ଧନୁଶ୍ଚ ସଶରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଥା କୃଷ୍ଣାଜିନାନି ଚ। ସ ଵିହାଯାଶ୍ରମଂ ତଂ ଚ ତାଂ ଚୈଵାପ୍ସରସଂ ମୁନିଃ
ତାପରେ, ସେ ମୁନି ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଆଶ୍ରମ ଓ ଅପ୍ସରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଜଗାମ ରେତସ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ଶରସ୍ତମ୍ବେ ପପାତ ଚ। ଶରସ୍ତମ୍ବେ ଚ ପତିତଂ ଦ୍ଵିଧା ତଦଭଵନ୍ନୃପ
ତାଙ୍କ ରେତସ୍ ସେଠାରେ ପଡ଼ି ଏକ ଶର ଗଛର ଉପରେ ଝରିଲା; ଏବଂ, ହେ ରାଜନ୍, ଶର ଗଛରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହା ଦୁଇ ଭାଗ ହେଲା।
ତସ୍ଯାଥ ମିଥୁଂ ଜଜ୍ଞେ ଗୌତମସ୍ଯ ଶରଦ୍ଵତଃ। `ମହର୍ଷେର୍ଗୌତମସ୍ଯାସ୍ଯ ହ୍ଯାଶ୍ରମସ୍ଯ ସମୀପତଃ।।' ମୃଗଯାଂ ଚରତୋ ରାଜ୍ଞଃ ଶାନ୍ତନୋସ୍ତୁ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ତାପରେ, ଗୌତମ ଶରଦ୍ବତଙ୍କର ସେଇ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ ମହାର୍ଷି ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ଅନ୍ୟେ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
କଶ୍ଚିତ୍ସେନାଚରୋଽରଣ୍ଯେ ମିଥୁନଂ ତଦପଶ୍ଯତ। ଧନୁଶ୍ଚ ସଶରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା କୃଷ୍ଣାଜିନାନି ଚ
ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ଏକ ସେନା ଚାଳକ ସେଇ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଦେଖିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚାପତ୍ଯେ ଧନୁର୍ଵେଦାନ୍ତଗସ୍ଯ ହ। ସ ରାଜ୍ଞେ ଦର୍ଶଯାମାସ ମିଥୁନଂ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ଧନୁର୍ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ସେ ସେନା ଚାଳକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଶିଶୁ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଦେଖାଇଲେ।
ସ ତଦାଦାଯ ମିଥୁନଂ ରାଜା ଚ କୃପଯାନ୍ଵିତଃ। ଆଜଗାମ ଗୃହାନେଵ ମମ ପୁତ୍ରାଵିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ସେଇ ଦୁଇଟି ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ, ରାଜା କୃପାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, 'ଏମାନେ ମୋର ସନ୍ତାନ' ବୋଲି କହି ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।
ତତଃ ସଂଵର୍ଧଯାମାସ ସଂସ୍କାରୈଶ୍ଚାପ୍ଯଯୋଜଯତ୍। ପ୍ରାତିପେଯୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମିଥୁନଂ ଗୌତମସ୍ଯ ତତ୍
ତାପରେ, ପ୍ରତୀପପୁତ୍ର ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୌତମଙ୍କ ଦୁଇଟି ଶିଶୁକୁ ଯଥାଯଥ ନିୟମ ଓ ସଂସ୍କାର ସହ ପାଳନ କଲେ।
କୃପଯା ଯନ୍ମଯା ବାଲାଵିମୌ ସଂଵର୍ଧିତାଵିତି। ତସ୍ମାତ୍ତଯୋର୍ନାମ ଚକ୍ରେ ତଦେଵ ସ ମହୀପତିଃ। `ତସ୍ମାତ୍କୃପ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କୃପୀ କନ୍ଯା ଚ ସାଽଭଵତ୍
ମୁଁ କୃପାବଶତାରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଶିଶୁକୁ ପାଳିଥିଲି ବୋଲି, ସେ ମହାରାଜା ତାଙ୍କ ନାମ ରଖିଲେ; ଏହିପରି, ପୁଅର ନାମ 'କୃପ', ଝିଅର ନାମ 'କୃପୀ' ହେଲା।
ପିତାପି ଗୌତମସ୍ତତ୍ର ତପସା ତାଵଵନ୍ଦିତ। ଆଗତ୍ଯ ତସ୍ମୈ ଗୋତ୍ରାଦି ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଵାଂସ୍ତଦା
ତାପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଗୌତମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ ଏବଂ ଆସି ସମସ୍ତ ଗୋତ୍ର ଓ ବିବରଣୀ ତାଙ୍କୁ କୁହିଦେଲେ।
କୃପୋଽପି ଚ ତଦା ରାଜନ୍ଧନୁର୍ଵେଦପରୋଽଭଵତ୍।' ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, କୃପ ଧନୁର୍ବେଦରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ହେଲେ, ଚାରିପ୍ରକାର ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ।
ନିଶିଲେନାସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁହ୍ଯମାଖ୍ଯାତଵାନ୍ପିତା। ସୋଽଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପରମାଚାର୍ଯତାଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ପିତା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଖୋଲିଦେଲେ। ଏବଂ ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅର୍ଜନ କଲେ।
କୃପମାହୂଯ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଵ ଶିଷ୍ଯା ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍। ପୌତ୍ରାନ୍ପରିସମାଧାଯ କୃପମାରାଧଯତ୍ତଦା
ଗାଙ୍ଗେୟ କୃପକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଏହେମାନେ ତୁମର ଶିଷ୍ୟ।' ସେ ତାଙ୍କର ପୌତ୍ରମାନେକୁ କୃପଙ୍କ ହସ୍ତରେ ସମର୍ପଣ କରି, ସେଠାରେ କୃପଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
ତତୋଽଧିଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ମହାରଥାଃ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜାଶ୍ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ଯାଦଵୈଃ
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାବୀର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଯାଦବମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିଲେ।
ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚ ନୃପାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନାନାଦେଶସମାଗତାଃ। `କୃପମାଚାର୍ଯମାସାଦ୍ଯ ପରମାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞତାଂ ଗତଃ
ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କଲେ।
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦାଚାର୍ଯାନ୍ଵୀର୍ଯସଂମତାନ୍। ନାଲ୍ପଧୀର୍ନାମହାଭାଗସ୍ତଥା ନାନସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ
ସେ ଶୂରବୀର ଓ ଗୁରୁମାନେଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; କୌଣସି ଅବୁଦ୍ଧିମାନ, ଅଭାଗା କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି।
ନାଦେଵସତ୍ଵୋ ଵିନଯେତ୍କୁରୂନସ୍ତ୍ରେ ମହାଵଲାନ୍। ଇତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଦା ଭରତସତ୍ତମଃ
ଦେବତା ସମାନ ଶକ୍ତି ନଥିବା କେହି ମହାବଳୀ କୁରୁମାନେକୁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହିଭାବରେ ଗାଙ୍ଗେୟ, ଭାରତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତିବେଳେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦ୍ରୋଣାଯ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଭାରଦ୍ଵାଜାଯ ଧମତେ। ପାଣ୍ଡଵାନ୍କୌରଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଦଦୌ ଶିଷ୍ଯାନ୍ନରର୍ଷଭ
ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେକୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ସମର୍ପଣ କଲେ।
ଶାସ୍ତ୍ରତଃ ପୂଜିତଶ୍ଚୈଵ ସମ୍ଯକ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା। ସ ଭୀଷ୍ମେଣ ମହାଭାଗସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଵରଃ
ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶିଷ୍ଯତ୍ଵେନ ମହାଯଶାଃ। ଶିକ୍ଷଯାମାସ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ଧନୁର୍ଵେଦମଶେଷତଃ
ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦ୍ରୋଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତେଽଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ। ବଭୂଵୁଃ କୌରଵା ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚାମିତୌଜସଃ
ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ସମୟରେ, ରାଜନ, କୌରବ ଓ ପ୍ରବଳ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ ହେଲେ।
କଥଂ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ କଥଂ ଚାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵାପ୍ତଵାନ୍। କଥଂ ଚାଗାତ୍କୁରୂନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଦ୍ରୋଣ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ସେ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଅର୍ଜନ କଲେ? ସେ କିପରି କୁରୁମାନେଠାରେ ଆସିଲେ, ଓ ଏହି ପ୍ରବଳ ବ୍ୟକ୍ତି କାହାର ପୁଅ ଥିଲେ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
କଥଂ ଚାସ୍ଯ ସୁତୋ ଜାତଃ ସୋଶ୍ଵତ୍ଥାମାଽସ୍ତ୍ରଵିତ୍ତମଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରକୀର୍ତଯ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ, ସେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଏହା ସବୁ ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି କହ।
ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରତି ମହାନ୍ବଭୂଵ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଭରଦ୍ଵାଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସତତଂ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ
ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ଏକ ମହାନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଥିଲେ, ସଦା ନିୟମିତ ଉପବାସରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ବୋଲି ଜଣାଯାଉଥିଲା।
ସୋଽଭିଷେକ୍ତୁଂ ଗତୋ ଗଙ୍ଗାଂ ପୂର୍ଵମେଵାଗତାଂ ସତୀମ୍। ମହର୍ଷିଭିର୍ଭରଦ୍ଵାଜୋ ହଵିର୍ଧାନେ ଚରନ୍ପୁରା
ଏକଥର, ମହାର୍ଷି ଭାରଦ୍ୱାଜ ହବିର୍ଧାନରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଦଦର୍ଶାପ୍ସରସଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧୃତାଚୀମାପ୍ଲୁତାମୃଷିଃ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନାଂ ମଦଦୃପ୍ତାଂ ମଦାଲସାମ୍
ସେଠାରେ, ଋଷି ନିଜ ଚକ୍ଷୁସାକ୍ଷାତ ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାକୁ ଜଳରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ—ସେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ଆଲସ୍ୟ ଭରା।
ତସ୍ଯା ଵାଯୁର୍ନଦୀତୀର ଵସନଂ ପର୍ଯଵର୍ତତ। ଵ୍ଯପକୃଷ୍ଟାମ୍ବରାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମୃଷିଶ୍ଚକମେ ତତଃ
ନଦୀତଟରେ ବାତାସ ତାଙ୍କର ପୋଶାକକୁ ହଟାଇଦେଲା; ଅଳଙ୍ଗିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଋଷିଙ୍କ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜଗ୍ରଣ ହେଲା।
ତତ୍ର ସଂସକ୍ତମନସୋ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ରେତଶ୍ଚସ୍କନ୍ଦ ତଦୃଷିର୍ଦ୍ରୋଣ ଆଦଧେ
ସେଠାରେ, ଧୀର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ମନ ଘନିଷ୍ଠ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା ସହ, ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଝରିଗଲା; ସେ ଋଷି ଏହାକୁ ଏକ ପାତ୍ରରେ ଧରିଲେ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଦ୍ରୋଣଃ କଲଶେ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅଧ୍ଯଗୀଷ୍ଟ ସ ଵେଦାଂଶ୍ଚ ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସେଇ ପାତ୍ରରୁ, ଧୀର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ରୋଣ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ।
ଅଗ୍ନେରସ୍ତ୍ରମୁପାଦାଯ ଯଦୃଷିର୍ଵେଦ କାଶ୍ଯପଃ। ଅଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଦେଵକାର୍ଯତଃ
କାଶ୍ୟପ ଋଷି ଅଗ୍ନିର ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁଥିଲେ, ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଶିଖାଇଦେଲେ।
ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯଂ ମହାଭାଗଂ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯଦାଗ୍ନେଯମସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ମହାର୍ଷି, ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ।