡଵାନ୍କୌରଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଦଦୌ ଶିଷ୍ଯାନ୍ନରର୍ଷଭ
ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେକୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରତଃ ପୂଜିତଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ଯକ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ସ ଭୀଷ୍ମେଣ ମହାଭାଗସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ
ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶିଷ୍ଯତ୍ଵେନ ମହାଯଶାଃ। ଶିକ୍ଷଯାମାସ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ଧନୁର୍ଵେଦମଶେଷତଃ
ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତେଽଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ। ବଭୂଵୁଃ କୌରଵା ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାମିତୌଜସଃ
ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ, ରାଜନ, କୌରବ ଓ ପ୍ରବଳ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ।
କଥଂ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ କଥଂ ଚାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵାପ୍ତଵାନ୍। କଥଂ ଚାଗାତ୍କୁରୂନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଦ୍ରୋଣ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ସେ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଅର୍ଜନ କଲେ? ସେ କିପରି କୁରୁମାନେଠାରେ ଆସିଲେ, ଓ ଏହି ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି କାହାର ପୁଅ ଥିଲେ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଥଂ ଚାସ୍ଯ ସୁତୋ ଜାତଃ ସୋଶ୍ଵତ୍ଥାମାଽସ୍ତ୍ରଵିତ୍ତମଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରକୀର୍ତଯ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ସେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଏହା ସବୁ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି କହ।
ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରତି ମହାନ୍ବଭୂଵ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସତତଂ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ଏକ ମହାନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଥିଲେ, ସଦା ନିୟମିତ ଉପବାସରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ବୋଲି ଜଣାଯାଉଥିଲା।
ସୋଽଭିଷେକ୍ତୁଂ ଗତୋ ଗଙ୍ଗାଂ ପୂର୍ଵମେଵାଗତାଂ ସତୀମ୍। ମହର୍ଷିଭିର୍ଭରଦ୍ଵାଜୋ ହଵିର୍ଧାନେ ଚରନ୍ପୁରା
ଏକଥର, ମହାର୍ଷି ଭାରଦ୍ୱାଜ ହବିର୍ଧାନରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଦଦର୍ଶାପ୍ସରସଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧୃତାଚୀମାପ୍ଲୁତାମୃଷିଃ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନାଂ ମଦଦୃପ୍ତାଂ ମଦାଲସାମ୍
ସେଠାରେ, ଋଷି ନିଜ ଚକ୍ଷୁସାକ୍ଷାତ ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାକୁ ଜଳରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ—ସେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଆଲସ୍ୟ ଭରା।
ତସ୍ଯା ଵାଯୁର୍ନଦୀତୀର ଵସନଂ ପର୍ଯଵର୍ତତ। ଵ୍ଯପକୃଷ୍ଟାମ୍ବରାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମୃଷିଶ୍ଚକମେ ତତଃ
ନଦୀତଟରେ ବାତାସ ତାଙ୍କର ପୋଶାକକୁ ହଟାଇଦେଲା; ଅଳଙ୍ଗିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଋଷିଙ୍କ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜଗ୍ରଣ ହେଲା।
ତତ୍ର ସଂସକ୍ତମନସୋ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ରେତଶ୍ଚସ୍କନ୍ଦ ତଦୃଷିର୍ଦ୍ରୋଣ ଆଦଧେ
ସେଠାରେ, ଧୀର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ମନ ଘନିଷ୍ଠ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ସହ, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଝରିଗଲା; ସେ ଋଷି ଏହାକୁ ଏକ ପାତ୍ରରେ ଧରିଲେ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ କଲଶେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅଧ୍ଯଗୀଷ୍ଟ ସ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଇ ପାତ୍ରରୁ, ଧୀର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ।
ଅଗ୍ନେରସ୍ତ୍ରମୁପାଦାଯ ଯଦୃଷିର୍ଵେଦ କାଶ୍ଯପଃ। ଅଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଦେଵକାର୍ଯତଃ
କାଶ୍ୟପ ଋଷି ଅଗ୍ନିର ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁଥିଲେ, ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଶିଖାଇଦେଲେ।
ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯଂ ମହାଭାଗଂ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯଦାଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ମହାର୍ଷି, ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।
କନିଷ୍ଠଜାତଂ ସ ମୁନିର୍ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତରମନ୍ତିକେ। ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯସ୍ତଥା ଦ୍ରୋଣଂ ତଦା ଭରତସତ୍ତମ।' ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ତଦାଗ୍ନେଯଂ ମହାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ, ଯିଏ ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭାରତମାନ୍ୟ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ସେହି ମହା ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜସଖା ଚାସୀତ୍ପୃଷତୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ତସ୍ଯାପି ଦ୍ରୁପଦୋ ନାମ ତଥା ସମଭଵତ୍ସୁତଃ
ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ମିତ୍ର ପୃଷତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଡ୍ରୁପଦ ନାମରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ସ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଦ୍ରୋଣେନ ସହ ପାର୍ଥିଵଃ। ଚିକ୍ରୀଡାଧ୍ଯଯନଂ ଚୈଵ ଚକାର କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ
ସେ ରାଜକୁମାର ସଦା ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ସହ ଖେଳିଥିଲେ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵ୍ଯତୀତେ ପୃଷତେ ସ ରାଜା ଦ୍ରୁପଦୋଽଭଵତ୍। ପଞ୍ଚାଲେଷୁ ମହାବାହୁରୁତ୍ତରେଷୁ ନରେଶ୍ଵରଃ
ପୃଷତଙ୍କ ପରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଡ୍ରୁପଦ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ହେଲେ।
ଭରଦ୍ଵାଜୋଽପି ଭଗଵାନାରୁରୋହ ଦିଵଂ ତଦା। ତତ୍ରୈଵ ଚ ଵସନ୍ଦ୍ରୋଣସ୍ତପସ୍ତେପେ ମହାତପାଃ
ସେଇ ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ଭରଦ୍ୱାଜ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଡ୍ରୋଣ ତାହାଁରେ ରୁହି ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିଲେ।
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଦ୍ଵାନ୍ସ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷଃ। ତତଃ ପିତୃନିଯୁକ୍ତାତ୍ମା ପୁତ୍ରଲୋଭାନ୍ମହାଯଶାଃ
ଵେଦ ଓ ଵେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପାପ ଦହିଦେଇ, ପିତୃମାନେ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ପୁଅ ପ୍ରତି ଆଶା ରଖି, ସେ ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ।
ଶାରଦ୍ଵତୀଂ ତତୋ ଭାର୍ଯାଂ କୃପୀଂ ଦ୍ରୋଣୋଽନ୍ଵଵିନ୍ଦତ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ଚ ଧର୍ମେ ଚ ଦମେ ଚ ସତତ ରତାମ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ଶାରଦ୍ୱତୀର କନ୍ୟା କୃପୀଙ୍କୁ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯିଏ ସଦା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଧର୍ମ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବାରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ।
ଅଲଭଦ୍ଗୌତମୀ ପୁତ୍ରମଶ୍ଵତ୍ଥାମାନମେଵ ଚ। ସ ଜାତମାତ୍ରୋ ଵ୍ଯନଦଦ୍ଯଥୈଵୋଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵା ହଯଃ
ଗୌତମୀ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହାର ନାମ ଅଶ୍ୱଥାମା, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ଦେବଘୋଡ଼ା ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହିନ୍ହିଲା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାନ୍ତର୍ହିତଂ ଭୂତମନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଶ୍ଵସ୍ଯେଵାସ୍ଯ ଯତ୍ସ୍ଥାମ ନଦତଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଗତମ୍
ସେହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ଆକାଶରେ ଥିବା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ କହିଲା, 'ଏହାର ହିନ୍ହିଲା ଶବ୍ଦ ଘୋଡ଼ା ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।'
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମୈଵ ବାଲୋଽଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନାମ୍ନା ଭଵିଷ୍ଯତି। ସୁତେନ ତେନ ସୁପ୍ରୀତୋ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ତତୋଽଭଵତ୍
'ଏହି ପିଲାର ନାମ ଅଶ୍ୱଥାମା ହେବ।' ଏହା ଶୁଣି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଇ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।