ଯତ୍ତେ ପୀତୋ ମହାବାହୋ ରସୋଽଯଂ ଵୀର୍ଯସଂଭୃତଃ। ତସ୍ମାନ୍ନାଗାଯୁତବଲୋ ରଣେଽଧୃଷ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
'ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ରସ ପିଇଥିଲ, ଏହା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ନାଗଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇବେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହେବେ।'
ଗଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଵଗୃହଂ ସ୍ନାତୋ ଦିଵ୍ଯୈରିମୈର୍ଜଲୈଃ। ଭ୍ରାତରସ୍ତେଽନୁତପ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ଵିନା କୁରୁପୁଙ୍ଗଵ
'ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଆଜି ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ; ତୁମ ଭାଇମାନେ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବିନା ଦୁଃଖିତ ଅଛନ୍ତି।'
ତତଃ ସ୍ନାତୋ ମହାବାହୁଃ ଶୁଚିଶୁକ୍ଲାମ୍ବରସ୍ରଜଃ। ତତୋ ନାଗସ୍ଯ ଭଵନେ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲଃ
ତାପରେ, ସେ ମହାବଳୀ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧି, ନାଗଙ୍କ ଗୃହରେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଓଷଧୀଭିର୍ଵିଷଘ୍ନୀଭିଃ ସୁରଭୀଭିର୍ଵିଶେଷତଃ। ଭୁକ୍ତଵାନ୍ପରମାନ୍ନଂ ଚ ନାଗୈର୍ଦତ୍ତଂ ମହାବଲଃ
ସେ ମହାବଳୀ, ନାଗମାନେ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ଯାହା ବିଷନାଶକ ଔଷଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ପୂଜିତୋ ଭୁଜଗୈର୍ଵୀର ଆଶୀର୍ଭିଶ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ। ଦିଵ୍ଯାଭରଣସଂଛନ୍ନୋ ନାଗାନାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସର୍ପମାନେ ଭୀମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦିବ୍ୟ ଗହନା ପିନ୍ଧି ନାଗମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ନାଗଲୋକାଦରିନ୍ଦମଃ। ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଚ ତଦା ନାଗୈର୍ଜଲାଜ୍ଜଲରୁହେକ୍ଷଣଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୀମ ଖୁସି ମନେ ନାଗଲୋକରୁ ବାହାରିଲେ; ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗୋଲାପ ଫୁଲ ପତ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ସ୍ଥାପିତଃ କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ତେ ଚାନ୍ତର୍ଦଧିରେ ନାଗାଃ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯତଃ
ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ କୁରୁବଂଶୀକୁ ରଖାଗଲା; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ସର୍ପମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ କୌନ୍ତେଯୋ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଜଗାମ ମହାବାହୁର୍ମାତୁରନ୍ତିକମଞ୍ଜସା
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଉଠି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନେଇ ସିଧାସଳଖ ମାଆଁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ଜନନୀଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରମେଵ ଚ। କନୀଯସଃ ସମାଘ୍ରାଯ ଶିରସ୍ସ୍ଵରିଵିମର୍ଦନଃ
ତାପରେ ସେ ମାଆଁ ଓ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଛୋଟ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମିଲେ।
ତୈଶ୍ଚାପି ସଂପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ ସହ ମାତ୍ରା ନରର୍ଷଭୈଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଗତସୌହାର୍ଦାଦ୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସହିତ ମାଆଁ ସହ ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଲେ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସ୍ନେହରେ ଖୁସି ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର 'ଭାଗ୍ୟରେ, ଭାଗ୍ୟରେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତତସ୍ତତ୍ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ଦୁର୍ଯୋଧନଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍। ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ କହିଦେଲେ।
ନାଗଲୋକେ ଚ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଗୁଣଦୋଷମଶେଷତଃ। ତଚ୍ଚ ସର୍ଵମଶେଷେଣ କଥଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ନାଗଲୋକରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ସବୁ ଦିଗ, ପାଣ୍ଡବ ସେ ସବୁ କଥା ପୂରାପୂରି କହିଦେଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଭୀମମାହ ଵଚୋଽର୍ଥଵତ୍। ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭଵ ନ ତେ ଜଲ୍ପ୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯଂ କଥଂଚନ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ: 'ଚୁପ ରୁହ; ଏହି କଥା କେବେ ବି କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଇତଃପ୍ରଭୃତି କୌନ୍ତେଯଂ ରକ୍ଷତାନ୍ଯୋନ୍ଯମାଦୃତାଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
'ଏଠାରୁ ଆଗକୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଦରରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।' ଏଭଳି କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ—
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈରପ୍ରମତ୍ତୋଽଭଵତ୍ତଦା। ଯଦା ତ୍ଵଵଗତାସ୍ତେ ଵୈ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍
—ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସତର୍କ ରହିଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିଲେ, ସେମାନେ—
ନତ୍ଵେଵ ବହୁଲଂ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଯତା ମନ୍ତ୍ରରକ୍ଷଣେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଦୁରସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଦଦୌ ମତିମାନ୍ମତିମ୍
—ମନ୍ତ୍ର ରକ୍ଷାରେ ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଦୁର, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସଠିକ୍ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵଂ ପୁନରାଗତମ୍। ନିଶ୍ଵସଂଶ୍ଚିନ୍ତଯଂଶ୍ଚୈଵମହନ୍ଯହନି ତପ୍ଯତେ
ପୁଣି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଦିନକୁ ଦିନ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
କୁମାରାନ୍କ୍ରୀଡମାନାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାତିଦୁର୍ମଦାନ୍। ଗୁରୁଂ ଶିକ୍ଷାର୍ଥମନ୍ଵିଷ୍ଯ ଗୌତମଂ ତାନ୍ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେଇ ଅତି ଗର୍ବିତ ରାଜକୁମାରମାନେ ଖେଳୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁ ଗୌତମଙ୍କୁ ଖୋଜି, ସେମାନେଂକୁ ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ଶରସ୍ତମ୍ବେ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପାରଗମ୍। `ରାଜ୍ଞା ନିଵେଦିତାସ୍ତସ୍ମୈ ତେ ଚ ସର୍ଵେ ଚ ନିଷ୍ଠିତାଃ।' ଅଧିଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ କୁରଵୋ ଧନୁର୍ଵେଦଂ କୃପାତ୍ତୁ ତେ
ଯିଏ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶର ଗଛରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ରାଜା ସେମାନେଂକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ କୃପାଙ୍କଠାରୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିଲେ।
କୃପସ୍ଯାପି ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସଂଭଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ଶରସ୍ତମ୍ବାତ୍କଥଂ ଜଜ୍ଞେ କଥଂ ଵାଽସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵାପ୍ତଵାନ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କୃପାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିବେ; କିପରି ସେ ଶର ଗଛରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଅଧିକାର କଲେ।
ମହର୍ଷେର୍ଗୌତମସ୍ଯାସୀଚ୍ଛରଦ୍ଵାନ୍ନାମ ଗୌତମଃ। ପୁତ୍ରଃ କିଲ ମହାରାଜ ଜାତଃ ସହଶରୈର୍ଵିଭୋ
ମହାର୍ଷି ଗୌତମଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶରଦ୍ୱାନ; ରାଜା, ସେ ଶର ସହିତ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ନ ତସ୍ଯ ଵେଦାଧ୍ଯଯନେ ତଥା ବୁଦ୍ଧିରଜାଯତ। ଯଥାସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିରଭଵଦ୍ଧନୁର୍ଵେଦେ ପରନ୍ତପ
ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏତେ ମନ ଲଗାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଅଧିକ ରୁଚି ଦେଖାଇଥିଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।
ଅଧିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥା ଵେଦାସ୍ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ। ତଥା ସ ତପସୋପେତଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵାପ ହ
ଯେପରି ଏକ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥାଏ, ସେପରି ସେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦପରତ୍ଵାଚ୍ଚ ତପସା ଵିପୁଲେନ ଚ। ଭୃଶଂ ସନ୍ତାପଯାମାସ ଦେଵରାଜଂ ସ ଗୌତମଃ
ଧନୁର୍ବେଦରେ ତୀବ୍ର ରୁଚି ଓ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଗୌତମ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ବହୁତ ଅସ୍ୱସ୍ଥ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଜାଲଵତୀଂ ନାମ ଦେଵକନ୍ଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରଃ। ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତପସୋ ଵିଘ୍ନଂ କୁରୁ ତସ୍ଯେତି କୌରଵ
ତାପରେ, ହେ କୌରବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଜାଲବତୀ ନାମକ ଏକ ଦେବକନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।
ସା ହି ଗତ୍ଵାଽଽଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯ ରମଣୀଯଂ ଶରଦ୍ଵତଃ। ଧନୁର୍ବାଣଧରଂ ବାଲା ଲୋଭଯାମାସ ଗୌତମମ୍
ସେ ଜାଲବତୀ ଶରଦ୍ବତଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଧନୁଷ୍ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯୁବକ ଗୌତମଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତାମେକଵସନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌତମୋଽପ୍ସରସଂ ଵନେ। ଲୋକେଽପ୍ରତିମସଂସ୍ଥାନାଂ ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନୋଽଭଵତ୍
ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା ଏହି ଅପ୍ସରାକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖି, ଗୌତମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଗଲା।
ଧନୁଶ୍ଚ ହି ଶରାସ୍ତସ୍ଯ କରାଭ୍ଯାମପତନ୍ଭୁଵି। ଵେପଥୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ସହସା ଶରୀରେ ସମଜାଯତ
ତାଙ୍କର ହାତରୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏବଂ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ କମ୍ପନ ଆସିଗଲା।
ସ ତୁ ଜ୍ଞାନଗରୀଯସ୍ତ୍ଵାତ୍ତପସଶ୍ଚ ସମର୍ଥନାତ୍। ଅଵତସ୍ଥେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧୈର୍ଯେଣ ପରମେଣ ହ
କିନ୍ତୁ ତିବ୍ର ଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଯସ୍ତସ୍ଯ ସହସା ରାଜନ୍ଵିକାରଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ। ତେନ ସୁସ୍ରାଵ ରେତୋଽସ୍ଯ ସ ଚ ତନ୍ନାନ୍ଵବୁଧ୍ଯତ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ହଠାତ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ତାହାର ଫଳରେ ତାଙ୍କ ରେତସ୍ ସ୍୵ତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତିରେ ଝରିଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।