ଵିଚିତାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ହ୍ଯୁଦ୍ଯାନାନି ନଦୀସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ତଲାଶ କରାଯାଇଛି।
ଉଵାଚ ବଲଵାନ୍କ୍ଷତ୍ତର୍ଭୀମସେନୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦୁର କହିଲେ, 'ଭୀମସେନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।'
ଉଦ୍ଯାନାନ୍ନିର୍ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାତରୋ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ତତ୍ରୈକସ୍ତୁ ମହାବାହୁର୍ଭୀମୋ ନାଭ୍ଯେତି ମାମିହ
ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଏକାଠି ଉଦ୍ୟାନରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋ ପାଖକୁ ମହାବଳୀ ଭୀମ ମାତ୍ର ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ନ ଚ ପ୍ରୀଣଯତେ ଚକ୍ଷୁଃ ସଦା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ସଃ। କ୍ରୂରୋଽସୌ ଦୁର୍ମତିଃ କ୍ଷୁଦ୍ରୋ ରାଜ୍ଯଲୁବ୍ଧୋଽନପତ୍ରପଃ
ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରେନାହିଁ; ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ଖରାପ ମନର, ଛୋଟ ମନର, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ।
ନିହନ୍ଯାଦପି ତଂ ଵୀରଂ ଜାତମନ୍ଯୁଃ ସୁଯୋଧନଃ। ତେନ ମେ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ଚିତ୍ତଂ ହୃଦଯଂ ଦହ୍ଯତୀଵ ଚ
ଯଦି ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଏ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏହି ବୀରକୁ ମାଡ଼ି ଦେଇପାରେ; ଏହି କଥା ଭାବି ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ ଓ ହୃଦୟ ଜଳିଉଠୁଛି।
ମୈଵଂ ଵଦସ୍ଵ କଲ୍ଯାଣି ଶେଷସଂରକ୍ଷଣଂ କୁରୁ। ପ୍ରତ୍ଯାଦିଷ୍ଟୋ ହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଶେଷେଽପି ପ୍ରହରେତ୍ତଵ
ଏପରି କଥା କହନାହାଁ, ଶୁଭେ, ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ; କାରଣ ଦୁଷ୍ଟମନ ବ୍ୟକ୍ତି ସଚେତନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରେ।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷସ୍ତଵ ସୁତା ଯଥୋଵାଚ ମହାମୁନିଃ। ଆଗମିଷ୍ଯତି ତେ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରୀତିଂ ଚୋତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯତି
ମହାମୁନି ଯେପରି କହିଥିଲେ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବେ; ତୁମ ପୁଅ ଫେରିଆସିବେ ଏବଂ ତୁମକୁ ଖୁସି ଦେଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିଦୁରଃ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍। କୁନ୍ତୀ ଚିନ୍ତାପରା ଭୂତ୍ଵା ସହାସୀନା ସୁତୈର୍ଗୃହେ
ଏପରି କହି, ବିଦୁର ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; କୁନ୍ତୀ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଆ, ପୁଅମାନେ ସହିତ ଘରେ ବସି ରହିଲେ।
ତତୋଽଷ୍ଟମେ ତୁ ଦିଵସେ ପ୍ରତ୍ଯବୁଧ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵଃ। ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ରସେ ଜୀର୍ଣେ ସୋଽପ୍ରମେଯବଲୋ ବଲୀ
ତାପରେ ଅଷ୍ଟମ ଦିନରେ, ପାଣ୍ଡବ ଜାଗିଉଠିଲେ; ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଔଷଧ ହଜମ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ତେ ଭୁଜଙ୍ଗମାଃ। ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଜାଗିଥିବା ଦେଖି, ସେଠାରେ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ:
ଯତ୍ତେ ପୀତୋ ମହାବାହୋ ରସୋଽଯଂ ଵୀର୍ଯସଂଭୃତଃ। ତସ୍ମାନ୍ନାଗାଯୁତବଲୋ ରଣେଽଧୃଷ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
'ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ରସ ପିଇଥିଲ, ଏହା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ନାଗଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇବେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହେବେ।'
ଗଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଵଗୃହଂ ସ୍ନାତୋ ଦିଵ୍ଯୈରିମୈର୍ଜଲୈଃ। ଭ୍ରାତରସ୍ତେଽନୁତପ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ଵିନା କୁରୁପୁଙ୍ଗଵ
'ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଆଜି ତୁମେ ଘରକୁ ଯାଅ; ତୁମ ଭାଇମାନେ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବିନା ଦୁଃଖିତ ଅଛନ୍ତି।'
ତତଃ ସ୍ନାତୋ ମହାବାହୁଃ ଶୁଚିଶୁକ୍ଲାମ୍ବରସ୍ରଜଃ। ତତୋ ନାଗସ୍ଯ ଭଵନେ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲଃ
ତାପରେ, ସେ ମହାବଳୀ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଫୁଲମାଳା ପିନ୍ଧି, ନାଗଙ୍କ ଗୃହରେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଓଷଧୀଭିର୍ଵିଷଘ୍ନୀଭିଃ ସୁରଭୀଭିର୍ଵିଶେଷତଃ। ଭୁକ୍ତଵାନ୍ପରମାନ୍ନଂ ଚ ନାଗୈର୍ଦତ୍ତଂ ମହାବଲଃ
ସେ ମହାବଳୀ, ନାଗମାନେ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ଯାହା ବିଷନାଶକ ଔଷଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ପୂଜିତୋ ଭୁଜଗୈର୍ଵୀର ଆଶୀର୍ଭିଶ୍ଚାଭିନନ୍ଦିତଃ। ଦିଵ୍ଯାଭରଣସଂଛନ୍ନୋ ନାଗାନାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ସର୍ପମାନେ ଭୀମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ଏବଂ ସେ ଦିବ୍ୟ ଗହନା ପିନ୍ଧି ନାଗମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ନାଗଲୋକାଦରିନ୍ଦମଃ। ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଚ ତଦା ନାଗୈର୍ଜଲାଜ୍ଜଲରୁହେକ୍ଷଣଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୀମ ଖୁସି ମନେ ନାଗଲୋକରୁ ବାହାରିଲେ; ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଳରୁ ଉଠାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଗୋଲାପ ଫୁଲ ପତ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ସ୍ଥାପିତଃ କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ତେ ଚାନ୍ତର୍ଦଧିରେ ନାଗାଃ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯତଃ
ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ କୁରୁବଂଶୀକୁ ରଖାଗଲା; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ସର୍ପମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ କୌନ୍ତେଯୋ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ। ଆଜଗାମ ମହାବାହୁର୍ମାତୁରନ୍ତିକମଞ୍ଜସା
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଉଠି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନେଇ ସିଧାସଳଖ ମାଆଁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ଜନନୀଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତରମେଵ ଚ। କନୀଯସଃ ସମାଘ୍ରାଯ ଶିରସ୍ସ୍ଵରିଵିମର୍ଦନଃ
ତାପରେ ସେ ମାଆଁ ଓ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଛୋଟ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମିଲେ।
ତୈଶ୍ଚାପି ସଂପରିଷ୍ଵକ୍ତଃ ସହ ମାତ୍ରା ନରର୍ଷଭୈଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଗତସୌହାର୍ଦାଦ୍ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସହିତ ମାଆଁ ସହ ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଲେ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସ୍ନେହରେ ଖୁସି ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର 'ଭାଗ୍ୟରେ, ଭାଗ୍ୟରେ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତତସ୍ତତ୍ସର୍ଵମାଚଷ୍ଟ ଦୁର୍ଯୋଧନଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍। ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ କହିଦେଲେ।
ନାଗଲୋକେ ଚ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଗୁଣଦୋଷମଶେଷତଃ। ତଚ୍ଚ ସର୍ଵମଶେଷେଣ କଥଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ
ନାଗଲୋକରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ସବୁ ଦିଗ, ପାଣ୍ଡବ ସେ ସବୁ କଥା ପୂରାପୂରି କହିଦେଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଭୀମମାହ ଵଚୋଽର୍ଥଵତ୍। ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭଵ ନ ତେ ଜଲ୍ପ୍ଯମିଦଂ କାର୍ଯଂ କଥଂଚନ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ: 'ଚୁପ ରୁହ; ଏହି କଥା କେବେ ବି କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଇତଃପ୍ରଭୃତି କୌନ୍ତେଯଂ ରକ୍ଷତାନ୍ଯୋନ୍ଯମାଦୃତାଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
'ଏଠାରୁ ଆଗକୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଦରରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।' ଏଭଳି କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ—
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈରପ୍ରମତ୍ତୋଽଭଵତ୍ତଦା। ଯଦା ତ୍ଵଵଗତାସ୍ତେ ଵୈ ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍
—ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ସହିତ ସତର୍କ ରହିଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିଲେ, ସେମାନେ—
ନତ୍ଵେଵ ବହୁଲଂ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଯତା ମନ୍ତ୍ରରକ୍ଷଣେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଦୁରସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଦଦୌ ମତିମାନ୍ମତିମ୍
—ମନ୍ତ୍ର ରକ୍ଷାରେ ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଦୁର, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସଠିକ୍ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵଂ ପୁନରାଗତମ୍। ନିଶ୍ଵସଂଶ୍ଚିନ୍ତଯଂଶ୍ଚୈଵମହନ୍ଯହନି ତପ୍ଯତେ
ପୁଣି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଦିନକୁ ଦିନ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
କୁମାରାନ୍କ୍ରୀଡମାନାଂସ୍ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାତିଦୁର୍ମଦାନ୍। ଗୁରୁଂ ଶିକ୍ଷାର୍ଥମନ୍ଵିଷ୍ଯ ଗୌତମଂ ତାନ୍ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେଇ ଅତି ଗର୍ବିତ ରାଜକୁମାରମାନେ ଖେଳୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁ ଗୌତମଙ୍କୁ ଖୋଜି, ସେମାନେଂକୁ ତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ଶରସ୍ତମ୍ବେ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପାରଗମ୍। `ରାଜ୍ଞା ନିଵେଦିତାସ୍ତସ୍ମୈ ତେ ଚ ସର୍ଵେ ଚ ନିଷ୍ଠିତାଃ।' ଅଧିଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ କୁରଵୋ ଧନୁର୍ଵେଦଂ କୃପାତ୍ତୁ ତେ
ଯିଏ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶର ଗଛରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ରାଜା ସେମାନେଂକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେ କୃପାଙ୍କଠାରୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖିଲେ।
କୃପସ୍ଯାପି ମମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସଂଭଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ଶରସ୍ତମ୍ବାତ୍କଥଂ ଜଜ୍ଞେ କଥଂ ଵାଽସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵାପ୍ତଵାନ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କୃପାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିବେ; କିପରି ସେ ଶର ଗଛରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏବଂ କିପରି ଅସ୍ତ୍ର ଅଧିକାର କଲେ।