ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ସନ୍ଧିଵିଗ୍ରହମିଶ୍ରିତମ୍। ଅଧ୍ଯାଯାନାଂ ଶତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଷଡଶୀତିର୍ମହର୍ଷିଣା
ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବରେ ମିଶିଥିବା ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହ ବିଷୟକ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି। ଏହି ପର୍ବରେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ଏକ ଶତ ଛଅଠି ଅଧ୍ୟାୟ ରହିଛି।
ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଷଟ୍ ସହସ୍ରାଣି ତାଵନ୍ତ୍ଯେଵ ଶତାନି ଚ। ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚ ନଵତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତଥୈଵାଷ୍ଟୌ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ପର୍ବରେ ଛଅ ହଜାର ଏବଂ ଅଠାନବେ ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି, ସେଥିରେ ଅଠାନବେଟି ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ମହାତ୍ମା ଋଷି କହିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସେନୋଦାରମତିନା ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତପୋଧନାଃ। ଅତଃ ପରଂ ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥଂ ଭୀଷ୍ମପର୍ଵ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ଉଦାର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପର୍ବ ରଚିତ। ଏହା ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶୟ ଥିବା ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।
ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡଵିନିର୍ମାଣଂ ଯତ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂଜଯେନ ହ। ଯତ୍ର ଯୌଧିଷ୍ଠିରଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଷାଦମଗମତ୍ପରମ୍
ଏଠାରେ ସଞ୍ଜୟ ଦ୍ୱାରା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଗଠନର କଥା କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ଏଠି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଧୋରଂ ଦସାହାନି ସୁଦାରୁଣମ୍। କଶ୍ମଲଂ ଯତ୍ର ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵୋ ମହାମତିଃ
ଏଠି ଦଶ ଦିନ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ମହାବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବାସୁଦେବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନର ଭ୍ରମ ଦୂର କରିଥିଲେ।
ମୋହଜଂ ନାଶଯାମାସ ହେତୁଭିର୍ମୋକ୍ଷଦର୍ଶିଭିଃ। ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଦୋକ୍ଷଜଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରହିତେ ରତଃ
ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋହକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଖିଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ତର୍କ ଦେଇଥିଲେ, ସେହି ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ବାସୁଦେବ ଏହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ। ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସବୁ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।
ରଥାଦାପ୍ଲୁତ୍ଯ ଵେଗେନ ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣ ଉଦାରଧୀଃ। ପ୍ରତୋଦପାଣିରାଧାଵଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ହନ୍ତୁଂ ଵ୍ଯପେତଭୀଃ
ତାପରେ ଉଦାର ମନ ଥିବା କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ତୁରନ୍ତ ଲାଫି ପଡ଼ିଲେ, ହାତରେ ଚାବୁକ ନେଇ ଭୟହୀନ ଭାବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଧାଇଗଲେ।
ଵାକ୍ଯପ୍ରତୋଦାଭିହତୋ ଯତ୍ର କୃଷ୍ଣେନ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵା ସମରେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ଏଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଚାବୁକ ପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛୁଇଁଥିଲା। ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯତ୍ର ପାର୍ଥୋ ମହାଧନୁଃ। ଵିନିଘ୍ନନ୍ନିଶିତୈର୍ବାଣୈ ରଥାଦ୍ଭୀଷ୍ମମପାତଯତ୍
ଏଠି ଅର୍ଜୁନ, ଶିଖଣ୍ଡିକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥରୁ ତଳକୁ ପକାଇଦେଲେ।
ଶରତଲ୍ପଗତଶ୍ଚୈଵ ଭୀଷ୍ମୋ ଯତ୍ର ବଭୂଵ ହ। ଷଷ୍ଠମେତତ୍ସମାଖ୍ଯାତଂ ଭାରତେ ପର୍ଵ ଵିସ୍ତୃତମ୍
ଏଠି ଭୀଷ୍ମ ବାଣର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟାନ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଭାରତର ଛଅଟିଏ ପର୍ବ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଅଧ୍ଯାଯାନାଂ ଶତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ସପ୍ତଦଶାପରେ। ପଞ୍ଚ ଶ୍ଲୋକସହସ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯଯାଷ୍ଟୌ ଶତାନି ଚ
ଏହି ପର୍ବରେ ଏକ ଶତ ସତର ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଆଠ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚ ଚତୁରାଶୀତିରସ୍ମିନ୍ପର୍ଵଣି କୀର୍ତିତାଃ। ଵ୍ଯାସେନ ଵେଦଵିଦୁଷା ସଂଖ୍ଯାତା ଭୀଷ୍ମପର୍ଵଣି
ଏହି ପର୍ବରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଉରାଶିଟି ଶ୍ଲୋକ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦ୍ରୋଣପର୍ଵ ତତଶ୍ଚିତ୍ରଂ ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତମୁଚ୍ଯତେ। ସୈନାପତ୍ଯେଽଭିଷିକ୍ତୋଽଥ ଯତ୍ରାଚାର୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବର ବିବରଣୀ ଆସେ, ଯେଉଁଥିରେ ବହୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥାଏ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଡ୍ରୋଣ ସେନାପତି ହିସାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ମହାସ୍ତ୍ରଵିତ୍। ଗ୍ରହଣଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଡ୍ରୋଣ ଧର୍ମରାଜ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପକାଇବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ସଂଶପ୍ତକାଃ ପାର୍ଥମପନିନ୍ଯୂ ରଣାଜିରାତ୍। ଭଗଦତ୍ତୋ ମହାରାଜୋ ଯତ୍ର ଶକ୍ରସମୋ ଯୁଧି
ଏଠି ସଂଶପ୍ତକମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଯୋଦ୍ଧା ଭଗଦତ୍ତ ରାଜା ଥିଲେ।
ସୁପ୍ରତୀକେନ ନାଗେନ ସ ହି ଶାନ୍ତଃ କିରୀଟିନା। ଯତ୍ରାଭିମନ୍ଯୁଂ ବହଵୋ ଜଘ୍ନୁରେକଂ ମହାରଥାଃ
ସୁପ୍ରତୀକ ନାମକ ଦୀନ୍ଦା ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଥିବା ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ କିରୀଟିଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏଠି ବହୁତ ମହାରଥୀ ଏକା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ଜଯଦ୍ରଥମୁଖା ବାଲଂ ଶୂରମପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନମ୍। ହତେଽଭିମନ୍ଯୌ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଯତ୍ର ପାର୍ଥେନ ସଂଯୁଗେ
ଜୟଦ୍ରଥ ଆଦି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତା'ପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସର ଶୂର ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଲି ଦେଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣୀଃ ସପ୍ତ ହତ୍ଵା ହତୋ ରାଜା ଜଯଦ୍ରଥଃ। ଯତ୍ର ଭୀମୋ ମହାବାହୁଃ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ସାତଟି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ମାରିଦେଇ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏଠି ବଳଶାଳୀ ଭୀମ ଓ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଵେଷଣାର୍ଥଂ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରନୃପାଜ୍ଞଯା। ପ୍ରଵିଷ୍ଟୌ ଭାରତୀଂ ସେନାମପ୍ରଧୃଷ୍ଯାଂ ସୁରୈରପି
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୁଇଜଣ ଭାରତୀୟ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିନଥିଲେ।
ସଂଶପ୍ତକାଵଶେଷଂ ଚ କୃତଂ ନିଃଶେଷମାହଵେ। ସଂଶପ୍ତକାନାଂ ଵୀରାଣାଂ କୋଟ୍ଯୋ ନଵ ମହାତ୍ମନାମ୍
ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସଂଶପ୍ତକ ବୀରମାନଙ୍କର ନବ କୋଟି ଯୋଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
କିରୀଟିନାଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରାପିତା ଯମସାଦନମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ତଥା ପାଷାଣଯୋଧିନଃ
ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ବାହାରି ଆସି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ପଥର ନିଅଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ନାରାଯଣାଶ୍ଚ ଗୋପାଲାଃ ସମରେ ଚିତ୍ରଯୋଧିନଃ। ଅଲମ୍ବୁଷଃ ଶ୍ରୁତାଯୁଶ୍ଚ ଜଲସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ନାରାୟଣୀ ସେନା ଓ ଗୋପାଳମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧକଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଅଲମ୍ବୁଷ, ଶ୍ରୁତାୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳସନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ସୌମଦତ୍ତିର୍ଵିରାଟଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ଘଟୋତ୍କଚାଦଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନିହତା ଦ୍ରୋଣପର୍ଵଣି
ସୌମଦତ୍ତି, ବିରାଟ ଏବଂ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ, ଏହା ସହ ଘଟୋତ୍କଚ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ବଧ ହେଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମାପି ଚାତ୍ରୈଵ ଦ୍ରୋଣେ ଯୁଧି ନିପାତିତେ। ଅସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକାରୋଗ୍ରଂ ନାରାଯଣମମର୍ଷିତଃ
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଡ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେଲେ, ତେବେ ଅଶ୍ୱଥାମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଚାପ୍ଯାଗମନଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣପାର୍ଥଯୋଃ
ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିୟାସ୍ତ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ସପ୍ତମଂ ଭାରତେ ପର୍ଵ ମହଦେତଦୁଦାହୃତମ୍। ଯତ୍ର ତେ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ନିଧନଂ ଗତାଃ
ଭାରତର ସପ୍ତମ ପର୍ବକୁ ବଡ଼ ପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ରାଜା ନିଧନ ହୋଇଥିଲେ।
ଦ୍ରୋଣପର୍ଵଣି ଯେ ଶଊରା ନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ଅତ୍ରାଧ୍ଯାଯଶତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥାଧ୍ଯାଯାଶ୍ଚ ସପ୍ତତିଃ
ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଶୂରବୀରମାନେ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏଠାରେ ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ସାତିଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକସହସ୍ରାଣି ତଥା ନଵ ଶତାନି ଚ। ଶ୍ଲୋକା ନଵ ତଥୈଵାତ୍ର ସଂଖ୍ଯାତାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନା
ଏଠାରେ ଏଠି ଆଠ ହଜାର ଏବଂ ନଅ ଶତ ଏବଂ ନଅଟି ଶ୍ଲୋକ ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ପାରାଶର୍ଯେଣ ମୁନିନାଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଦ୍ରୋଣପର୍ଵଣି। ଅତଃ ପରଂ କର୍ଣପର୍ଵ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ପାରାଶରଙ୍କ ପୁଅ ମୁନି ବ୍ୟାସ ଡ୍ରୋଣ ପର୍ବକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏହା ରଚନା କଲେ; ଏହା ପରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବ କଥା ହେଉଛି।
ସାରଥ୍ଯେ ଵିନିଯୋଗଶ୍ଚ ମଦ୍ରରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଆଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ପୌରାମଂ ତ୍ରିପୁରସ୍ଯ ନିପାତନମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସାରଥି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯିବା, ଏବଂ ତିନିପୁର ନାଶର ପୁରାତନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।